TYTUŁ ORYGINAŁU:

Reincarnation

Redaktorka prowadząca: Ewelina Kapelewska

Wydawczyni: Agnieszka Fiedorowicz

Redakcja: Ewa Kosiba

Korekta: Bożena Sęk

Projekt okładki: Adelina Sandecka

Ilustracje na okładce: © javieruiz; © 3d_kot / Stock.Adobe.com

Projekt oryginalnego wydania: Katie Eberle

Ilustracje w oryginalnym wydaniu: Jeanne Fries

Ilustracje w polskim wydaniu: © javieruiz; Marina; yoko obata; Viktoria; aura studio; AliCris; Renald; Elena; jula_lily / Stock.Adobe.com

Copyright © 2025 Plum Village Community of Engaged Buddhism

All rights reserved.

No part of this book may be reproduced by any means, electronic or mechanical, or by any information storage and retrieval system, without permission in writing from the Plum Village Community of Engaged Buddhism, Inc., formerly known as the Unified Buddhist Church, Inc

Copyright © 2026 for the Polish edition by ILLUMINATIO an imprint of Wydawnictwo Kobiece Agnieszka Stankiewicz-Kierus sp.k.

Copyright © for the Polish translation by Marcin Masłowski, 2026

Wszelkie prawa do polskiego przekładu i publikacji zastrzeżone. Powielanie i rozpowszechnianie z wykorzystaniem jakiejkolwiek techniki całości bądź fragmentów niniejszego dzieła bez uprzedniego uzyskania pisemnej zgody posiadacza tych praw jest zabronione.

Wydanie elektroniczne

Białystok 2026

ISBN 978-83-8417-855-3

Grupa Wydawnictwo Kobiece | www.WydawnictwoKobiece.pl

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotowała Katarzyna Rek

Pustelnik Gautama uśmiechnął się i szepnął do siebie:

„O więzienny strażniku, teraz cię widzę.

Przez ile żywotów zamykałeś mnie w więzieniach

narodzin i śmierci? Teraz widzę twoją twarz wyraźnie

i nie będziesz już mógł budować więzienia wokół mnie”.

– THÍCH NHẤT HẠNH

Wstęp

Ta książka jest zaproszeniem, aby w nowy sposób przyjrzeć się swojemu życiu i wydarzeniom, które zachodzą w nas i w naszym otoczeniu. Przedstawia przenikliwe spojrzenie mistrza zen Thích Nhất Hạnha – którego odtąd będziemy nazywać wietnamskim słowem Thầy, oznaczającym mnicha lub nauczyciela – na pojęcia narodzin, śmierci i odrodzenia.

Cezura narodzin i śmierci od początku ludzkości inspiruje rytuały, religię, refleksję filozoficzną, a nawet systemy polityczne. Głębokie spojrzenie na naturę przychodzenia na ten świat i odchodzenia z niego wymaga ogromnej odwagi i wytrwałości, przy czym niezwykle ważne jest, abyśmy zawsze mieli otwarte serce i umysł. Jak wielokrotnie przypomina nam Thầy: aby prawda mogła się ujawnić, musimy zobaczyć, czym naprawdę są pojęcia – konstruktami umysłu, które mają realny wpływ na teraźniejszość i przyszłość. Musimy być gotowi na odrzucenie wszystkich naszych koncepcji.

W XX wieku nastąpił gwałtowny zwrot w kierunku doktryny indywidualnej tożsamości. Mamy tendencję do myślenia o sobie jako o odrębnym bycie, ale tak naprawdę każda koncepcja własnej istoty – nasza lub innych – jest tylko koncepcją. Ciało i umysł są nietrwałe i zawsze wchodzimy w głębokie współzależności ze wszystkimi zjawiskami. Zen zachęca nas, aby nieustannie obserwować nietrwałość procesów zachodzących w naszych ciałach fizycznych – marszczącą się skórę, złuszczające się komórki, siwiejące włosy, pojawiające się i ustępujące bóle. Komórki naszego organizmu rodzą się i umierają w każdej chwili. Czy w związku z tym życie mogłoby być możliwe bez śmierci?

Może nam być trudniej zaakceptować to samo zjawisko nietrwałości w większej skali – na poziomie całości naszego ciała. Mamy naturalny instynkt przetrwania i towarzyszący mu strach przed zimną surowością śmierci. W swoim czasie Budda dostrzegł, że właśnie ten lęk jest źródłem przekonania, iż nasze ciało, uczucia, myśli, emocje i świadomość to nasze prawdziwe Ja. Widział, jak ludzie uwięzieni w tym przekonaniu zadają sobie nawzajem straszliwy ból i cierpienie poprzez wojny, morderstwa, napaści seksualne i inne formy przemocy. Nieustannie dręczy nas potrzeba zachowania ciała za wszelką cenę. Obsesyjnie skupiamy się na przedłużaniu życia, suplementach zdrowotnych i technologiach, na przykład takich jak kriogenika, które mają zachować nasze ciała fizyczne tak długo, jak to możliwe – najlepiej na zawsze. Niektórzy próbują nawet zamrozić swoje ciało lub choćby jego część – na przykład głowę – w nadziei, że przyszłe pokolenia będą dysponowały technologią, która pozwoli przywrócić ich do życia. Niektórzy z nas postrzegają starość, dolegliwości i śmierć jako choroby, których jak na razie nie potrafimy wyleczyć – podobnie jak raka, cukrzycy czy AIDS. Odcinamy się od naturalnego rytmu życia i śmierci do tego stopnia, że nie jesteśmy już świadomi, kim i czym jesteśmy.

W ten sposób przywiązanie do idei trwałości napędza nasze nadzieje i obawy na temat życia, śmierci i odrodzenia. Właśnie dlatego nasze rozumienie ponownych narodzin i reinkarnacji bywa powierzchowne – że trwała jaźń lub dusza przenosi się z jednego ciała do drugiego. Jest to idea tak zwanej transmigracji dusz. Wydaje się nam, że jeśli w tekstach buddyjskich pojawia się wzmianka o odrodzeniu, to mowa jest właśnie o przechodzeniu duszy z jednego ciała do drugiego. Dla niektórych z nas ta nadprzyrodzona wiara staje się przeszkodą w poważnym podejściu do praktyki buddyjskiej.

Buddyjskie nauki o nietrwałości i braku jaźni są znacznie głębsze i bardziej subtelne, o czym przekonamy się na kolejnych stronach. Zgodnie z nimi wszystko, na każdym poziomie doświadczenia, jest zmienne. Wszystko płynie – a jednak potrafimy kierować tym przepływem. To właśnie jest ścieżka. W ten sposób zapewniamy sobie wspaniałą kontynuację. Porzucenie jaźni i zaakceptowanie nietrwałości pomaga nam zrozumieć karmę i kontynuację. Na tym polega prawdziwe odrodzenie.

Poniższe fragmenty zostały wybrane przez Matthew Friberga i mnie spośród licznych wykładów i opublikowanych prac Thầya. Aby pomóc czytelnikowi w zrozumieniu jego koncepcji, w każdym rozdziale dodałem własny komentarz. Ostatni rozdział zawiera spostrzeżenia dotyczące tego, jak właściwe postrzeganie narodzin, śmierci i odrodzenia – głębsze spojrzenie na kontynuację – może zainspirować nas do praktykowania Właściwej Staranności i Dogłębnej Uwagi. Dzięki temu możemy osiągnąć szczęście tu i teraz, a także w przyszłości.

Jeśli zastosujemy te nauki, mogą one przybliżyć nas do zrozumienia rzeczywistości i wewnętrznego pokoju, a na poziomie zbiorowym uleczyć nasz podzielony świat. Niech ta głęboka nauka Dharmy przyniesie korzyści wszystkim istotom.

– BRAT PHÁP LƯU

Dalsza część dostępna w wersji pełnej

Spis treści:

1. Okładka

2. Strona tytułowa

3. Strona redakcyjna

4. Wstęp

5. 1. Karma i kontynuacja

1. Jesteśmy sumą naszych działań

2. Jak dbać o to, co przychodzi?

3. Efekt karmiczny

4. Wspaniała kontynuacja tu i teraz

5. Karma i Właściwy Pogląd

6. 2. Kto się odradza?

1. Nie-ja i odrodzenie

2. Drzewa figowe

3. Bambusowy gaj

4. Nietrwałość (anicca): narodziny i śmierć w każdej chwili

5. Nietrwałość to nie unicestwienie

6. Przekraczanie pojęć, dotykanie nirwany

7. Praktykowanie nie-ja

7. 3. Mamy wiele ciał

1. Ciało ludzkie

2. Ciało Buddy

3. Ciało Dharmy

4. Ciało sanghi

5. Ciało poza ciałem

6. Ciało kontynuacji

7. Ciało kosmiczne

8. Prawdziwa natura ciała kosmosu

9. Kontemplacja wszystkich naszych ciał

8. 4. Świadomość gromadząca, dojrzewanie i odrodzenie

1. Trzy aspekty świadomości gromadzącej

2. Przekazane nasiona

3. Nasiona nie są ani indywidualne, ani zbiorowe

4. Manifestacja

5. Nasze działania potrzebują czasu, aby dojrzeć

6. Dojrzewanie karmy w chwili obecnej

9. 5. Czy wiemy, jak żyć?

1. Cztery rodzaje Właściwej Staranności

2. Nawyk uważności

3. Wgląd w nasze codzienne życie

4. Ofiarowanie daru braku lęku

10. Źródła

11. O Autorach

1. Dodatkowe zasoby