Redakcja:

Anna Seweryn-Sakiewicz

Projekt okładki:

Pracownia WV

Ilustracja na okładce:

© Stefan Bałuk „Kubuś”, „Starba”/Muzeum Powstania Warszawskiego

Redakcja techniczna, skład i łamanie:

Damian Walasek

Opracowanie wersji elektronicznej:

Grzegorz Bociek

Korekta:

Urszula Bańcerek

Wydanie I, Chorzów 2014

Wydawca:

Wydawnictwa Videograf SA

41-500 Chorzów, Aleja Harcerska 3 C

tel. 32-348-31-33, 32-348-31-35

fax 32-348-31-25

office@videograf.pl

www.videograf.pl

Dystrybucja wersji drukowanej:

DICTUM Sp. z o.o.

01-942 Warszawa, ul. Kabaretowa 21

tel. 22-663-98-13, fax 22-663-98-12

dystrybucja@dictum.pl

www.dictum.pl

Tekst © Dominik Kozar

© Copyright by Wydawnictwa Videograf SA, Chorzów 2014

ISBN 978-83-7835-352-2

Rok 1945

Warszawa, środa 1 sierpnia 1945 roku, godzina szesnasta trzydzieści

Miasto przypominało morze ruin. Każdy dom w mniejszym lub większym stopniu doznał uszczerbku w wyniku bombardowań, ostrzału artylerii czy później, kiedy już powstanie się skończyło, a do wyludnionego miasta wkroczyły niemieckie jednostki saperów, których zadaniem było systematyczne wysadzanie budynków. Krok po kroku. Kamienica po kamienicy. Ulica za ulicą.

Ludzie niczym szczury przemykali pomiędzy gruzami, niosąc ze sobą cały swój dobytek, na który często składała się jedynie nieduża odrapana walizka. Szukali swojego domu, swoich bliskich, dawnego życia, które bezpowrotnie skończyło się z początkiem sierpnia 1944 roku. Ich spojrzenia były szare, zamglone, bez wyrazu i nadziei. Nie mieli już sił, by zaczynać wszystko od początku, czuli się starzy, zmęczeni i opuszczeni. Ktoś im powiedział, że Warszawa nie jest już taka jak w chwili, kiedy na początku października 1944 roku musieli ją opuścić. Teraz widzieli, że ten, kto tak mówił, okłamał ich. Warszawy po prostu nie było. Wrócili tu, bo i tak nie mieli dokąd pójść.

Każdego dnia do miasta widma przybywały nowe pociągi wypełnione ludźmi. Na razie było jeszcze ciepło, więc przetrwanie nocy w mieszkaniach pozbawionych szyb, dachów, drzwi czy części ścian nie stanowiło zbyt wielkiego problemu. Do zimy jednak należało coś z tym zrobić. W myśl hasła, że cały naród buduje swoją stolicę, każdego ranka pracę przy odgruzowywaniu miasta rozpoczynały tysiące kobiet, mężczyzn i zdolnych udźwignąć cegłę dzieci.

Było wielu takich, co dodawali sobie i innym otuchy, mówiąc, że Warszawę można porównać do Chrystusa, który podobnie jak ich ukochane miasto został nieludzko skatowany i umęczony. Podnosił się jednak z każdego upadku, a na koniec zmartwychwstał. Optymiści wierzyli, że z Warszawą będzie tak samo. Pesymiści zabierali swoje walizki i, nie odwracając się, opuszczali miasto. Realiści natomiast bali się tego typu porównań w mieście, w którym roiło się od żołnierzy Armii Czerwonej i funkcjonariuszy nowo powstałej Milicji Obywatelskiej. Dla nich ktoś taki jak Chrystus po prostu nie istniał. Istniał natomiast inny bóg, który przyniósł krajom Europy Wschodniej wyzwolenie spod jarzma hitlerowskiej okupacji. Bóg ten nazywał się Józef Stalin i w przeciwieństwie do wspomnianego Galilejczyka naprawdę był wszechobecny. Oczy i uszy miał wszędzie, na każdym rogu ulicy można było być pewnym, że żadne z naszych poczynań nie ujdzie jego uwagi.

Dzisiaj ulice miasta roiły się od mundurowych i tajniaków, którzy bacznie przyglądali się wszystkiemu, co się dookoła dzieje. Co chwilę legitymowano jakiegoś przechodnia, sprawdzając prawdziwość jego dokumentów, i gdy tylko padł choćby cień podejrzenia, iż coś jest z nimi nie w porządku, zabierano delikwenta na posterunek milicji, w celu wyjaśnienia. Ludzie bali się o tym głośno mówić, ale większość z nich była zdania, że tak częstych kontroli nie przeprowadzano nawet podczas okupacji. I znowu pesymiści poszeptywali, iż niebawem w mieście zaczną się łapanki, by wywozić więźniów na Syberię. Wielu uważało, że wojna jeszcze się nie skończyła. Wprawdzie z kraju wygnano hitlerowców, ale teraz zastąpili ich Sowieci. Jednak większość społeczeństwa nie miała już siły na walkę. Ludzie nie mieli nawet siły, by żyć, a co dopiero walczyć. Przetrwali okupację niemiecką, to przetrwają i sowiecką. Zmęczeni całodzienną pracą przy odbudowie miasta, marzyli jedynie o spokojnym przespaniu nocy. W tej chwili nic więcej nie było im potrzebne.

Warszawiacy mieli żywo w pamięci wydarzenia z sierpnia ubiegłego roku. Jednak stosunek ludzi do tamtego powstania był różny. Jedni, ukradkiem rozglądając się dookoła, zapalali znicze przy miejscach, w których były powstańcze barykady, inni najchętniej by te znicze zgasili i jak najprędzej zapomnieli o tych, których uważali za winnych zniszczenia stolicy i śmierci dziesiątków tysięcy cywilów.

Mundurowi i tajniacy mieli za zadanie pilnować, by na ulicach nie doszło do zamieszek, i próbować wyłapać jak największą liczbę ludzi z podziemia, którzy zapewne będą chcieli dzisiaj, w rocznicę wybuchu powstania, oddać cześć swoim towarzyszom broni. W tym celu na rogu każdej ulicy stały zaparkowane wojskowe ciężarówki, przypominające te z okupacyjnych łapanek. Zatrzymanych ładowano na budy ciężarówek, których pilnowali czerwonoarmiści.

Postawny mężczyzna około pięćdziesiątki zaciągnął się głęboko papierosem i jeszcze raz z niepokojem rozejrzał dookoła. W końcu odwrócił wzrok do swego dużo niższego i drobniejszego towarzysza w meloniku.

– Nadal upierasz się, że wszystko jest na swoim miejscu, i ani Niemcy, ani Sowieci czy AK-owcy nic nie znaleźli?

Drobny mężczyzna uśmiechnął się pod nosem.

– Rozumiem twój niepokój, Janek, ale uwierz mi, że żaden pocisk wystrzelony na Warszawę nie dotarł tam, gdzie znajduje się to, po co tu wróciliśmy!

Dryblas nie wydawał się przekonany.

– Chcesz mi powiedzieć, że mimo iż całe miasto rozpieprzono w drobny mak, to twoja kryjówka jest wciąż bezpieczna?!

– Tak – spokojnie odparł mężczyzna w meloniku. – I nawet jeśliby całkowicie zrównali je z ziemią, to i tak nie miałbym powodów do niepokoju.

Dryblas rzucił niedopałek papierosa na stertę gruzu, obok bramy wejściowej na teren Uniwersytetu Warszawskiego.

– Żaden z ciebie patriota! – powiedział z kpiną w głosie.

Jego kompan wzruszył tylko ramionami i spokojnym tonem odparł:

– A ci, którzy rok temu rozpoczęli w tym mieście piekło, byli patriotami?

– Stefan… – odezwał się dryblas, wbijając wzrok w swego towarzysza – w tej chwili interesuje mnie tylko jedno. Mianowicie to, po co tu przyjechaliśmy. Nic więcej nie ma dla mnie znaczenia. Przez ostatnie sześć lat napatrzyłem się na tyle różnych rzeczy, że trudno mi już ocenić, kto jest patriotą, a kto jest plugawym zdrajcą na usługach Niemców, a teraz Sowietów! Polska, którą kochałem, umarła. I na razie chyba nic jej nie wskrzesi!

Stefan wyjął z kieszeni płaszcza znicz.

– Daj mi zapałki!

Dryblas podał pudełeczko swemu towarzyszowi, a ten zapalił znicz i przeszedł na drugą stronę ulicy, by postawić go koło setek innych, które już tam płonęły, pod gruzami dawnego kościoła.

– I po co to zrobiłeś? Przecież zawsze mówiłeś, że nie darzysz sympatią tych z AK? – spytał Janek, kiedy Stefan ponownie stanął koło niego.

– Nie zrobiłem tego dla AK-owców – odparł Stefan. – Zrobiłem to dla wszystkich cywilów, którzy stracili życie podczas tych sześćdziesięciu trzech dni piekła!

– Wzruszyłeś mnie – zakpił Janek. – Ciekawe, jak swoje zachowanie wytłumaczysz tym trzem smutnym panom, którzy idą w naszą stronę.

Stefan spojrzał w lewo i ujrzał trzech mężczyzn w czarnych skórzanych płaszczach, sunących powoli w ich stronę. Z prawej strony ewentualną drogę ucieczki odcinał im pięcioosobowy patrol złożony z żołnierzy i Milicji Obywatelskiej.

– Myślisz, że chodzi im o ten cholerny znicz?!

Dryblas uśmiechnął się ponuro.

– Znicz będzie tylko pretekstem – odpowiedział, wsadzając do ust papierosa.

Nie wiadomo, kiedy będzie miał okazję zapalić następnego. Jego Polska umarła, a ta, w której przyszło mu żyć, co rusz zaskakiwała go w mało przyjemny sposób.

– Dokumenty! – krzyknął jeden z tajniaków, stając przed Jankiem i Stefanem.

Obaj mężczyźni mieli wrażenie, że oto znów znajdują się w okupowanej Warszawie i legitymuje ich patrol SS. Posłusznie wyciągnęli dokumenty i podali mężczyźnie w czarnym płaszczu.

– Krzysztof Mączyński – powiedział tajniak, czytając dane z dowodu Janka. – To tak się pan teraz nazywa?!

Dryblas wypuścił dużą chmurę tytoniowego dymu i opanowanym głosem powiedział:

– Nie rozumiem, co pan sugeruje.

Tajniak schował obydwa dokumenty do kieszeni.

– Sugeruję, że wasze dowody są fałszywe! – krzyknął, kiwając jednocześnie ręką na znajdujący się kilkanaście metrów dalej patrol.

Żołnierze i milicjanci zaczęli zbliżać się szybkim krokiem. Nie było szans na ucieczkę.

– Wydaje mi się, że zaszła jakaś pomyłka. – Stefan próbował jeszcze załagodzić sytuację.

Tajniak spojrzał na niego groźnie i wycedził przez zaciśnięte zęby:

– Kim ty jesteś, tego jeszcze nie wiem! Ale twój kolega to Jan Wolak, przedwojenny komisarz, który w czasie wojny współpracował z niemieckim okupantem. Wydaje mi się, że skoro z nim przestajesz, też musisz być niezłym ziółkiem!

Jan Wolak przypatrzył się tajniakowi.

– Tadek Kreślicki? – spytał, nie spuszczając wzroku z tajniaka.

Tajniak z widoczną satysfakcją pokiwał głową.

– Teraz sobie przypominam – kontynuował Wolak. – W trzydziestym ósmym przyskrzyniłem cię za molestowanie w parku gimnazjalistek, które później zastraszyłeś, by nie zeznawały przeciwko tobie. Sąd cię uniewinnił, w moich oczach jednak na zawsze pozostaniesz zdeprawowanym dewiantem…!

Tajniak poczerwieniał ze złości.

– Skuć ich! – krzyknął do żołnierzy, którzy zdążyli tymczasem pojawić się obok.

– Muszę przyznać – zaczął spokojnym głosem Stefan – że Polsce Ludowej służą sami wybrańcy!

Tego już tajniak nie wytrzymał. Podszedł do Stefana, któremu żołnierze właśnie zdążyli założyć kajdanki, i uderzył go pięścią w twarz. Uderzenie nie było zbyt mocne, jednak zaskoczyło Stefana, który bezwładnie upadł na chodnik. Z rozciętej wargi zaczęła płynąć krew.

– Bić człowieka, który nie może się obronić… – zaczął Jan Wolak, przypatrując się tajniakowi – potrafisz równie dobrze, jak gestapowcy!

– Uwierz mi… – Tajniak doskoczył do prawie o głowę wyższego od siebie byłego policjanta. – …że umiem to znacznie lepiej od nich! Zresztą niebawem się o tym przekonasz! Zabrać ich do ciężarówki!

Żołnierze popchnęli więźniów w stronę zaparkowanej po drugiej stronie ulicy budy. Zatrzymali się przy jezdni, by przepuścić gazik, którym jechał jakiś ozdobiony medalami czerwonoarmista. Samochód jednak, zamiast przejechać dalej, zatrzymał się. Wysiadł z niego czarnowłosy oficer, na którego piersiach w sierpniowym słońcu pobłyskiwały ordery. Stanął przed więźniami. Przypatrywał się im przez chwilę, po czym odwrócił wzrok w stronę tajniaków w czarnych płaszczach.

– Co tu się dzieje?!

Tajniak wyprostował się, stając na baczność przed Rosjaninem, i jednym tchem wyrzucił z siebie:

– Melduję posłusznie, towarzyszu, że udało nam się zatrzymać element podejrzany o współpracę z leśnymi bandami! Właśnie mamy zamiar przewieźć ich na komendę, by tam dokładnie o wszystko wypytać!

Rosjanin wolno pokiwał głową. Uśmiechnął się, poklepał tajniaka po ramieniu i powiedział:

– Dobra robota, towarzysze! Mam dzisiaj trochę czasu, dlatego sam chętnie ich o wszystko wypytam.

– To znaczy, że… – zaczął tajniak.

– To znaczy, że przejmuję więźniów, zrozumiano?! – ryknął mu prosto w twarz oficer.

Tajniak bezradnie pokiwał głową.

Oficer odwrócił się do dwóch skutych kajdankami mężczyzn i ruchem głowy wskazał im tylne siedzenie swojego gazika.

– Wsiadać!

Więźniowie posłusznie zajęli miejsce. Rosjanin wyciągnął dłoń w stronę tajniaka.

– Kluczyki!

– Co?

– Kluczyki od kajdanek! – ponownie ryknął oficer.

Po chwili chował już do kieszeni małe kluczyki i zajmował miejsce w swoim aucie.

– Dziękuję, towarzysze! – krzyknął jeszcze, odpalając silnik gazika.

Osłupiali tajniacy i żołnierze zasalutowali mu i przyglądali się, jak odjeżdża w stronę tego, co zostało ze Starego Miasta.

– Cholera – powiedział tajniak, wyjmując z kieszeni płaszcza piersiówkę i pociągając z niej solidny łyk. – Już miałem nadzieję, że uda mi się wyrównać rachunki z tym cholernym policjantem!

– Nic się nie martw. – Głos drugiego tajniaka był oschły, pozbawiony jakichkolwiek emocji. – Ten oficer wcale nie będzie dla niego łaskawszy od nas!

– I to mnie właśnie martwi. – Tajniak zakręcił piersiówkę i schował ją z powrotem do kieszeni. – Od nich z przesłuchań mało kto wychodzi żywy, a to oznacza, że nie wyrównam już swoich rachunków z Janem Wolakiem!

Rok 1944

Warszawa, czwartek 20 lipca 1944 roku, godzina dziewiętnasta

Pomimo chłodnego jak na lipiec popołudnia wszyscy mężczyźni zebrani w jednej z sal Pałacu Łazienkowskiego pocili się. Ciasno zapięte pod szyją kołnierzyki niemieckich mundurów potęgowały wrażenie dyskomfortu. Nikt jednak nie chciał być tym pierwszym, który odepnie guzik, by choć na chwilę dać odpocząć skrępowanej szyi. Od dzieciństwa wpajano im, że porządek musi być. Byli cząstką tej wielkiej niemieckiej armii, która nie miała ugiąć się pod jakimkolwiek trudem. Oni byli w stanie znieść wszystko. Tak ich przez lata uczono, a wśród niemieckich oficerów nauka nie idzie w las. Nawet teraz, w lipcu 1944 roku, nie chcieli dopuścić do swej świadomości tego, że począwszy od haniebnej klęski pod Stalingradem, rozpoczął się proces załamywania ich dominacji na frontach Europy i świata. W tryby niemieckiej machiny wojennej, przez długi czas działającej bez zarzutu, na wpół dzicy radzieccy komuniści wrzucili kamyk. Spowolniło ją to, ale nie zatrzymało. Wszyscy jeszcze wierzyli w Führera i sukces Trzeciej Rzeszy. Gdy donoszono o kolejnych klęskach i niepowodzeniach, ci zebrani tutaj niemieccy oficerowie starali się pokazać, że na odcinku, który im powierzono, wszystko jest w jak najlepszym porządku. Twardą ręką trzymali warszawską ludność, łapankami, publicznymi egzekucjami dawali do zrozumienia, że tymczasem to oni rządzą w tej części Europy.

Dziś jednak ktoś wrzucił kolejny kamyk w tryby niemieckiej maszynerii, która od czasów Stalingradu znacznie już zwolniła. Tym kimś nie byli radzieccy komuniści czy znienawidzeni alianci. Tym kimś byli niemieccy oficerowie. W tajnym bunkrze Hitlera – w Wilczym Szańcu – dokonano, nieudanej na szczęście, próby zamachu na Führera. Ta wiadomość sprawiła, że zimny pot oblewał czoła i skrępowane ciasnymi kołnierzykami szyje siedzących w sali konferencyjnej mężczyzn.

– Oprócz tej smutnej informacji, która – jak widzę – wywarła na was równie mocne jak na mnie wrażenie… – w całkowitym milczeniu zgromadzonych kontynuował swą przemowę sprawujący funkcję gubernatora Ludwig Fischer.

Ten ciemnowłosy, niewysoki i otyły mężczyzna z nalaną twarzą wydawał się kompletnie pozbawiony szyi. Jego małe brązowe oczka świdrowały wszystkich obecnych na nadzwyczajnym zebraniu. Mówił powoli, z trudem łapiąc oddech po każdym dłuższym zdaniu. Nie do końca wynikało to jednak z przejęcia, z jakim odebrał otrzymane z Berlina informacje, a spowodowane było przede wszystkim tuszą i licznymi dolegliwościami toczącymi jego wielki, knurowaty organizm.

– Otrzymaliśmy również instrukcje dotyczące dalszego zarządzania Warszawą.

Dziesięciu oficerów, siedzących w dusznym, z minuty na minutę coraz bardziej zadymionym pomieszczeniu, w karnym milczeniu wyczekiwało na słowa swego przełożonego, czekając, aż złapie on oddech i ponownie zacznie mówić.

– Jak wiecie, Warszawa jest dla nas bardzo ważnym węzłem komunikacyjnym, przez który przechodzą transporty wojska i zaopatrzenia. Dlatego nie możemy dopuścić do jakichkolwiek zamieszek w mieście. Mieszkańcy Warszawy muszą w dalszym ciągu żyć w przeświadczeniu, że Trzecia Rzesza wciąż jest silna i niepokonana!

Jeden z siedzących za stołem oficerów poruszył się niespokojnie. Szybkim ruchem zdusił w kryształowej popielniczce papierosa, którego nie zdążył wypalić nawet do połowy. Jego usta wykrzywił grymas niesmaku. Nie uszło to uwagi Fischera.

– Czy kapitan Rilke chciał nam zakomunikować coś ważnego? – spytał gubernator, wyjmując z kieszeni chusteczkę, którą otarł perlący się na czole pot.

– Przede wszystkim chciałbym powiedzieć, że jest mi niezmiernie przykro z powodu zamachu na Führera. – „Szczególnie dlatego, że się nie powiódł”, dodał w myślach Rilke. – Ponadto pragnę zauważyć, iż ludność Warszawy coraz trudniej utrzymać w ryzach, zwłaszcza gdy codziennie ulicami miasta maszerują nasi żołnierze wracający z frontu. Ich wygląd, jak wszyscy tutaj obecni dobrze wiedzą, nie świadczy o tym, iż są oni trybikami niepokonanej niemieckiej armii.

– Dość! – krzyknął poczerwieniały na twarzy Fischer. – Kapitanie Rilke, pana obowiązkiem jest to, by zgadzała się liczba wywożonych na roboty do Rzeszy jeńców, a nie ocenianie stanu naszej armii!

– Przepraszam, że zabieram głos… – odezwał się szczupły, niewysoki brunet siedzący obok Rilkego i swym wyglądem nawet w najmniejszym stopniu nieprzypominający typowego przedstawiciela aryjskiej rasy panów. – Muszę jednak wziąć w obronę kapitana, który – jak sądzę – miał na myśli jedynie to, że warszawiacy, widząc naszych rannych żołnierzy wracających z frontu, zdają sobie sprawę z tego, że niestety, ale siły niemieckie nieco już stopniały.

Fischer schował do kieszeni mokrą chusteczkę. Głośno sapiąc, powiódł wściekłym spojrzeniem po pozostałych zebranych w sali oficerach.

– Czy ktoś jeszcze oprócz panów Rilkego i Knothego chciałby zabrać głos? – spytał. – Dobrze – powiedział po chwili ciszy, gdy żaden z mężczyzn się nie odezwał. – Przekazany nam z Berlina rozkaz brzmi: „Za wszelką cenę utrzymać spokój w Warszawie” i naszym zadaniem jest jego wykonanie. W przeciwnym razie, panowie, polecą głowy. Czy to jest jasne?!

Wysoki, dobrze zbudowany mężczyzna, siedzący najbliżej Fischera, wstał szybko zza stołu, wyprostował się i głosem przywykłym do wydawania rozkazów spytał:

– Panie gubernatorze, czy mogę zabrać głos?

Fischer uśmiechnął się nieznacznie, miło połechtany szacunkiem dla jego osoby i stanowiska, jakie piastował. Kątem oka zdążył jeszcze zauważyć, jak Rilke i Knothe wymieniają szydercze spojrzenia. „Doigracie się, zdrajcy”, pomyślał i uśmiechając się, powiedział:

– Proszę mówić, Molk!

– Ośmielam się zameldować – mówił, wciąż stojąc na baczność, Molk – że po Warszawie krążą pogłoski, iż ci polscy bandyci szykują się do powstania. Moi ludzie zaobserwowali, że nastroje, zwłaszcza wśród młodych ludzi, są coraz bardziej bojowe i antyniemieckie!

– Dziękuję, Molk, możesz usiąść. Pogłoski o rzekomym powstaniu krążą po Warszawie bodaj od wiosny ubiegłego roku. – Gubernator uśmiechnął się ironicznie. – Ci polscy bojownicy z Armii Krajowej są jednak zbyt słabi, by się nam zbrojnie przeciwstawić. Jedyne, na co mogą sobie pozwolić, to malowanie na murach antyniemieckich haseł!

Większość mężczyzn zaśmiała się głośno. Śmiech ten dodał im otuchy i wiary w to, że na razie stolica Polski wciąż jeszcze jest ostoją niemieckiej siły. Bardzo chcieli w to wierzyć, mając nadzieję na odwrócenie losów wojny, która – jakby na to nie patrzeć – zmierzała ku klęsce Trzeciej Rzeszy.

– Nawet jeśli dojdzie do wybuchu powstania, to zostanie ono stłamszone, podobnie jak to w getcie – kontynuował Fischer. – Jednak, żeby zapobiec ewentualnej zbrojnej aktywności polskich bandytów, mam pewien plan.

Gubernator zamilkł, a większość oficerów wpatrywała się w niego, jakby za chwilę miał im zdradzić cudowny sposób na uratowanie Trzeciej Rzeszy.

– Panowie… – zaczął poważnym tonem Fischer – jak wszyscy dobrze wiecie, Armia Czerwona jest coraz bliżej Warszawy. Lada dzień możemy spodziewać się ataku na miasto, którego – jak już wcześniej powiedziałem – nie możemy oddać komunistom. Musimy przygotować się do obrony. Postanowiłem, że do pomocy wykorzystamy Polaków.

Po sali przemknął szmer zdziwienia.

– Tak, tak, moi drodzy… – kontynuował uśmiechnięty Fischer. – Jeżeli damy jakieś zajęcie tym polskim bandytom, to nie będą myśleć o zbrojnym wystąpieniu przeciwko nam. Jeszcze w tym tygodniu zostaną powieszone w mieście plakaty z moim rozkazem, mówiącym, że sto tysięcy mężczyzn w wieku od siedemnastu do sześćdziesięciu lat ma się stawić do kopania rowów przeciwpancernych, mających uchronić miasto przed czołgami Armii Czerwonej!

Oficerowie z aprobatą i uznaniem kiwali głowami. Ludwig Fischer z uśmiechem na twarzy przeżywał chwilę swojego triumfu. Jeszcze raz pokazał, dlaczego to on, a nie któryś z nich jest gubernatorem Warszawy. Utkwił wzrok w dwóch oficerach, którzy od niechcenia palili papierosy i wyglądali na znudzonych.

– Wykonanie mojego rozkazu – odezwał się ponownie gubernator – oraz dopilnowanie, żeby na miejsce zbiórki stawili się wszyscy ze stutysięcznej grupy mężczyzn, powierzam kapitanom Rilkemu i Knothemu!

Obaj mężczyźni spojrzeli na siebie. Widać było, że nie są zadowoleni z powierzonego im zadania. Pierwszy otrząsnął się Knothe. Zgasił niedopałek papierosa. Wstał, obciągnął na sobie mundur i zaczął mówić:

– Panie gubernatorze, jeżeli mógłbym coś powiedzieć…

– Nie, Knothe! – przerwał mu ostro Fischer. – Dość już dzisiaj powiedziałeś! Masz wykonać rozkaz, jeżeli nie, to odpowiesz za to przed sądem! Zrozumiałeś?!

– Tak jest! – odparł zrezygnowany kapitan.

Fischer przeniósł spojrzenie na wciąż siedzącego kapitana Rilkego, który w dalszym ciągu ze znużeniem palił papierosa, jakby cała ta sprawa w ogóle go nie dotyczyła.

– A pan, kapitanie Rilke, nie chce o nic spytać?

– Nie – odpowiedział spokojnym głosem Rilke, nie próbując nawet podnieść się z krzesła. – Dla mnie wszystko jest jak najbardziej zrozumiałe, a po szczegółowe instrukcje zgłoszę się do pańskiego gabinetu.

Fischer nie był usatysfakcjonowany. Miał nadzieję, że ten młody Rilke ukorzy się przed nim i będzie prosił o zmianę rozkazu. Mógłby wtedy poniżyć go przy wszystkich zebranych oficerach. „Ale my się jeszcze policzymy” – pomyślał, uśmiechając się przy tym złowieszczo.

– W takim razie jeżeli nikt z panów nie ma żadnych pytań – zaczął oficjalnym tonem Fischer – kończę dzisiejsze nadzwyczajne zebranie i zapraszam na odprawę jutro o godzinie ósmej. Żegnam!

Naraz w sali zrobiło się głośno od odsuwanych krzeseł i rozmów oficerów, którzy zaczęli wymieniać się opiniami na temat sytuacji w Warszawie, która w tej chwili wydawała im się nie miastem, a tykającą bombą. Wszyscy wiedzieli, że wybuchnie, nikt jednak nie był pewien, kiedy to nastąpi.

Table of Contents

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Rok 1945

Warszawa, środa 1 sierpnia 1945 roku, godzina szesnasta trzydzieści

Rok 1944

Warszawa, czwartek 20 lipca 1944 roku, godzina dziewiętnasta