Rynki, instrumenty i instytucje finansowe - Jan Czekaj

114.00 zł
91.20 zł (91,20 zł najniższa cena z 30 dni)

Bookmark Settings Fullscreen

Rozdział 12Pozostałe instytucje obrotu instrumentami finansowymiJan Czekaj, Janusz Raganiewicz, Andrzej Zyguła

Krajowe podmioty prowadzące działalność maklerską w Polsce można podzielić na domy maklerskie i banki prowadzące działalność maklerską. Na początku lat 90. XX wieku na polskim rynku kapitałowym dominowały banki prowadzące działalność maklerską, jednak ich liczba od połowy lat 90. zmniejszyła się. Na koniec 2014 r. dominującymi podmiotami na rynku były domy maklerskie (zob. rys. 12.2).

Rysunek 12.2. Krajowe podmioty prowadzące działalność maklerską w latach 2002-2014

Źródło: na podstawie danych KNF.

W latach 2002-2014 liczba podmiotów prowadzących działalność maklerską wahała się w granicach od 36 do 71. Początkowo, w latach 2002-2003, liczba tych podmiotów zmniejszała się, a następnie w sposób nieprzerwany rosła aż do 2013 r. (71 podmiotów) - w 2014 r. było ich 66. Proporcje udziału domów maklerskich oraz banków prowadzących działalność maklerską były ustabilizowane i w całym okresie oscylowały wokół 80%.

Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej domy maklerskie z Europejskiego Obszaru Gospodarczego uzyskały prawo prowadzenia działalności maklerskiej w Polsce. Jedynym warunkiem jest przesłanie zawiadomienia o podjęciu działalności do organu nadzoru - Komisji Nadzoru Finansowego.

Do końca czerwca 2015 r. notyfikowanych, czyli dopuszczonych do działania na rynku polskim, było 2214 firm inwestycyjnych i instytucji kredytowych (z czego 9 zostało wycofanych), w tym:

- 1768 to firmy inwestycyjne działające bez otwierania oddziału;

- 402 to instytucje kredytowe działające bez otwierania oddziału;

- 15 to firmy inwestycyjne prowadzące działalność w formie oddziału (z czego sześć nie rozpoczęło działalności);

- 29 to instytucje kredytowe prowadzące działalność w formie oddziału.

Większość instytucji, które notyfikowały rozpoczęcie działalności w Polsce, pochodzi z Wielkiej Brytanii (około 67%).

Rynek usług maklerskich jest silnie skoncentrowany. W 2014 r. ponad 55% obrotu akcjami na GPW w Warszawie generowało osiem firm maklerskich (zob. rys. 12.3). Największy udział w obrotach miały: Dom Maklerski Banku Handlowego (13%), PKO BP (9%), oraz IPOPEMA (7%).

Rysunek 12.3. Udziały największych instytucji prowadzących działalność maklerską w obrotach akcjami na GPW w Warszawie w 2014 r.

a Wood&Company Financial Services A.S.

b Credit Suisse Securities (Europe) Limited.

Źródło: na podstawie danych GPW.

Rozdział 7Instrumenty finansowe według rodzajów i rynku notowańJan Czekaj, Maciej Bolisęga

Rysunek 7.1. Papiery wartościowe zarejestrowane w KDPW w latach 2002-2014

Źródło: na podstawie danych KDPW.

Szczegółowe zestawienie danych dotyczących liczby wyemitowanych instrumentów według ich rodzajów w omawianym okresie zawiera tabela 7.2.

Tabela 7.2. Instrumenty finansowe zarejestrowane w KDPW w latach 2002-2014 (stan na koniec roku)

Wyszczególnienie

2002

2004

2006

2008

2010

2012

2014

I. Papiery wartościowe razem

656

738

754

934

1173

1718

2272

Akcje krajowe

459

466

457

575

690

947

994

Akcje zagraniczne

Akcje uprzywilejowane

Certyfikaty inwestycyjne

Certyfikaty strukturyzowane

b.d.

242

Hipoteczne listy zastawne

Obligacje BGK

Obligacje EBI

Obligacje korporacyjne

282

442

Obligacje municypalne

Obligacje niepubliczne

Obligacje Skarbu Państwa

123

138

161

172

191

222

286

Obligacje zamienne

Obligacje z prawem pierwszeństwa

Jednostkowe prawa poboru

Prawa do akcji

Pozostałe papiery wartościowe

II. Inne instrumenty finansowe razem

119

439

403

422

574

2077

Opcje

390

362

360

476

1936

Kontrakty terminowe

141

Indeksowane jednostki udziałowe

Ogółem

727

857

1193

1337

1595

2292

4349

Źródło: na podstawie danych KDPW.

Łączna liczba emisji papierów wartościowych zarejestrowanych w KDPW wzrosła w analizowanym okresie ponad trzykrotnie. Postępował jednocześnie szybki proces urozmaicania rynku - do obrotu wprowadzono wiele nowych papierów wartościowych. Z biegiem lat struktura papierów wartościowych ulegała istotnym zmianom. Na szczególne podkreślenie zasługują m.in. takie wydarzenia, jak wprowadzenie w 2002 r. do rejestru papierów wartościowych i obrotu na polskim rynku regulowanym akcji spółek zagranicznych, co jest wyrazem docenienia przez emitentów zagranicznych jakości polskich rozwiązań prawnych, regulujących obrót papierami wartościowymi, oraz przejawem dobrej oceny perspektyw rozwoju polskiego rynku finansowego. Wydaje się, że w analizowanym okresie szczególne znaczenie miała przeprowadzona pod koniec lat 90. ubiegłego wieku reforma systemu emerytalnego, w wyniku której utworzony został kapitałowy filar ubezpieczeń emerytalnych, zapewniający systematyczny dopływ na rynki finansowe znacznych funduszy. Niemniej jednak w obliczu istotnych zmian w tejże reformie w latach 2011-2014 dopływ nowych środków na rynek finansowy został dramatycznie ograniczony. W 2001 r. pojawiły się w Polsce obligacje Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI), a liczba emisji papierów tego emitenta, zarejestrowanych w KDPW, wzrosła do dziewięciu w 2006 r., a następnie spadła do poziomu jednej emisji na koniec 2014 r.

Spośród innych zmian wart odnotowania jest przyrost liczby emisji obligacji korporacyjnych. W 2002 r. w KDPW zarejestrowanych było tylko pięć emisji tych istotnych instrumentów finansowania przedsiębiorstw, natomiast w 2014 r. liczba emisji wzrosła do 442. Warto zwrócić uwagę, że wśród emitentów obligacji korporacyjnych pojawiły się również podmioty zagraniczne. W analizowanym okresie liczba emisji obligacji Skarbu Państwa (wzrost ze 123 w roku 2002 do 286 w roku 2014) wzrosła ponad dwukrotnie. Obligacje skarbowe stanowiły trzecią pod względem liczby emisji, po akcjach krajowych oraz obligacjach korporacyjnych, grupę papierów wartościowych. Liczba spółek krajowych, których akcje są zarejestrowane w KDPW, podwoiła się (wzrost z 459 na początku analizowanego okresu do ponad 900 w latach 2012-2014).

Rozdział 8Rynek pieniężny i walutowyRemigiusz Lipiec

8.1. Rynek bonów skarbowych

Tabela 8.2. Struktura terminowa emisji bonów skarbowych w latach 2002-2014a (w %)

Bon

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

02D

0,0%

4,3%

0,0%

01T

0,0%

4,8%

0,0%

03T

0,0%

6,9%

0,0%

3,0%

0,0%

05T

0,0%

7,6%

0,0%

1,1%

0,0%

06T

0,0%

22,8%

0,0%

10T

0,0%

6,1%

0,0%

13T

3,9%

4,9%

3,3%

6,0%

0,7%

5,9%

21,4%

0,0%

20T

0,0%

63,4%

25T

0,0%

2,3%

0,0%

36,6%

26T

5,0%

6,1%

1,2%

0,0%

3,4%

0,0%

14,7%

10,3%

0,0%

27T

0,0%

5,3%

0,0%

28T

0,0%

0,9%

0,0%

5,3%

0,0%

30T

0,0%

17,1%

0,0%

31T

0,0%

11,4%

0,0%

39T

1,7%

0,0%

2,6%

3,8%

0,9%

3,3%

0,0%

44T

0,0%

3,7%

0,0%

45T

0,0%

3,8%

0,0%

46T

0,0%

3,2%

0,0%

48T

0,0%

3,9%

5,5%

0,0%

49T

0,0%

1,8%

0,0%

19,7%

19,1%

0,0%

50T

0,0%

14,2%

0,0%

51T

0,0%

13,7%

0,0%

52T

89,4%

82,9%

95,5%

89,1%

81,4%

68,6%

51,7%

83,7%

92,8%

25,6%

52,4%

0,0%

Średni okres do wykupu (w tygodniach)

48,9

45,9

50,4

47,2

43,9

38,8

35,1

48,3

51,4

47,4

45,3

21,8

a W 2014 r. nie odbył się żaden przetarg bonów skarbowych.

Źródło: na podstawie danych Ministerstwa Finansów (D oznacza dni, T - tygodnie).

Struktura emitowanych bonów skarbowych uległa w analizowanym okresie istotnym zmianom. Polegały one głównie na wzroście udziału bonów o dłuższych terminach zapadalności. Zmiany te były wyrazem przemodelowania strategii zarządzania długiem publicznym, która ma za zadanie nie tylko zapewnienie płynności budżetowi państwa, lecz także minimalizowanie kosztów obsługi długu. W nowej wersji strategii potrzeby pożyczkowe były zaspokajane w większym stopniu środkami, które pozyskiwano z emisji krajowych obligacji skarbowych.

W 2009 r. zapoczątkowano stopniowe ograniczanie roli bonów skarbowych w finansowaniu potrzeb Skarbu Państwa (zob. rys. 8.1). W maju 2012 r. Ministerstwo Finansów poinformowało, że nie planuje emisji bonów skarbowych, przy czym w przypadku dużych zawirowań na rynkach finansowych nie wykluczono ich emisji. W efekcie od kwietnia 2013 r. do końca 2014 r. bony skarbowe nie były oferowane w sprzedaży.

Rysunek 8.1. Udział bonów skarbowych w krajowym zadłużeniu Skarbu Państwa z tytułu skarbowych papierów wartościowych w latach 2002-2014a

a W 2014 r. nie odbył się żaden przetarg bonów skarbowych.

Źródło: na podstawie danych Ministerstwa Finansów.