[1] Wasisztha - jeden z synów Brahmy, starożytny mędrzec indyjski, jeden z ryszich.
[2] Indyjska służba cywilna (ICS), przez część XIX wieku oficjalnie nazywana Imperialną Służbą Cywilną, była elitarną wyższą służbą cywilną Imperium Brytyjskiego w Indiach Brytyjskich w okresie rządów brytyjskich w latach 1858-1947.
[3] Keśawa (sanskryt: ???? keśava) w tradycji hinduskiej imię Wisznu, pojawia się jako 23. i 648. imię w Wisznu sahaśranamie w Mahabharacie. Keśawa jest czczony przez osoby, które chcą uniknąć nieszczęścia.
[4] Do dnia dzisiejszego kobiety w Indiach piorą ubrania poprzez uderzanie mokrym materiałem w kamień. Odzienie jest namaczane i namydlane, po czym zrolowanym uderza się w twarde kamienne podłoże.
[5] Tapasya [ang] jest często tłumaczona jako "wyrzeczenie", ale jej etymologiczny korzeń, tapas ("głęboka medytacja"), wskazuje na proces oczyszczenia, dzięki któremu człowiek staje się bardziej doświadczony i dojrzały.
[6] Rechaka [ang], czyli reczaka pranajama, to sanskryckie słowo oznaczające "wydech". Odnosi się do formy oddychania jogicznego, w której wydech zostaje wydłużony, podczas gdy wdech pozostaje wolny. Razem z puraka (wdech) i abhjantara kumbhaka (zatrzymanie oddechu), reczaka jest jednym z trzech etapów wykorzystywanych w pranajamie.
[7] Słowo "Śakti" używane jest potocznie w znaczeniu natchnienia, inspiracji, charyzmy, intensywnej aktywności, witalności. Śakti jako bogini jest spersonifikowaną żeńską połówką Boga - Absolutu.
[8] Bazylia azjatycka (syn. tulasi lub tulsi), Ocimum tenuiflorum - gatunek tropikalnej (Półwysep Indyjski, Malezja) rośliny z rodziny jasnotowatych., jedna z najważniejszych roślin w symbolice hinduistycznej, czczona przez wielu hinduistów podczas porannych i wieczornych nabożeństw.
[9] D?s? - służebnica, niewolnica, konkubina, tańcząca dziewczyna. Termin d?s? jest zdefiniowane w "indyjskim glosariuszu epigraficznym", ponieważ można je znaleźć na starożytnych inskrypcjach powszechnie pisanych w językach sanskryckim, prakrytowym lub drawidyjskim.
[10] Papad - cienki i chrupki indyjski naleśnik, zazwyczaj robiony z mąki z soczewicy, ciecierzycy, odmiany czarnej fasoli zwanej urad lub mąki ryżowej. Do ciasta dodaje się sól i olej z orzeszków ziemnych oraz przyprawy, np. chili, kmin, czarcie łajno (asafetydę), czosnek lub pieprz.
[11] Prarabdha to ta część przeszłej karmy, która jest odpowiedzialna za obecne narodziny (ciało).
[12] ?k?śav?ni to słowo pochodzenia sanskryckiego oznaczające "niebiańskie głoszenie" lub "głos z nieba".
[13] Parikszit był królem Kuru, który panował w okresie środkowo-wedyjskim (XII-IX wiek pne).
[14] Aszwathama posłużył się Pandawa-astrą (bronią), godząc nią w łono Uttary.
[15] Gopi - w hinduizmie określenie młodej kobiety, pasterki krów bez reszty oddanej Krysznie. W wisznuickich pismach i przekazach gopi potajemnie wymykały się nocami ze swoich domów, by móc spotkać się z Kryszną i tańczyć z nim na brzegu Jamuny.
[16] Uma, Sat?; także Dakszajani - w tradycji hinduistycznej jedna z form Dewi (Parwati), żona Śiwy. Córka Dakszy i Prasuti znana jako Pani Gór.
[17] Sadhaka, s?dhak lub s?dhadź w indyjskich religiach i tradycjach, takich jak dżinizm, buddyzm, hinduizm i joga, to ktoś podążający za określoną sadhaną lub sposobem życia zaprojektowanym, by zrealizować ostateczny cel, czy jest nim połączenie się ze swoim wiecznym źródłem, Brahmanem, czy też urzeczywistnieniem własnego bóstwa.
[18] Satpuru?a (sanskryt) - cnotliwy lub życzliwy człowiek, ew. mędrzec.
[19] Rosita Forbes (1890-1967) była angielską pisarką podróżniczą, powieściopisarką i odkrywczynią. W latach 1920-1921 była pierwszą Europejką, która odwiedziła Oazę Kufra w Libii (razem z egipskim odkrywcą Ahmedem Hassaneinem), jeszcze w okresie, gdy była ona zamknięta dla ludzi z Zachodu.
[20] Alexander Selkirk, właśc. Alexander Selcraig (1676-1721) - szkocki żeglarz i korsarz, który spędził cztery lata na bezludnej wyspie. Jego losy prawdopodobnie były inspiracją dla przygód Robinsona Crusoe opisanych w powieści Daniela Defoe pt. Przypadki Robinsona Kruzoe.
[21] Wajkuntha - subtelny wymiar egzystencji po śmierci lub sfera w zaświatach w hinduizmie, pozaziemskie królestwo boga Wisznu, rodzaj raju, którego osiągnięcie stanowi cel życia wisznuitów.
[22] Kilnathur, znane również jako kizh-arunai, to przedmieście i miasto gminne w dystrykcie Thiruvanamalai w stanie Tamil Nadu. Jest to jedna z najstarszych osad w regionie Północnego Arcot. Rozwinęło się wraz z Tiruvannamalai.
[23] W położonej w Tiruvannamalai świątyni Gurumurtam Ramana Mahariszi przebywał w okresie (1897-1898).
[24] Ajjar (ang. Iyer, Ayyar, Aiyar, Ayer lub Aiyer) - podgrupa południowoindyjskich braminów. Określani bywają również mianem Ś?stri. Drugą główną grupą braminów tamilskich są ajjangarowie. Ajjarowie są wyznawcami doktryny adwajtawedanty zaproponowanej przez Śankarę.
[25] ?nand? (??????) w sanskrycie błogość, szczęście.
[26] Abhim?na oznacza różnie - dumę, fałszywy prestiż, pożądanie, wrażenie, poczęcie, poprzez samoocenę, z błędnego przekonania. Generalnie w filozofii hinduskiej oznacza to dumne przywiązanie do "ja-umysłu" tj. man (myśleć) + mana (za dużo); oznacza również - tożsamość lub identyfikację, a także odnosi się do samolubnego przekonania, ponieważ abhim?na jest funkcją ahamkary (ego) jako stanu umysłu, który interpretuje doświadczenie jako "moje".
[27] Sipajowie - od XVIII wieku angielsko-indyjskie określenie żołnierzy pochodzenia hinduskiego w służbie państw europejskich, szkolonych i dowodzonych przez Europejczyków. Samo słowo "sipaj" (ang. sepoy) wywodzi się z perskiego słowa sipahi, oznaczającego żołnierza konnego.
[28] Magnetyzm zwierzęcy, "uniwersalny fluid" - hipotetyczna "siła magnetyczna", w której Franz Anton Mesmer widział możliwość oddziaływania lekarza na pacjenta w czasie rozwiniętych w końcu XVIII wieku praktyk terapeutycznych, nazywanych mesmeryzmem. Uważa się, że stał się on źródłem teorii hipnozy i hipnologii.
[29] Diksza - akt inicjacji w tradycjach hinduistycznych równoważny znaczeniowo nowym narodzinom. Już w czasach wedyjskich miał na celu uśmiercenie nieuświęconej egzystencji dla osiągnięcia egzystencji wyższego stopnia.
[30] K?etra - sanskryt: pole, obszar, teren lądu.
[31] Suszumna, para-(nadi) etc są nazwami połączeń nerwowych (kanałów) w jodze.
[32] Angielskie słowo reflected można zinterpretować tutaj wieloznacznie: jako wiedzę odbitą, wiedzę wtórną, albo nawet wiedzę wymyśloną (na bazie refleksji, rozważania, namysłu)
[33] Książka Eli'ego Stanley'a Jonesa (1884-1973) ma tytuł "Along the Indian Road" i ukazała się w 1939 roku.
[34] W oryginale "I am hungry with other men's hunger". Takiego oświadczenia w biblii jednak brak. W całym Nowym Testamencie nie ma nawet podobnego sformułowania.
[35] Ang "within you" - w tobie/w was jest niedokładnym tłumaczeniem Łukasza 17:21. Biblia Tysiąclecia przekłada to zdanie jako "Oto bowiem królestwo Boże pośród was jest", biorąc pod uwagę, że jest to część przemówienia Jezusa do faryzeuszy.
[36] Muruganar był jednym z czołowych wyznawców Śri Ramany Maharisziego. Po przybyciu do Ramany w 1923 roku i uzyskaniu od niego bezpośredniego doświadczenia Jaźni, napisał tysiące wierszy, które albo wychwalały wielkość jego Guru, albo w jakiś sposób zapisywały jego nauki.
[37] W hinduizmie sanczita karma (zebrana razem) jest jednym z trzech rodzajów karmy. Jest to suma całej przeszłej karmy - wszystkich czynów, i dobrych, i złych, które z przeszłych żywotów przechodzą do następnego.
[38] Tirtha (?????, IAST: T?rtha) to sanskryckie słowo, które oznacza "przejście, bród" i odnosi się do dowolnego miejsca, tekstu lub osoby, która jest święta, a w szczególności do miejsc pielgrzymkowych i miejsc świętych.
[39] Nandanar był jednym z 63 tamilskich świętych Najanarów (18-tym). Żył prawdopodobnie w VII lub VIII wieku. Jego historię opisał tamilski poeta Gopalakriszna Bharati (1819-1896) w książce Nandanar Charitam (wydanej w 1861 roku).
[40] Zwrot grzecznościowy z nazwy własnej: suami-suamidźi, bante-bantidźi, Gandhi-Gandhidźi itd.
[41] Zgodnie z terminologią jogi, słowo Śthiti oznacza "" stałość "", czyli stałość umysłu.. Najwyższą formą Śthiti umysłu jest stan sąmadhi
[42] Suar?dź (swa-"samo", radź "reguła") może oznaczać ogólnie samorządność lub samodyscyplinę
[43] Rajendra Prasad (1884-1963) - polityk indyjski, pierwszy prezydent tego kraju od 26 stycznia 1950 do 13 maja 1962, członek Indyjskiego Kongresu Narodowego.
[44] Ang. Arya Samaj ("Szlachetna Społeczność ") to monoteistyczny hinduski ruch reformatorski, który promoqał wartości i praktyki oparte na wierze w nieomylny autorytet Wed. Samadź został założony przez sannjasina (ascetę) Dayananda Saraswati 10 kwietnia 1875 roku. Członkowie Arya Samaj wierzą w jednego Boga i odrzucają kult bożków.
[45] Suszupti - jeden z czterech stanów świadomości (obok dźargatu, swapny i turiji). Stan głębokiego snu, w którym świadomość wędruje po wszechświecie oddzielona od umysłu.
[46] Ayyala Somayajulu Ganapathi Sastry, znany również jako Ganapati Muni (1878-1936) był uczniem Ramana Maharisziego, zwanym także przez swoich uczniów "Kavyakantha" (ten, który ma poezję w gardle) oraz "Nayana".
[47] W Indiach członek najniższej kasty lub wykluczony z kasty; haridżan
[48] Inicjacja religijna w tradycjach hinduistycznych symbolizująca ponowne narodziny.
[49] Antahkarana - organ wewnętrzny wcielonej duszy (dźiwy) w filozofii tradycji hinduistycznych, powstały z materii subtelniejszych niż stwarzające żywioły i zmysły. Jest agregatem, grupując kilka wyższych pierwiastków ontycznych, powstałych z tattw kosmicznych.
[50] Taki poczwórny pogląd na strukturę antahkarany reprezentują autorzy upaniszad.
[51] Tattwa - ewolut prakryti lub śakti, pierwiastek rzeczywistości, kategoria ontyczna w filozofii indyjskiej. Każda z tattw jest emisją poprzedniej i przyczyną kolejnej, coraz mniej subtelnej formy.
[52] Kaiwalja Upaniszada to starożytny tekst sanskrycki i jedna z pomniejszych upaniszad hinduizmu. Jest klasyfikowana jako śiwaicka. Przetrwała do czasów współczesnych w dwóch wersjach, jednej dołączonej do Kriszna Jadźurwedy, a drugiej do Atharwawedy. Jest częścią zbioru literatury wedanty.
[53] Tłumaczenie własne na podstawie przekładu S?ndeepy.
[54] Kaiwalja (ang. Kaivalya) - stan całkowitego oddzielenia od świata i ostatecznego wyzwolenia. Tutaj jednak zapewne mowa o Kaivalya Paddhati, pracy Nijaguna Shivayogi, XV-wiecznego poety i pisarza próbującego połączyć Śiwaizm z Adwaitą Wedantą Adi Śankary.
[55] Mowa tu o Bhikszatanie, ascecie (sanskryt tapaswi) opisanego w Kurma Puranie.
[56] Ulladu Narpadu (Rzeczywistość w czterdziestu strofach) autorstwa Śri Ramana Maharisziego
[57] Telugowie - drawidyjski naród zamieszkujący przede wszystkim stan Andhra Pradesz w Indiach.
[58] Suami Wiwekananda, właściwie Narendranath Datta (1863-1902) - indyjski suami i mistrz duchowy. Był uczniem Paramahansy Ramakryszny z Kalkuty.
[59] Mahawakja (trl. Mah?v?kya) to nazwa dla jednej z grup klasycznych mantr, których źródłem są teksty Upaniszad. Cztery najsławniejsze odpowiadają czterem księgom Wed: Rygwedzie, Atharwawedzie, Samawedzie i Jadźurwedzie.
[60] Sambandar lub Thirugnana Sambandar był młodym poetą i świętym Śiwaizmu z Tamil Nadu, który żył około VII wieku n.e. Jest jednym z najwybitniejszych spośród sześćdziesięciu trzech Najanarów, żyjących pomiędzy VI a X wiekiem hinduskich świętych.
[61] Arczaka lub pudźari to kapłan w hinduskiej świątyni. Jest odpowiedzialny za wykonywanie rytuałów świątynnych, w tym (p?dź?) i aarti. Pudźari wywodzą się głównie od hinduskich braminów, mogą być nimi zarówno mężczyźni, jak i kobiety.
[62] Lokapala (sanskryt: Dikp?la) - w religiach dharmicznych opiekunowie świata, w szczególności opiekunowie czterech lub więcej kierunków (stron) świata.
[63] Dżagir (j?g?r) był rodzajem feudalnego nadania ziemi na subkontynencie indyjskim w systemie Jagirdar (Zamindar).
[64] Boga można doświadczać w dwóch aspektach - jako nirguna [bezpośredni] i saguna [pośredni]. Nirguna to wieczna, wszechprzenikająca i wszechobecna boska świadomość. Saguna jest natomiast przejawem Boga w jakiejś formie. Słońce jest graficznym porównaniem tego. Światło słoneczne jest formą słońca nirguna, a ciało niebieskie to forma saguny.
[65] Thakore Saheb z Radźkot to indyjski tytuł książęcy, istniejący od 1620 roku.
[66] Ang. Ty?ga w sanskrycie oznacza "ofiarę, oddanie w hojności, porzucenie, rezygnację" z czegoś wartościowego, a także "wyrzeczenie się" w zależności od kontekstu. Koncepcja etyczna w hinduizmie, buddyzmie i dżinizmie.
[67] Sanskryt - pa?ka? - glina, błoto. Lokalnie w Indiach słowo pankah oznacza wachlarz lub miech.
[68] W hinduizmie akaśa znaczy podstawę i esencję budowy wszystkich rzeczy w świecie materialnym; najmniejszy materialny element stworzony z materii świata astralnego. Jest jednym z podstawowych żywiołów w koncepcji pięciu żywiołów indyjskich panćamahabhuta. W języku hindi akaśa oznacza także niebo (w sensie fizycznym, czyli nieboskłon).
[69] Daodejing, najczęściej tłumaczona jako Księga Drogi i Cnoty, jest częścią podstawowego kanonu taoizmu, systemu religijno-filozoficznego, który narodził się w Chinach w czasach panowania dynastii Zhou.
[70] Pathala Lingam, podziemny lingam - jest miejscem, w którym uważa się, że Ramana Maharshi odprawiał swoją pokutę. Kapliczka Sivagangai Vinayagar znajduje się obecnie na północnym brzegu zbiornika Sivanganga (świątyni Arulmigu Annamalaiyar Tirukoil).
[71] Pewna gra słów. Matter w języku angielskim oznacza zarówno materię, jak i "mieć znaczenie", ale także problem.
[72] Śwetaketu, również pisane jako Śwetaketu, to postać z Upaniszady Chandogja. Był synem mędrca Uddalaki, wnukiem mędrca Aruni i reprezentuje kwintesencję poszukiwacza wiedzy. Upaniszady przeprowadzają przez podróż Śwetaketu od ignorancji do poznania siebie i prawdy (sat).
[73] Strychnos potatorum to drzewo liściaste osiągające wysokość 12 metrów. Jego nasiona są powszechnie stosowane w medycynie tradycyjnej, a także do oczyszczania wody w Indiach i Birmie.
[74] Karna, znany również jako Wasuśena, Anga-raja lub Radheja, jest jedną z głównych postaci eposu Mah?bh?rata.
[75] Mahaśiwaratri ("Wielka noc Śiwy", też Śiwaratri ang. Shivaratri) - święto hinduskie, przypadające czternastego dnia księżycowego miesiąca phalgun (przełom lutego i marca). Dla wyznawców Śiwy jest to najważniejsze święto w roku.
[76] Termin tapal nie został dostatecznie wyjaśniony. W języku marati i majamalskim oznacza pocztę, tutaj listy.
[77] O?k?ra jest praktyką artykulacji świętej sylaby hinduizmu Om.
[78] Jaskinia Amarnath to hinduska świątynia znajdująca się w stanie Dżammu i Kaszmir w Indiach wysokości 3888 m n.p.m. Otoczona śnieżnymi szczytami uważana jest za najświętsze miejsce hinduizmu. Wewnątrz jaskini znajduje się cyklicznie rosnący i zmniejszający się zgodnie z fazami księżyca, lodowy stalagmit, czczony przez wiernych jako Śiwa-lingam.
[79] Muktinath to świątynia Wisznu, święta zarówno dla hinduistów, jak i buddystów. Znajduje się w dolinie Muktinath w Nepalu. Jest to jedna z najwyżej położonych świątyń na świecie - wysokość 3800 m n.p.m.
[80] Ang. Harijan ("dzieci Boga") był słynnym anglojęzycznym tygodnikiem Mahatmy Gandhiego, wydawanym od 11 lutego 1933 r. w celu promowania nietykalności i wyzwolenia dyskryminowanych (haridźan - osoba zajmująca najniższe miejsce w hierarchii kastowej lub wykluczona z kasty).
[81] Wcześniej już wspominana historia królowej Ćudali, która praktykując medytację osiągnęła Oświecenie, by później pomóc w tym samym mężowi. Opowieść pochodzi z Jogi Wasiszty. Znowu przycięcie knota w lampie powoduje jej rozbłysk. Taka metafora oznacza prowadzenie zbyt ostrożnego życia.
[82] Klasyczna adwaita wedanta kładzie nacisk na ścieżkę Dźńana Jogi (postępu w nauce i treningu prowadzącym do osiągnięcia mokszy), która składa się z czterech etapów: Samanjasy, śrawany, manany i (finalnie) nididhjasany.
[83] Sparśa (??????, "dotyk") odnosi się do przedmiotu sparśana (dotykania), który reprezentuje jeden z "pięciu narządów zmysłów" (pa?ćendrija), zgodnie z Tattw?rthasutrą z II wieku. Poznanie, które następuje poprzez dotknięcie przedmiotu wiedzy, nazywane jest dotykiem (sparśą). P?pa - nieczysty, grzeszny.
[84] T?rtha (?????, "wodopój") to miejsce, do którego ludzie przychodzą w celu czerpania wody z rzek, zbiorników i innych zbiorników wodnych. Tutaj oznacza miejsca do rytualnych kąpieli.
[85] Termin pochodzi od sanskryckiego san, (połączenie z najwyższą prawdą) i kalpa (ślub). Tutaj chodzi o wnętrze, wołanie serca lub podobnie.
