Podstawowe reguły gramatyczne
Wymowa
Wymowa niemiecka jest stosunkowo łatwa dla Polaków. Wystarczy, że zapamiętamy kilka podstawowych reguł, a wypowiadane przez nas kwestie będą zrozumiałe dla osób niemieckojęzycznych.
Samogłoski
W języku niemieckim samogłoski mogą być krótkie lub długie:
- (der) Mann [man] (mężczyzna) - (der) Aal [a:l] (węgorz),
- zusammen [tsuzam?n] (razem) - (der) Mut [mu:t] (odwaga).
W języku niemieckim występuje kilka samogłosek, które nie istnieją w języku polskim. Poniżej przedstawiono jedynie te samogłoski, których wymowa w mniejszym lub większym stopniu różni się od wymowy samogłosek polskich:
- [?]: wymawia się podobnie jak polskie y, ale wargi są mniej napięte, a język układamy nieco wyżej względem podniebienia, np. (die) Mitte [m?t?] (środek);
- [y]: język układamy jak do wymowy samogłoski i, a wargi zaokrąglamy jak przy wymowie samogłoski u, np. (die) Tür [ty:r] (drzwi); samogłoska ta najczęściej jest zapisywana przy użyciu litery ü (u umlaut); w wyrazach rodzimie niemieckich [y] jest zazwyczaj długie;
- [?]: język układamy jak do wymowy samogłoski [?], ale wargi muszą być bardziej zaokrąglone, np. (das) Glück [gl?k] (szczęście); do zapisu tej samogłoski również służy litera ü;
- [?]: język układamy jak do wymowy e zamkniętego (kąciki ust bardziej oddalone od siebie niż przy wymowie polskiego e), a wargi silnie zaokrąglamy, np. (der) König [k?:niç] (król); samogłoskę tę zapisujemy przy użyciu litery ö (o umlaut);
- [oe]: język układamy jak do wymowy samogłoski e, a wargi zaokrąglamy jak przy wymowie samogłoski o, np. (die) Hölle [hoel?] (piekło); samogłoska ta również jest zapisywana przy użyciu litery ö.
Oprócz liter ö i ü istnieje w niemieckim także litera ä (a umlaut), np. wählen [v?:l?n] (wybierać). W wymowie głoska ta przypomina dźwięk pomiędzy a i e.
Należy pamiętać, że poniższe grupy dwóch samogłosek czytamy następująco:
- ei, ai jako aj [ai?], np. meinen [mai?n?n] (sądzić), (der) Main [mai?n] (rzeka Men);
- äu, eu jako oj [?i?], np. (der) Räuber [r?i?b?] (rozbójnik), beugen [b?i?g?n] (zginać);
- ie jako i lub y [i/?], np. verlieren [f?rli:r?n] (przegrywać), (das) Viertel [f?rt?l] (ćwiartka).
Grupa -er na końcu wyrazów redukuje się w wymowie do jednej głoski, zbliżonej do polskiego ściszonego a, np. (der) Lehrer [le:r?] (nauczyciel).
Głoska h występująca po samogłosce jest zasadniczo niema, ale poprzedzająca ją samogłoska wymawiana jest jako głoska długa, np. (die) Lehrerin [le:r?rin] (nauczycielka). H występujące na początku słowa jest wymawiane, np. (der) Hahn [h?:n] (kogut).
Spółgłoski
Spółgłoski w jezyku niemieckim wymawiane są analogicznie jak w języku polskim. Wyjątki od tej reguły to:
- c: czytane jako k przed samogłoskami a, o oraz u, a także przed spółgłoskami, np. (das) Café [kafe] (kawiarnia), (die) Creme [kr?:m] (krem);
- ck: czytane jako k, np. (die) Decke [d?k?] (kołdra);
- ch oraz g: czytane podobnie jak polskie ś po samogłoskach ä, e, i, ö, ü - np. ich [iç] (ja); po dyftongach ei, eu, äu - np. (die) Eiche [ai?ç?] (dąb); po spółgłoskach r, l, m, n - np. (die) Milch [milç] (mleko); w końcówkach -ig - np. lebendig [leb?ndiç] (żywy); w przyrostku zdrabniającym -chen - np. (das) Mädchen [m?dç?n] (dziewczynka); w wyrazach pochodzących z obcych języków - np. (die) Chemie [çemi:] (chemia);
- s: czytane jako sz przed p oraz t na początku wyrazów rodzimie niemieckich, np. (der) Spiel [?pi:l] (gra, zabawa);
- s: czytane jako z przed samogłoską lub między dwoma samogłoskami, np. (die) Socke [z?k?] (skarpeta), (der) Riese [ri:z?] (olbrzym);
- grupa spółgłosek sch: czytana jako sz, np. (die) Schule [?ul?] (szkoła);
- grupa spółgłosek ss: czytana jako s, np. müssen [mys?n] (musieć);
- t: czytane jako c przed samogłoską w wyrazach obcego pochodzenia, np. (die) Nation [natsi?o:n] (naród);
- grupa spółgłosek tsch: czytana jako cz, np. deutsch [d?i?t?] (niemiecki);
- v: czytane jako f na początku wyrazów rodzimie niemieckich, np. (das) Verbot [f?rbo:t] (zakaz);
- z: czytane jako c, np. (das) Ziel [ci:l] (cel).
Literę ß wymawiamy jako s, np. (das) Maß [m?:s] (miara).
Niemiecką wymowę liter alfabetu podano w rozdziale pierwszym.
Czasownik
Czasowniki (Verben) w języku niemieckim odmieniają się przez osoby i liczby. Końcówki osobowe przedstawia tabela poniżej. Końcówki te służą do tworzenia form czasu teraźniejszego (Präsens) oraz przeszłego prostego (Präteritum).
Czas teraźniejszy
Präsens
Czas przeszły prosty
Präteritum
Liczba pojedyncza
Końcówki
Przykłady
Końcówki
Przykłady
1. osoba
-e
ich frage
(pytam)
-
ich fragte*
(pytałem, -łaś)
2. osoba
-(e)st
du fragst (pytasz)
du atmest (oddychasz)
-st
du fragtest
(pytałeś, -łaś)
3. osoba
-(e)t
er fragt (pyta)
er atmet (oddycha)
-
er fragte
(pytał, -ła)
Liczba mnoga
Końcówki
Przykłady
Końcówki
Przykłady
1. osoba
-en
wir fragen (pytamy)
-n
wir fragten (pytaliśmy, -łyśmy)
2. osoba
-(e)t
ihr fragt (pytacie)
ihr atmet (oddychacie)
-t
ihr fragtet
(pytaliście, -łyście)
3. osoba
-en
sie fragen (pytają)
-n
sie fragten (pytali, -ły)
* Uwaga! W pierwszej i trzeciej osobie czasu Präteritum nie dodajemy końcówki osobowej, a końcowe -e jest składową tematu czasownika.
Czasowniki niemieckie dzielą się na słabe (schwache Verben) i mocne (starke Verben). Czasowniki słabe mają regularną odmianę we wszystkich czasach, czasowniki mocne odmieniają się nieregularnie. Poniżej podajemy dwa przykłady odmiany czasownika przez liczby i osoby w czasie teraźniejszym (Präsens):
Czasowniki słabe
schwache Verben
Czasowniki mocne
starke Verben
machen (robić)
geben (dawać)
ja
ich mache
ich gebe
ty
du machst
du gibst
on
er macht
er gibt
ona
sie macht
sie gibt
ono
es macht
es gibt
my
wir machen
wir geben
wy
ihr macht
ihr gebt
oni / one
sie machen
sie geben
pan / pani / państwo
Sie machen
Sie geben
Podstawowa różnica pomiędzy czasownikami słabymi a mocnymi dotyczy tworzenia form czasu teraźniejszego (Präsens), przeszłego prostego (Präteritum) oraz formy imiesłowu przeszłego (Partizip Perfekt). W przypadku czasowników słabych w czasie teraźniejszym do tematu bezokolicznika (Infinitiv), który uzyskujemy po odcięciu końcówki -en, dodajemy jedynie odpowiednie końcówki osobowe. Natomiast w formach czasowników mocnych często zmianie ulega samogłoska rdzeniowa w 2. i 3. osobie liczby pojedynczej, dodawane końcówki osobowe są jednak te same. W czasie przeszłym Präteritum oraz przy tworzeniu formy imiesłowu przeszłego do tematu czasowników słabych dodajemy końcówkę -t(e). Form czasowników mocnych w czasie Präteritum i Perfekt najlepiej nauczyć się na pamięć. W większości z nich następuje wymiana samogłoski w temacie, a imiesłów ma końcówkę -en. Zarówno do czasowników słabych, jak i mocnych przy tworzeniu imiesłowu przeszłego dodajemy ten sam przedrostek ge-. Wyjątek stanowią czasowniki nierozdzielnie złożone oraz czasowniki obcego pochodzenia zakończone na -ieren lub -eien, np. studieren (studiować) - studiert (Partizip Perfekt).
Infinitiv
Präsens
Präteritum
Partizip Perfekt
Czasowniki słabe (schwache Verben)
fragen
(pytać się)
du fragst
du fragtest
gefragt
Czasowniki mocne
(starke Verben)
helfen (pomagać)
du hilfst
du halfst
geholfen
Czasowniki posiłkowe
Czasowniki haben (mieć), sein (być) i werden (stawać się), poza użyciami w swoim podstawowym znaczeniu, pełnią także rolę pomocniczą w tworzeniu czasów złożonych. Są to tzw. czasowniki posiłkowe (Hilfsverben). Poniżej podajemy wzór ich odmiany w czasie teraźniejszym:
Czasowniki posiłkowe
Hilfsverben
haben (mieć)
sein (być)
werden (stawać się)
ja
ich habe
ich bin
ich werde
ty
du hast
du bist
du wirst
on
er hat
er ist
er wird
ona
sie hat
sie ist
sie wird
ono
es hat
es ist
es wird
my
wir haben
wir sind
wir werden
wy
ihr habt
ihr seid
ihr werdet
oni / one
sie haben
sie sind
sie werden
pan / pani / państwo
Sie haben
Sie sind
Sie werden
Czasowniki modalne
Czasowniki modalne (Modalverben) to grupa kilku czasowników o specyficznym znaczeniu i nietypowej odmianie. Poniżej podajemy ich pełną odmianę w czasie teraźniejszym, w którym są najczęściej używane:
Czasowniki modalne
Modalverben
dürfen
(mieć pozwolenie)
können
(móc, potrafić)
mögen
(chcieć)
ja
ich darf
ich kann
ich mag*
ty
du darfst
du kannst
du magst
on
er darf
er kann
er mag
ona
sie darf
sie kann
sie mag
ono
es darf
es kann
es mag
my
wir dürfen
wir können
wir mögen
wy
ihr dürft
ihr könnt
ihr mögt
oni / one
sie dürfen
sie können
sie mögen
pan / pani / państwo
Sie dürfen
Sie können
Sie mögen
Bardzo często stosowaną formą czasownika
mögen jest forma czasu przeszłego trybu przypuszczającego -
ich möchte (chciałbym, chciałabym).
Czasowniki modalne
Modalverben
müssen
(musieć)
sollen
(mieć obowiązek)
wollen
(chcieć)
ja
ich muss
ich soll
ich will
ty
du musst
du sollst
du willst
on
er muss
er soll
er will
ona
sie muss
sie soll
sie will
ono
es muss
es soll
es will
my
wir müssen
wir sollen
wir wollen
wy
ihr müsst
ihr sollt
ihr wollt
oni / one
sie müssen
sie sollen
sie wollen
pan / pani / państwo
Sie müssen
Sie sollen
Sie wollen
Czasowniki złożone
Należy pamiętać, że czasowniki w języku niemieckim dzielą się na proste (einfache Verben) i złożone (zusammengesetzte Verben). Prostymi czasownikami są na przykład: gehen (iść), kaufen (kupować), machen (robić), putzen (sprzątać), stehen (stać). Natomiast czasowniki złożone składają się z przedrostka oraz czasownika podstawowego: anfangen (rozpoczynać), befehlen (rozkazywać). Wśród czasowników złożonych wyróżniamy rozdzielnie złożone oraz nierozdzielnie złożone.
Do czasowników rozdzielnie złożonych (trennbar zusammengesetzte Verben) zaliczamy czasowniki z następującymi przedrostkami: ab-, an-, auf-, bei-, ein-, fest-, hin-, her-, los-, mit-, weg-, zu-, zurück-, zusammen-. Jeżeli w zdaniu używamy osobowej formy takiego czasownika, przedrostek należy przenieść na koniec:
aufstehen - wstawać mitkommen - iść z kimś
Ich stehe morgens früh auf. Kommst du mit?
Wstaję wcześnie rano. Idziesz z nami?
Przedrostki czasowników rozdzielnie złożonych modyfikują podstawowe znaczenie czasownika, z którym się łączą:
nehmen (brać) - teilnehmen (brać udział)
Czasowniki nierozdzielnie złożone (untrennbar zusammengesetzte Verben) to takie, w których występują następujące przedrostki: be-, emp-, ent-, er-, ge-, miss-, ver-, zer-. Przedrostek występuje zawsze razem z formą podstawową czasownika:
Ich bestelle. - Zamawiam.
Przedrostki czasowników nierozdzielnie złożonych, w przeciwieństwie do rozdzielnie złożonych, nadają czasownikowi przeważnie inne znaczenie:
bieten (oferować) - verbieten (zabraniać),
stellen (stawiać) - bestellen (zamawiać).
Czasy
W języku niemieckim występuje sześć czasów: czas teraźniejszy (Präsens), czas przeszły prosty (Präteritum, inaczej zwany Imperfekt), czas przeszły złożony (Perfekt), czas zaprzeszły (Plusquamperfekt), czas przyszły I (Futur I) oraz, rzadko używany, czas przyszły II (Futur II). Poniżej podajemy wzory odmiany czasownika słabego i mocnego w pięciu najważniejszych czasach.
Czasownik słaby - lachen (śmiać się)
Präsens
Präteritum
Perfekt
Plusquamperfekt
Futur I
ich
lache
lachte
habe gelacht
hatte gelacht
werde lachen
du
lachst
lachtest
hast gelacht
hattest gelacht
wirst lachen
er / sie / es
lacht
lachte
hat gelacht
hatte gelacht
wird lachen
wir
lachen
lachten
haben gelacht
hatten gelacht
werden lachen
ihr
lacht
lachtet
habt gelacht
hattet gelacht
werdet lachen
sie / Sie
lachen
lachten
haben gelacht
hatten gelacht
werden lachen
Czasownik mocny - gehen (iść)
Präsens
Präteritum
Perfekt
Plusquamperfekt
Futur I
ich
gehe
ging
bin gegangen
war gegangen
werde gehen
du
gehst
gingst
bist gegangen
warst gegangen
wirst gehen
er / sie / es
geht
ging
ist gegangen
war gegangen
wird gehen
wir
gehen
gingen
sind gegangen
waren gegangen
werden gehen
ihr
geht
gingt
seid gegangen
wart gegangen
werdet gehen
sie / Sie
gehen
gingen
sind gegangen
waren gegangen
werden gehen
Czas teraźniejszy
Czas teraźniejszy (Präsens) określa czynności lub stany trwające w momencie mówienia:
Thomas ist 22 Jahre alt. Meine Mutter liest ein Buch.
Tomasz ma 22 lata. Moja mama czyta książkę.
Czas teraźniejszy może także wyrażać prawdy czy stwierdzenia o charakterze uniwersalnym:
Zeit ist Geld. Alle Kinder mögen Süßigkeiten.
Czas to pieniądz. Wszystkie dzieci lubią słodycze.
W języku niemieckim formy czasu teraźniejszego często służą do wyrażania przyszłości. W takim użyciu czasownikowi najczęściej towarzyszy słowo lub wyrażenie wskazujące na przyszłość:
Morgen fahre ich nach München. In fünf Minuten gehe ich nach Hause.
Jutro jadę do Monachium. Za pięć minut pójdę do domu.
Czas przeszły prosty
Czas przeszły Präteritum, nazywany też Imperfekt, określa wydarzenia przeszłe, niezwiązane z teraźniejszością. Czasu tego używa się głównie w języku pisanym, w opowiadaniach lub opisach:
Gestern regnete es den ganzen Tag. (Wczoraj padało przez cały dzień.)
Czas przeszły złożony
Czas przeszły złożony (Perfekt) określa wydarzenia przeszłe i jest najczęściej używanym czasem przeszłym w mowie potocznej. Jego forma składa się z odmienionego czasownika posiłkowego haben lub sein w czasie Präsens (czyli np. bin lub habe) i formy Partizip Perfekt (lub Partizip II):
Gestern bin ich ins Kino gegangen. (Wczoraj poszedłem do kina.)
W funkcji czasownika posiłkowego najczęściej używany jest czasownik haben. Stosujemy go:
- z czasownikami przechodnimi (tj. takimi, które wymagają dopełnienia), np.
Sie hat ihm einen Brief gegeben. (Dała mu list.)
- z czasownikami nieprzechodnimi (tj. takimi, które tworzą zdanie bez dopełnienia) niewyrażającymi zmiany stanu ani zmiany miejsca, np.
Er hat fleißig gearbeitet. (Pracował pilnie.)
- z czasownikami zwrotnymi, np.
Wir haben uns im Park getroffen. (Spotkaliśmy się w parku.)
- z czasownikami modalnymi, np.
Er hat das nicht gewollt. (On tego nie chciał.)
- z czasownikami nieosobowymi (z kilkoma wyjątkami), np.
Es hat geschneit. (Padał śnieg.)
Czasownik posiłkowy sein stosowany jest z następującymi kategoriami czasowników:
- z czasownikami nieprzechodnimi wyrażającymi zmianę miejsca lub stanu, np.
Mein Sohn ist in die Schule gegangen. (Mój syn poszedł do szkoły.)
- z czasownikami bleiben (zostawać), sein (być), werden (stawać się), np.
Ich bin zu Hause geblieben. (Zostałam w domu.)
Należy pamiętać, aby nie utożsamiać czasu Präteritum z polskim czasem przeszłym niedokonanym, a czasu Perfekt z polskim czasem przeszłym dokonanym. Perfekt wskazuje na czynności zakończone w przeszłości, ale niekoniecznie dokonane:
Ich habe den ganzen Abend meinen Pass gesucht.
Cały wieczór szukałam mojego paszportu (ale niekoniecznie go znalazłam).
Poza tym czas ten może wyrażać zarówno czynności jednorazowe, jak i powtarzające się:
Sie hat mir ihr Geheimnis anvertraut.
Powierzyła mi swoją tajemnicę.
ale:
Meine Mutter hat mir oft von Ihrer Jugend erzählt.
Moja mama często opowiadała mi o swojej młodości.
Zasadniczo w mowie potocznej należy stosować czas Perfekt zarówno w funkcji polskiego czasu dokonanego, jak i niedokonanego. O tym, jakie znaczenie - dokonane czy niedokonane - należy przypisać danemu czasownikowi, decyduje kontekst.
Czas zaprzeszły
Czas zaprzeszły Plusquamperfekt stosujemy do wyrażenia czynności uprzednich względem innych czynności przeszłych. Czynność bliższa nam czasowo występuje w czasie Präteritum, ale w języku potocznym możliwe jest także użycie czasu Perfekt. Forma czasu Plusquamperfekt składa się z czasownika posiłkowego haben lub sein w czasie Präteritum (czyli np. war lub hatte) i formy imiesłowu Partizip Perfekt:
Nachdem ich das Frühstück gegessen hatte, ging ich zur Schule.
Po zjedzeniu śniadania poszedłem do szkoły.
Czas przyszły
Czas przyszły Futur I określa czynności, które będą wykonywane w przyszłości. Tworzymy go za pomocą czasownika posiłkowego werden w czasie teraźniejszym oraz czasownika w bezokoliczniku:
Ich werde das Buch lesen.
Przeczytam tę książkę.
Czasowniki mocne - formy nieregularne
Infinitiv
Präsens
(2. os. l.poj.)
Präteritum
(1. i 3. os. l.poj.)
Perfekt
(1. os. l.poj.)
beginnen (zaczynać, rozpoczynać)
beginnst
begann
habe begonnen
bitten (prosić)
bittest
bat
habe gebeten
denken (myśleć)
denkst
dachte
habe gedacht
dürfen (móc, mieć pozwolenie)
darfst
durfte
habe gedurft
essen (jeść)
isst
aß
habe gegessen
fahren (jechać)
fährst
fuhr
bin gefahren
fallen (upadać)
fällst
fiel
bin gefallen
finden (znajdować)
findest
fand
habe gefunden
geben (dawać)
gibst
gab
habe gegeben
gefallen (podobać się)
gefällst
gefiel
habe gefallen
gehen (chodzić, iść)
gehst
ging
bin gegangen
haben (mieć)
hast
hatte
habe gehabt
halten (trzymać)
hältst
hielt
habe gehalten
heißen (nazywać się)
heißt
hieß
habe geheißen
helfen (pomagać)
hilfst
half
habe geholfen
kennen (znać, potrafić)
kennst
kannte
habe gekannt
kommen (przychodzić)
kommst
kam
bin gekommen
können (móc)
kannst
konnte
habe gekonnt
lesen (czytać)
liest
las
habe gelesen
liegen (leżeć)
liegst
lag
habe gelegen
mögen (lubić)
magst
mochte
habe gemocht
müssen (musieć)
musst
musste
habe gemusst
nehmen (brać)
nimmst
nahm
habe genommen
nennen (nazywać)
nennst
nannte
habe genannt
schlafen (spać)
schläfst
schlief
habe geschlafen
schreiben (pisać)
schreibst
schrieb
habe geschrieben
sehen (widzieć, zobaczyć)
siehst
sah
habe gesehen
sein (być)
bist
war
bin gewesen
sitzen (siedzieć)
sitz(es)t
saß
habe gesessen
sprechen (mówić)
sprichst
sprach
habe gesprochen
stehen (stać)
stehst
stand
habe gestanden
stehlen (kraść)
stiehlst
stahl
habe gestohlen
sterben (umierać)
stirbst
starb
bin gestorben
trinken (pić)
trinkst
trank
habe getrunken
verbieten (zabraniać)
verbietest
verbot
habe verboten
vergessen (zapominać)
vergisst
vergaß
habe vergessen
waschen (myć, prać)
wäschst
wusch
habe gewaschen
wissen (wiedzieć)
weißt
wusste
habe gewusst
wollen (chcieć)
willst
wollte
habe gewollt
Szyk zdania
W zdaniach prostych oznajmujących najczęściej na pierwszym miejscu pojawia się podmiot, a na drugim orzeczenie (osobowa forma czasownika):
Vera läuft. (Wera biegnie.)
Jeśli zdanie oznajmujące zawiera dopełnienia, występują one po orzeczeniu, przy czym dopełnienie dalsze poprzedza dopełnienie bliższe:
Der Vater gibt dem Kind ein Glas Milch. (Ojciec daje dziecku szklankę mleka.)
Zasadniczo okolicznik również umieszcza się po orzeczeniu:
Vera läuft nach Hause. (Wera biegnie do domu.)
Okolicznik czasu pojawia się też często na początku zdania. Takie umiejscowienie okolicznika wymaga przestawienia podmiotu za orzeczenie:
Wir fahren morgen in die Stadt.
Morgen fahren wir in die Stadt. (Jutro pojedziemy do miasta.)
W zdaniach, w których orzeczenie wyrażone jest za pomocą czasownika w formie złożonej, część nieodmienna orzeczenia musi pojawić się na końcu zdania:
Ich will nach Deutschland fahren. (Chcę pojechać do Niemiec.)
Ich habe ihm einen Brief geschrieben. (Napisałam do niego list.)
W zdaniach pytających stosuje się szyk "orzeczenie + podmiot", zarówno w zdaniach z zaimkiem pytajnym, jak i bez zaimka:
Warum liest du keine Bücher? (Dlaczego nie czytasz książek?)
Lernst du Deutsch? (Czy uczysz się niemieckiego?)
Przeczenie
Najczęściej stosowane wyrazy przeczące w języku niemieckim to: nein (nie), nicht (nie), nichts (nic), nie (nigdy), niemals (nigdy), niemand (nikt), nirgends (nigdzie), noch nicht (jeszcze nie), nicht mehr (już nie) oraz kein (żaden).
Różnica pomiędzy nein a nicht polega na ich odmiennym zastosowaniu.
Nein wyraża negatywną odpowiedź na zadane pytanie; występuje samodzielnie i może tworzyć odrębne zdanie:
Möchtest du noch etwas trinken? Chciałbyś się jeszcze czegoś napić?
Nein, (ich habe schon getrunken). Nie, (już się napiłem).
Słowo nicht nie ma samodzielnej funkcji, występuje w obrębie zdania i zaprzecza treści całego zdania lub jednemu z jego elementów:
Ich habe meine Hausaufgaben nicht gemacht.
Nie odrobiłem lekcji.
Marcus fährt nicht nach Köln, sondern nach Düsseldorf.
Marek nie jedzie do Kolonii, ale do Düsseldorfu.
Słowo kein jest szczególnym przypadkiem negacji. Odnosi się do rzeczownika i jako zaimek odmienia się przez liczby, rodzaje i przypadki (będzie o nim mowa w dalszej części rozdziału).
Miejsce słowa przeczącego w języku niemieckim jest inne niż w języku polskim. Zasadniczo występuje ono po orzeczeniu:
Andrea will nicht essen.
Andrea nie chce jeść.
Jeśli zdanie zawiera dopełnienie lub okolicznik, przeczenie musi wystąpić po tych częściach zdania:
Ich brauche das Geld nicht. Sie arbeiten heute nicht.
Nie potrzebuję tych pieniędzy. Dziś nie pracują.
Jeśli orzeczenie jest w czasie złożonym, przeczenie pojawia się pomiędzy członami składowymi orzeczenia:
Ich habe nichts gemacht.
Nic nie zrobiłem.
Jeśli zaprzeczeniu podlega tylko jeden człon zdania, słowo przeczące występuje przed tym członem:
Ich kaufe nicht das rote Kleid, sondern das blaue.
Nie kupię tej czerwonej sukienki, ale tę niebieską.
Rodzajnik
W języku niemieckim rzeczowniki poprzedzone są rodzajnikami (Artikel). Rodzajnik określa rodzaj, liczbę i przypadek rzeczownika. Wyróżniamy rodzajnik określony (der bestimmte Artikel), nieokreślony (der unbestimmte Artikel) oraz tzw. rodzajnik "zerowy" (der Nullartikel), czyli opuszczenie rodzajnika.
Rodzajnik określony stosowany jest w odniesieniu do konkretnych, znanych nam ludzi, przedmiotów, miejsc:
die Schwester meiner Mutter
siostra mojej mamy,
der grüne Wagen
zielony samochód (ten zielony, a nie ten czerwony),
das Haus neben dem Rathaus
dom obok ratusza (jest tylko jeden ratusz i jeden dom koło ratusza, więc wiadomo, o który chodzi).
Rodzajniki nieokreślone stoją przed rzeczownikami, które nie są bliżej zdefiniowane, o których mówi się po raz pierwszy:
Ein Mann steigt aus dem Bus aus.
(Jakiś) mężczyzna wysiada z autobusu.
Ich brauche eine Tasche.
Potrzebuję (jakiejś) torby.
Oberstdorf ist ein Städtchen im Süden Deutschlands.
Oberstdorf to miasteczko na południu Niemiec (jedno z wielu).
Rodzajniki przyjmują następujące formy:
Rodzajnik określony
der bestimmte Artikel
Rodzajnik nieokreślony
der unbestimmte Artikel
Liczba
pojedyncza
Singular
Rodzaj męski
Maskulinum
der
ein
Rodzaj żeński
Femininum
die
eine
Rodzaj nijaki
Neutrum
das
ein
Liczba mnoga
Plural
Wszystkie rodzaje
die
-
Rodzajnik nieokreślony nie występuje w liczbie mnogiej. Rodzajniki, tak jak rzeczowniki, podlegają deklinacji. Wzory odmiany podajemy w rozdziale dotyczącym rzeczownika.
Rodzajników nie używamy przed imionami i nazwiskami (z wyjątkiem mowy potocznej), przed nazwami państw (oprócz kilku nazw krajów), nazwami miast i części świata, przed rzeczownikami materiałowymi i rzeczownikami oznaczającymi zawód lub funkcję:
Peter geht in die Schule. (Piotr idzie do szkoły.)
Hast du Mayer gesehen. (Czy widziałeś Mayera?)
Ich wohne in Polen. (Mieszkam w Polsce.)
In Köln befindet sich ein großer Dom. (W Kolonii znajduje się olbrzymia katedra.)
Sie kommt aus Asien. (Ona pochodzi z Azji.)
Der Ring ist aus Gold. (Ten pierścionek jest ze złota.)
Er ist Mechaniker. (On jest mechanikiem.)
Rzeczownik
Rzeczowniki (Substantive) w języku niemieckim występują w trzech rodzajach: męskim, żeńskim i nijakim. Rzeczowniki pisze się zawsze wielką literą!
Deklinacja
Rzeczowniki w języku niemieckim, podobnie jak w języku polskim, odmieniają się przez przypadki. Poniżej przedstawiono deklinację kilku wybranych rzeczowników wraz z rodzajnikami określonymi i nieokreślonymi. Rzeczowniki te stanowią wzorzec odmiany dla większości rzeczowników niemieckich.
Deklinacja słaba - rzeczowniki rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej:
der / ein Student
(student)
der / ein Löwe
(lew)
Mianownik
Nominativ
der / ein Student
der / ein Löwe
Dopełniacz
Genetiv
des / eines Studenten
des / eines Löwen
Celownik
Dativ
dem / einem Studenten
dem / einem Löwen
Biernik
Akkusativ
den / einen Studenten
den / einen Löwen
W deklinacji słabej we wszystkich przypadkach zależnych do formy rzeczownika w mianowniku dodajemy końcówki -en lub -n, w zależności od głoski występującej na końcu formy mianownikowej. Według deklinacji słabej odmieniają się jedynie rzeczowniki rodzaju męskiego.
Deklinacja mocna - rzeczowniki rodzaju męskiego i nijakiego w liczbie pojedynczej:
der / ein Lehrer
(nauczyciel)
das / ein Haus
(dom)
Mianownik
Nominativ
der / ein Lehrer
das / ein Haus
Dopełniacz
Genetiv
des / eines Lehrers
des / eines Hauses
Celownik
Dativ
dem / einem Lehrer
dem / einem Haus
Biernik
Akkusativ
den / einen Lehrer
das / ein Haus
W deklinacji mocnej do formy mianownikowej w dopełniaczu dodajemy końcówkę -s lub -es, w zależności od głoski występującej na końcu formy mianownikowej. Końcówkę -s dodajemy zarówno do rzeczowników męskich, jak i nijakich, np. des Bruders (r.m.) oraz des Feuers (r.n.). To samo dotyczy końcówki -es, np. des Grußes (r.m.) oraz des Brotes (r.n.). Pozostałe formy przypadków zależnych pozostają bez zmian. Według deklinacji słabej odmieniają się rzeczowniki rodzaju męskiego i nijakiego.
Rzeczowniki rodzaju żeńskiego w liczbie pojedynczej:
die / eine Frau
(kobieta)
die / eine Nacht
(noc)
Mianownik
Nominativ
die / eine Frau
die / eine Nacht
Dopełniacz
Genetiv
der / einer Frau
der / einer Nacht
Celownik
Dativ
der / einer Frau
der / einer Nacht
Biernik
Akkusativ
die / eine Frau
die / eine Nacht
W tej deklinacji, mającej zastosowanie jedynie do rzeczowników rodzaju żeńskiego, forma rzeczownika we wszystkich przypadkach pozostaje bez zmian. O tym, w jakim przypadku występuje dany rzeczownik, decyduje tylko forma rodzajnika.
Rzeczowniki wszystkich trzech rodzajów w liczbie mnogiej:
die Studenten
(studenci)
die Häuser
(domy)
die Nächte
(noce)
Mianownik
Nominativ
die Studenten
die Häuser
die Nächte
Dopełniacz
Genetiv
der Studenten
der Häuser
der Nächte
Celownik
Dativ
den Studenten
den Häusern
den Nächten
Biernik
Akkusativ
die Studenten
die Häuser
die Nächte
Uwaga! Rodzajnik nieokreślony nie posiada form liczby mnogiej. Dlatego powyższa tabela zawiera jedynie formy rodzajnika określonego.
W liczbie mnogiej końcówka deklinacyjna -n pojawia się jedynie w celowniku. Końcówkę tę dodajemy do formy mianownikowej liczby mnogiej. Zasady tworzenia liczby mnogiej podano poniżej. Końcówki -n nie dodaje się do rzeczowników, których forma liczby mnogiej już posiada końcówkę -(e)n. Dotyczy to rzeczowników wszystkich rodzajów, np. die Jungen (r. m.), die Frauen (r. ż.), die Betten (r. n.).
Aby poprawnie odmienić dany rzeczownik przez przypadki, należy znać jego formę dopełniacza w liczbie pojedynczej oraz formę liczby mnogiej w mianowniku. Te dwie formy są podawane w sposób skrótowy w słownikach, np. der Löwe, -n, -n; das Haus, -es, -er; die Frau, -, -en. Formy liczby mnogiej rzeczowników podajemy także w naszej książce towarzyszącej nagranym lekcjom. Znając formę dopełniacza liczby pojedynczej, należy wśród typów deklinacyjnych odnaleźć rzeczownik, który posiada analogiczną formę dopełniacza, aby poznać schemat odmiany danego słowa przez przypadki w liczbie pojedynczej. W liczbie mnogiej należy jedynie do formy mianownikowej dodać końcówkę -n w celowniku, chyba że sama forma liczby mnogiej posiada końcówkę -(e)n.
Tworzenie liczby mnogiej
Liczbę mnogą tworzymy poprzez dodanie odpowiedniej końcówki.
- Forma liczby pojedynczej + końcówka -e, -en, -er, -n lub -s:
- der Film (film) - die Filme (filmy),
- der Student (student) - die Studenten (studenci),
- das Bild (obraz) - die Bilder (obrazy),
- die Straße (ulica) - die Straßen (ulice),
- das Auto (samochód) - die Autos (samochody).
Warto zauważyć, że w rzeczownikach zakończonych na literę -n dochodzi do podwojenia końcowego -n przed dodaniem końcówki -en:
- die Lehrerin (nauczycielka) - die Lehrerinnen (nauczycielki),
- die Ärztin (lekarka) - die Ärztinnen (lekarki).
Analogiczna zasada dotyczy słów zakończonych na -s, których liczbę mnogą tworzymy przez dodanie końcówki -e:
- das Ereignis (wydarzenie) - die Ereignisse (wydarzenia),
- das Geheimnis (tajemnica) - die Geheimnisse (tajemnice).
- Forma liczby pojedynczej + końcówka -e lub -er + przegłos (Umlaut):
- der Baum (drzewo) - die Bäume (drzewa),
- die Nacht (noc) - die Nächte (noce),
- das Haus (dom) - die Häuser (domy).
- Brak końcówki liczby mnogiej + niekiedy przegłos (Umlaut):
bez przegłosu
- der Meister (majster) - die Meister (majstrowie),
- das Mädchen (dziewczyna) - die Mädchen (dziewczyny),
z przegłosem
- der Vogel (ptak) - die Vögel (ptaki),
- die Mutter (matka) - die Mütter (matki),
- das Kloster (klasztor) - die Klöster (klasztory).
O formie liczby mnogiej rzeczowników złożonych decyduje liczba mnoga słowa podstawowego (określanego), występującego zawsze na końcu rzeczownika złożonego:
- der Schlaf|sack (śpiwór) - die Schlaf|säcke (śpiwory),
bo:
- der Sack (worek) - die Säcke (worki).
W niniejszym kursie przy rzeczownikach w nawiasie podajemy końcówkę liczby mnogiej (np. -en), pełną formę liczby mnogiej, jeśli dochodzi do przegłosu w temacie rzeczownika (np. die Nacht - Nächte) lub gdy występują inne nieregularności (np. das Datum - Daten), lub stosujemy dywiz (-) w przypadku, gdy forma rzeczownika w liczbie mnogiej się nie zmienia.
Przeczenie rzeczownika
Przeczenie rzeczownika tworzy się poprzez dodanie bezpośrednio przed rzeczownikiem słówka kein dla rodzaju męskiego i nijakiego oraz słówka keine dla rodzaju żeńskiego (w formie mianownikowej). Słówko kein zachowuje się jak rodzajnik - występuje w rodzaju męskim, żeńskim i nijakim, i odmienia się przez liczby oraz przypadki (schemat odmiany na str. 35):
Das ist kein Mann. Er gibt keiner Frau Blumen.
To nie jest mężczyzna. (On) Nie daje kwiatów żadnej kobiecie.
Ich sehe kein Bild. Ich habe keine Nachrichten für dich.
Nie widzę (żadnego) obrazu. Nie mam dla ciebie żadnych wiadomości.
Przymiotnik
Przymiotniki (Adjektive) to części mowy określające właściwości osób, zjawisk lub rzeczy. Podobnie jak rzeczowniki, w języku niemieckim przymiotniki odmieniają się przez przypadki oraz posiadają różne formy zależnie od liczby i rodzaju. Końcówka przymiotnika zależy od typu rodzajnika znajdującego się przed przymiotnikiem (np. der gute Mann, ale ein guter Mann), od rodzaju rzeczownika, jeśli przed przymiotnikiem znajduje się rodzajnik nieokreślony (np. eine junge Frau, ale ein kleines Kind), od przypadku gramatycznego (np. eine junge Frau, ale einer jungen Frau) lub wreszcie od obecności lub braku rodzajnika przed rzeczownikiem (np. der alte Mann, ale alter Mann). Poniżej podajemy wzory odmiany przymiotnika z rodzajnikiem określonym i nieokreślonym.
Formy przymiotnika z rodzajnikiem określonym:
Liczba pojedyncza
Singular
Liczba mnoga
Plural
Rodzaj męski
Maskulinum
Rodzaj żeński
Femininum
Rodzaj nijaki
Neutrum
Wszystkie rodzaje*
Mianownik
Nominativ
der alte Mann
die junge Frau
das kleine Kind
die schönen Häuser
Dopełniacz
Genetiv
des alten Mannes
der jungen Frau
des kleinen Kindes
der schönen Häuser
Celownik
Dativ
dem alten Mann
der jungen Frau
dem kleinen Kind
den schönen Häusern
Biernik
Akkusativ
den alten Mann
die junge Frau
das kleine Kind
die schönen Häuser
W języku niemieckim nie istnieje zróżnicowanie na rodzaj gramatyczny w liczbie mnogiej.
Według powyższego modelu odmieniają się także przymiotniki poprzedzone zaimkiem wskazującym (dieser, diese, dieses) lub pytajnym (welcher, welche, welches).
Formy przymiotnika z rodzajnikiem nieokreślonym:
Liczba pojedyncza
Singular
Rodzaj męski
Maskulinum
Rodzaj żeński
Femininum
Rodzaj nijaki
Neutrum
Mianownik
Nominativ
ein alter Mann
eine junge Frau
ein kleines Kind
Dopełniacz
Genetiv
eines alten Mannes
einer jungen Frau
eines kleinen Kindes
Celownik
Dativ
einem alten Mann
einer jungen Frau
einem kleinen Kind
Biernik
Akkusativ
einen alten Mann
eine junge Frau
ein kleines Kind
Według powyższego modelu w liczbie pojedynczej odmieniają się także przymiotniki poprzedzone zaimkiem dzierżawczym (mein, meine, mein) lub zaimkiem nieokreślonym (kein, keine, kein). W liczbie mnogiej przymiotniki, przed którymi występują te zaimki, mają zawsze końcówkę -en:
M. meine / keine alten Männer / jungen Frauen / kleinen Kinder
D. meiner / keiner alten Männer / jungen Frauen / kleinen Kinder
C. meinen / keinen alten Männern / jungen Frauen / kleinen Kindern
B. meine / keine alten Männer / jungen Frauen / kleinen Kinder
Przymiotnik towarzyszący rzeczownikowi ma nieco inne końcówki, gdy nie jest poprzedzony żadnym rodzajnikiem lub zaimkiem. Oto schemat tej odmiany:
Liczba pojedyncza
Singular
Liczba mnoga
Plural
Rodzaj męski
Maskulinum
Rodzaj żeński
Femininum
Rodzaj nijaki
Neutrum
Wszystkie rodzaje
Mianownik
Nominativ
alter Mann
junge Frau
kleines Kind
junge Frauen
Dopełniacz
Genetiv
alten Mannes
junger Frau
kleinen Kindes
junger Frauen
Celownik
Dativ
altem Mann
junger Frau
kleinem Kind
jungen Frauen
Biernik
Akkusativ
alten Mann
junge Frau
kleines Kind
junge Frauen
Inaczej niż w języku polskim, w orzeczeniu imiennym niemiecki przymiotnik pełniący funkcję orzecznika pozostaje nieodmienny:
Er ist fleißig. Das Kind ist brav.
On jest pracowity. To dziecko jest grzeczne.
Sie ist fleißig. Sie sind brav.
Ona jest pracowita. Oni są grzeczni.
Stopniowanie przymiotników
W języku niemieckim wyróżniamy trzy stopnie przymiotnika: równy (der Positiv), wyższy (der Komparativ) i najwyższy (der Superlativ). Stopień wyższy tworzy się przez dodanie do przymiotnika końcówki -er. Stopień najwyższy powstaje przez dodanie końcówek -ste lub -este (w zależności od głoski występującej na końcu formy w stopniu równym). Stopień najwyższy przymiotnika poprzedza zawsze rodzajnik określony:
Stopień równy
der Positiv
Stopień wyższy
der Komparativ
Stopień najwyższy
der Superlativ
schön
(ładny, -a, -e)
schöner
(ładniejszy, -a, -e)
der, die, das schönste
(najładniejszy, -a, -e)
süß
(słodki, -a, -ie)
süßer
(słodszy, -a, -e)
der, die, das süßeste
(najsłodszy, -a, -e)
Przymiotniki jednosylabowe, mające w temacie głoski -a-, -o-, -u-, mogą otrzymywać przegłos:
Stopień równy
der Positiv
Stopień wyższy
der Komparativ
Stopień najwyższy
der Superlativ
alt
(stary, -a, -e)
älter
(starszy, -a, -e)
der, die, das älteste
(najstarszy, -a, -e)
jung
(młody, -a, -e)
jünger
(młodszy, -a, -e)
der, die, das jüngste
(najmłodszy, -a, -e)
Istnieje kilka przymiotników, które posiadają nieregularne formy stopniowania:
Stopień równy
der Positiv
Stopień wyższy
der Komparativ
Stopień najwyższy
der Superlativ
groß
(duży, -a, -e)
größer
(większy, -a, -e)
der, die, das größte
(największy, -a, -e)
hoch
(wysoki, -a, -ie)
höher
(wyższy, -a, -e)
der, die, das höchste
(najwyższy, -a, -e)
nah
(bliski, -a, -ie)
näher
(bliższy, -a, -e)
der, die, das nächste
(najbliższy, -a, -e)
gut
(dobry, -a, -e)
besser
(lepszy, -a, -e)
der, die, das beste
(najlepszy, -a, -e)
viel
(wielu, -le)
mehr
(więcej)
der, die, das meiste
(najwięcej, największa ilość)
Przymiotniki w stopniu wyższym i najwyższym, analogicznie jak przymiotniki w stopniu równym, podlegają odmianie przez rodzaje, liczby i przypadki. Schemat ich odmiany jest taki sam jak w przypadku przymiotników w stopniu równym.
Wszystkie trzy stopnie przymiotnika pojawiają się w zdaniach wyrażających porównanie. Przymiotniki w stopniu równym stosowane są w konstrukcjach "so (tak) / nicht so (nie tak) / ebenso (równie) / genauso (dokładnie) / gleich (tak samo) + przymiotnik + wie (jak)":
Thomas ist nicht so intelligent wie Marcus.
Tomasz nie jest tak inteligentny jak Marek.
Barbara läuft genauso schnell wie Renate.
Barbara biega równie szybko jak Renata.
Przymiotniki w stopniu wyższym mogą być użyte w funkcji przydawki lub orzecznika:
Ich kenne eine bessere Lösung. Das Haus ist schöner.
Znam lepsze rozwiązanie. Ten dom jest ładniejszy.
Porównując bezpośrednio dwa człony przy pomocy przymiotnika w stopniu wyższym, jako łącznika użyjemy słowa als:
Sie ist schlauer als ich.
Ona jest sprytniejsza ode mnie.
Przymiotnik w stopniu najwyższym często pełni funkcję orzecznika w orzeczeniu imiennym:
Dieser Wagen ist der bequemste.
Ten samochód jest najwygodniejszy.
W takim użyciu można, zamiast formy z rodzajnikiem występującym przed przymiotnikiem, zastosować konstrukcję "am + przymiotnik":
Das Auto ist am billigsten.
Ten samochód jest najtańszy.
Przysłówek
Przysłówki (Adverbien) są nieodmiennymi częściami mowy opisującymi sposób, miejsce lub czas wykonania czynności, np. Ich mache das schnell. (Zrobię to szybko.). Mogą także określać przymiotnik lub inny przysłówek, np. eine sehr elegante Frau (bardzo elegancka kobieta), erstaunlich gut (niewiarygodnie dobrze). Odpowiadają na pytania jak?, gdzie?, kiedy?, np. sehr (bardzo), besonders (szczególnie), so (tak), kaum (ledwie), da (tam), hier (tutaj), links (na lewo), jetzt (teraz), damals (wówczas), oft (często).
Warto zauważyć, że duża grupa przysłówków w języku niemieckim ma taką samą formę jak odpowiadające im znaczeniowo przymiotniki, np. hell, schön:
Sie hat helles Haar. Es ist hell draußen.
Ona ma jasne włosy. Na dworze jest jasno.
Sie ist schön. Das hast du schön gemacht.
Ona jest ładna. Ładnie to zrobiłeś.
Stopniowanie przysłówków
Przysłówki pochodzące od przymiotników można stopniować. Podobnie jak w przypadku przymiotników rozróżniamy trzy stopnie przysłówka: równy (der Positiv), wyższy (der Komparativ) i najwyższy (der Superlativ). Zasada tworzenia stopnia wyższego jest taka sama jak w przypadku przymiotników - do stopnia równego należy dodać końcówkę -er. Natomiast w stopniu najwyższym poprzedzamy przysłówek wyrazem am, a jako końcówkę dodajemy -sten lub -esten do formy stopnia równego:
Stopień równy
der Positiv
Stopień wyższy
der Komparativ
Stopień najwyższy
der Superlativ
schnell (szybko)
schneller (szybciej)
am schnellsten (najszybciej)
Dwa przysłówki odprzymiotnikowe mają nieregularne formy w stopniu wyższym i najwyższym (gut - dobrze i viel - dużo). Ponadto istnieje mała grupa przysłówków nie pochodzących od przymiotników, które można jednak stopniować. Najczęściej ich formy wykazują nieregularności w stopniowaniu:
Stopień równy
der Positiv
Stopień wyższy
der Komparativ
Stopień najwyższy
der Superlativ
gut (dobrze)
besser (lepiej)
am besten (najlepiej)
viel (dużo)
mehr (więcej)
am meisten (najwięcej)
bald (niebawem)
eher (wcześniej)
am ehesten (najwcześniej)
gern (chętnie)
lieber (chętniej)
am liebsten (najchętniej)
oft (często)
öfter (częściej)
am öftesten / am häufigsten
wohl (dobrze)
wohler (lepiej)
am wohlsten (najlepiej)
Analogicznie jak przymiotniki, przysłówki występują w zdaniach wyrażających porównanie. Przysłówki w stopniu równym stosowane są w konstrukcjach "so (tak) / nicht so (nie tak) / ebenso (równie) / genauso (dokładnie) / gleich (tak samo) + przysłówek + wie (jak)":
Ich komme genauso spät nach Hause wie mein Mann.
Wracam do domu równie późno jak mój mąż.
Przysłówki w stopniu wyższym występują w zdaniach, w których dwa porównywane do siebie elementy są połączone słowem als:
Er wohnt näher am Zentrum als ich.
On mieszka bliżej centrum niż ja.
Konstrukcję "coraz + przysłówek" wyrażamy po niemiecku, używając słowa immer:
Er fuhr immer schneller. Jechał coraz szybciej.
Zaimek
W języku niemieckim rozróżnia się wiele rodzajów zaimków (Pronomina). Poniżej omawiamy trzy podstawowe typy: zaimki osobowe (die Personalpronomina), zaimki dzierżawcze (die Possessivpronomina) oraz zaimki zwrotne (die Reflexivpronomina).
Zaimki osobowe
Zaimek osobowy jest częścią mowy, która zastępuje rzeczownik. Poniższa tabela przedstawia odmianę zaimków osobowych:
Mianownik
Nominativ
Celownik
Dativ
Biernik
Akkusativ
Liczba pojedyncza
Singular
1. osoba
ich (ja)
mir (mnie, mi)
mich (mnie)
2. osoba
du (ty)
dir (tobie, ci)
dich (ciebie, cię)
3. osoba
er (on)
ihm (jemu, mu)
ihn (jego, go)
sie (ona)
ihr (jej)
sie (ją)
es (ono)
ihm (jemu, mu)
es (je)
Liczba mnoga
Plural
1. osoba
wir (my)
uns (nam)
uns (nas)
2. osoba
ihr (wy)
euch (wam)
euch (was)
3. osoba
sie (oni, one)
ihnen (im)
sie (ich, je)
Sie (pan, pani, państwo)
Ihnen (panu, pani, państwu)
Sie (pana, panią, państwo)
Istnieją również formy zaimków osobowych w dopełniaczu. Zostały one jednak pominięte w tabeli, bo są rzadko używane.
Zaimki dzierżawcze
Zaimek dzierżawczy to część mowy, która określa rzeczownik i wskazuje na właściciela jakiejś rzeczy lub obiektu. Formy zaimków dzierżawczych ilustruje poniższa tabela:
Zaimek osobowy
Personalpronomen
Zaimek dzierżawczy
Possessivpronomen
Liczba pojedyncza
Singular
Liczba mnoga
Plural
Rodzaj męski
Maskulinum
Rodzaj żeński
Feminium
Rodzaj nijaki
Neutrum
Wszystkie rodzaje
ich
mein (mój)
meine (moja)
mein (moje)
meine (moje)
du
dein (twój)
deine (twoja)
dein (twoje)
deine (twoje)
er
sein (jego)
seine (jego)
sein (jego)
seine (jego)
sie
ihr (jej)
ihre (jej)
ihr (jej)
ihre (jej)
es
sein (jego)
seine (jego)
sein (jego)
seine (jego)
wir
unser (nasz)
unsere (nasza)
unser (nasze)
unsere (nasze)
ihr
euer (wasz)
eure (wasza)
euer (wasze)
eure (wasze)
sie
ihr (ich)
ihre (ich)
ihr (ich)
ihre (ich)
Sie
Ihr (pana, pani, państwa)
Ihre (pana, pani, państwa)
Ihr (pana, pani, państwa)
Ihre (pana, pani, państwa)
W tabeli podano jedynie formy mianownika, ale w liczbie pojedynczej odmiana przez przypadki zaimków dzierżawczych jest analogiczna do deklinacji rodzajników nieokreślonych.
W liczbie mnogiej formy deklinacyjne zaimka dzierżawczego mein są następujące: meine, meiner, meinen, meine. Formy dla pozostałych zaimków osobowych mają takie same końcówki.
Zaimki zwrotne
Zaimek zwrotny wskazuje na podmiot, który jest jednocześnie odbiorcą własnej czynności. Nie ma form w mianowniku, a formy dopełniaczowe nie są stosowane. Dlatego w poniższej tabeli zawarto jedynie formy w celowniku i bierniku:
Zaimek osobowy
Personalpronomen
Celownik
Dativ
Biernik
Akkusativ
Liczba pojedyncza Singular
ich
mir
mich
du
dir
dich
er, sie, es
sich
sich
Liczba mnoga Plural
wir
uns
uns
ihr
euch
euch
sie, Sie
sich
sich
Zaimki zwrotne wchodzą w skład czasowników zwrotnych:
Er hat sich verspätet.
Spóźnił się.
Wir unterhalten uns mit unseren Freunden.
Rozmawiamy z naszymi przyjaciółmi.
Ich rasiere mir den Bart.
Golę sobie brodę.
Inaczej niż w języku polskim, gdzie nie istnieje zróżnicowanie na formy zaimka zwrotnego w zależności od osoby, w języku niemieckim zaimek osobowy przyjmuje różne formy w zależności od osoby gramatycznej podmiotu (wspólna forma sich dla 3. osoby w liczbie pojedynczej i liczbie mnogiej, ale różne formy dla 1. i 2. osoby zarówno w liczbie pojedynczej, jak i liczbie mnogiej):
Ich habe mich vertan. Du hast dich vertan.
Pomyliłem się. Pomyliłeś się.
