2. Rzeczownik Das Substantiv

Rzeczownik odmienia się przez liczby oraz przypadki (Nominativ/mianownik/, Genitiv/dopełniacz/, Dativ/celownik/, Akkusativ/biernik/) i występuje – podobnie jak w języku polskim – w trzech rodzajach: męskim (maskulin), żeńskim (feminin) lub nijakim (neutral). Ponieważ rodzaje gramatyczne w obu językach pokrywają się tylko częściowo i ponieważ w przypadku wielu niemieckich rzeczowników niemożliwe jest ustalenie jednoznacznej reguły przesądzającej o ich rodzaju, zaleca się naukę rzeczownika zawsze z odpowiednim rodzajnikiem określonym (por. rozdz. 1. Rodzajnik – Der Artikel).

Pytania do poszczególnych przypadków:

Nominativ – wer? was? (kto? co?) Genitiv – wessen? (czyj/a/e?)

Dativ – wem? (komu?) Akkusativ – wen? was? (kogo? co?)

 

Następujące grupy rzeczowników występują tylko w liczbie pojedynczej:

tzw. rzeczowniki materiałowe, np.:

das Eis (lód), das Holz (drewno), der Tee (herbata), itd.

nazwy zbiorowe, np.:

das Gebirge (góry), das Gemüse (warzywa), das Gepäck (bagaż), das Personal (personel), das Publikum (publiczność), itd.

pojęcia abstrakcyjne oraz rzeczowniki tworzone z bezokoliczników, np.:

der Bedarf (zapotrzebowanie, potrzeba), der Durst (pragnienie), das Wetter (pogoda), das Essen (jedzenie), das Lesen (czytanie), itd.

 

Wyłącznie w liczbie mnogiej występują:

niektóre nazwy geograficzne, np.:

die Anden (Andy), die Karpaten (Karpaty), die USA, itd.

rzeczowniki opisujące grupy ludzi, np.:

die Eltern (rodzice), die Großeltern (dziadkowie), die Leute (ludzie), itd.

inne rzeczowniki, np.:

die Ferien (ferie), die Kenntnisse (wiedza, znajomość rzeczy, umiejętność), die Kosten (koszta), itd.

 

Rzeczowniki odmieniają się wg trzech (opisanych w poniższych podrozdziałach) deklinacji. Deklinację rzeczownika rozpoznaje się wg:

końcówki dopełniacza (Genitiv) liczby pojedynczej

końcówki mianownika (Nominativ) liczby mnogiej

Oprócz w/w istnieje również tzw. deklinacja przymiotnikowa, wg której odmienia się rzeczowniki tworzone w oparciu o przymiotniki lub imiesłowy.

Np.:

reisend (podróżując) – der Reisende (podróżny), die Reisende (podróżna)fremd (obcy) – der Fremde (obcy mężczyzna), die Fremde (obca kobieta)

 

W deklinacji przymiotnikowej obowiązują te same zasady, co w przypadku odmiany przymiotnika (por. rozdz. 4. Przymiotnik – Das Adjektiv).

 

Uwaga: wszystkie rzeczowniki piszemy zawsze dużą literą.

2.1. Deklinacja mocna Die starke Deklination

 

Wg deklinacji mocnej odmieniamy rzeczowniki rodzaju męskiego, żeńskiego i nijakiego.

Cechy charakterystyczne:

dopełniacz liczby pojedynczej (Genitiv Singular) rodzaju męskiego i nijakiego – końcówka -s lub -es (w przypadku rzeczowników jednosylabowych oraz kończących się na -s, -ß, -x, -tz, -z)

dopełniacz liczby pojedynczej rodzaju żeńskiego – brak końcówki

mianownik liczby mnogiej (Nominativ Plural) rodzaju męskiego i nijakiego – końcówka -e, -er lub brak końcówki; możliwy przegłos (Umlaut)

mianownik liczby mnogiej rodzaju żeńskiego – końcówka -e lub brak końcówki; zawsze przegłos (Umlaut)

 

Uwaga: celownik (Dativ) liczby mnogiej otrzymuje zawsze końcówkę -n (patrz wzory odmiany).

 

Wzory odmiany

der Tisch, -es, -e (stół) die Wand, --, ¨ -e (ściana) das Buch, -es, ¨ -er (książka)

L. pojedyncza (Singular) M. (Nom.) der Tisch die Wand das Buch D. (Gen.) des Tisches der Wand des Buches C. (Dat.) dem Tisch der Wand dem Buch B. (Akk.) den Tisch die Wand das Buch L. mnoga (Plural) M. (Nom.) die Tische die Wände die Bücher D. (Gen.) der Tische der Wände der Bücher C. (Dat.) den Tischen den Wänden den Büchern B. (Akk.) die Tische die Wände die Bücher der Onkel, -s, -- (wujek) die Tochter, --, ? -- (córka) das Kind, -es, -er (dziecko) L. pojedyncza (Singular) M. (Nom.) der Onkel die Tochter das Kind D. (Gen.) des Onkels der Tochter des Kindes C. (Dat.) dem Onkel der Tochter dem Kind B. (Akk.) den Onkel die Tochter das Kind L. mnoga (Plural) M. (Nom.) die Onkel die Töchter die Kinder D. (Gen.) der Onkel der Töchter der Kinder C. (Dat.) den Onkeln den Töchtern den Kindern B. (Akk.) die Onkel die Töchter die Kinder

 

Uwaga: niewielka grupa rzeczowników pochodzenia obcego otrzymuje w liczbie mnogiej końcówkę -s. Do grupy tej należą m.in. das Auto, das Büro, das Foto, das Hotel, der Park i in. Rzeczowniki te nie otrzymują w celowniku liczby mnogiej (Dativ Plural) końcówki -n.

Ćwiczenia Übungen

1. Odmień poniższe rzeczowniki przez przypadki i liczby.

Klucz

der Lehrer, -s, -- das Fenster, -s, -- die Mutter, --, ¨ - der Park, -s, -s der Zug, -es, ¨ -e die Hand, --, ¨ -e der Fisch, -es, -e der Mann, -es, ¨ -er das Haus, -es, ¨ -er das Jahr, -es, -e

2.2. Deklinacja słaba Die schwache Deklination

 

Wg deklinacji słabej odmieniamy rzeczowniki rodzaju męskiego i żeńskiego.

Cechy charakterystyczne:

dopełniacz liczby pojedynczej (Genitiv Singular) rodzaju męskiego – końcówka -n lub -en. Uwaga: końcówka ta występuje także w celowniku i bierniku liczby pojedynczej (por. wzory odmiany)

dopełniacz liczby pojedynczej rodzaju żeńskiego – brak końcówki

mianownik liczby mnogiej rodzaju męskiego i żeńskiego – końcówka -n lub -en

 

Wzory odmiany

der Herr, -n, -en der Hase, -n –n die Frau, -, -en (pan) (zając) (pani) L. pojedyncza (Singular) M. (Nom.) der Herr der Hase die Frau D. (Gen.) des Herrn des Hasen der Frau C. (Dat.) dem Herrn dem Hasen der Frau B. (Akk.) den Herrn den Hasen die Frau L. mnoga (Plural) M. (Nom.) die Herren die Hasen die Frauen D. (Gen.) der Herren der Hasen der Frauen C. (Dat.) den Herren den Hasen den Frauen B. (Akk.) die Herren die Hasen die Frauen

Ćwiczenia Übungen

2. Odmień poniższe rzeczowniki przez przypadki i liczby.

Klucz

der Junge, -n, -n die Antwort, --, -en die Lampe, --, -n der Polizist, -en, -en die Bank, --, -en der Psychologe, -n, -n der Zeuge, -n, -n der Student, -en, -en der Tourist, -en, -en der Nachbar, -n, -n

2.3. Deklinacja mieszana Die gemischte Deklination

Nazwa deklinacji bierze się z faktu, iż liczba pojedyncza tworzona jest na podobieństwo deklinacji mocnej, zaś liczba mnoga deklinacji słabej. Wg deklinacji mieszanej odmieniamy rzeczowniki rodzaju męskiego i nijakiego.

Cechy charakterystyczne:

dopełniacz liczby pojedynczej (Genitiv Singular) rodzaju męskiego i nijakiego – końcówka -s lub -es

mianownik liczby mnogiej (Nominativ Plural) rodzaju męskiego i nijakiego – końcówka -n lub -en

 

Wzory odmiany

der Lektor, -s, -en der Staat, -es, -en das Auge, -s, -n (lektor) (państwo) (oko) L. pojedyncza (Singular) M. (Nom.) der Lektor der Staat das Auge D. (Gen.) des Lektors des Staates des Auges C. (Dat.) dem Lektor dem Staat dem Auge B. (Akk.) den Lektor den Staat das Auge L. mnoga (Plural) M. (Nom.) die Lektoren die Staaten die Augen D. (Gen.) der Lektoren der Staaten der Augen C. (Dat.) den Lektoren den Staaten den Augen B. (Akk.) die Lektoren die Staaten die Augen

 

Uwaga: kilka rzeczowników "nie mieści się" w żadnej z wyżej opisywanych deklinacji. Do najważniejszych należą: der Buchstabe (litera), der Gedanke (myśl), der Glaube (wiara), der Name (nazwisko, nazwa), der Wille (wola) oraz das Herz (serce). M.in. otrzymują one w dopełniaczu l. poj. końcówkę -ns, rzeczownik das Herz końcówkę -ens.

Wzór odmiany rzeczowników rodz. męskiego oraz rzeczownika das Herz.

 

der Gedanke, -ns, -n das Herz, -ens, -en L. pojedyncza (Singular) M. (Nom.) der Gedanke das Herz D. (Gen.) des Gedankens des Herzens C. (Dat.) dem Gedanken dem Herzen B. (Akk.) den Gedanken das Herz L. mnoga (Plural) M. (Nom.) die Gedanken die Herzen D. (Gen.) der Gedanken der Herzen C. (Dat.) den Gedanken den Herzen B. (Akk.) die Gedanken die Herzen

Ćwiczenia Übungen

3. Odmień poniższe rzeczowniki przez przypadki i liczby.

Klucz

das Ohr, -(e)s, -en das Hemd, -es, -en der Name, -ns, -n der Typ, -s, -en der Buchstabe, -ns, -n der Motor, -s, -en der See, -s, -n das Insekt, -s, -en das Bett, -(e)s, -en der Schmerz, -es, -en

2.4. Test sprawdzający Test

 

Wpisz podany w nawiasie rzeczownik we właściwej formie.

Wir müssen noch _______________ streichen. (die Wand, --, ¨ -e; – Pl.) Hast du _______________ den Aufsatz gegeben? (der Lektor, -s, -en) Auf _______________ wäre ich nicht gekommen. (der Gedanke, -ns, -n) Die Tochter _______________ wird morgen 18 Jahre alt. (unser Nachbar, -n, -n) Januar ist der erste Monat _______________ . (das Jahr, -es, -e) Viele _______________ müssen im Sommer zu Hause bleiben. (das Kind, -(e)s, -er; – Pl.) Auf diese Frage gibt's zwei _______________ . (die Antwort, --, -en; – Pl.) Im Zimmer stehen: zwei _______________, ein _______________ und ein _______________ . (der Stuhl, -(e)s, - ¨ -e; – Pl., das Bett, -es, -en, der Tisch -es, -e) Man sollte _______________ die Weihnachtsgeschenke kaufen. (der Mitarbeiter, -s, --; - Pl.) Ich habe zum ersten Mal _______________ gehört. (die Geschichte, --, -n)

 

Przetłumacz. W przypadku wątpliwości, do której deklinacji należy dany rzeczownik, skorzystaj ze słownika.

Rozmawialiśmy już z profesorem. __________________________________________________________________. Kupiliście już te fotele? __________________________________________________________________. Jedziemy nad morze czy nad jezioro? __________________________________________________________________. Zadzwoń do pana Fischera! __________________________________________________________________. Wszystkie parki w tym mieście są przepiękne.__________________________________________________________________. Oba pokoje zostały już sprzątnięte. __________________________________________________________________. Wielu żołnierzy zostało rannych. __________________________________________________________________. Jutro odwiedzimy naszych dziadków, musimy jeszcze kupić prezent dla babci. __________________________________________________________________. Nie widziałem twoich okularów. __________________________________________________________________. Muszę umyć ręce. __________________________________________________________________.

 

Uwaga:

Jeśli widzisz błędy w punktach 1, 5, 6, 8, 9, 12, 13, 15, 16, 18, 20, zajrzyj jeszcze raz do podrozdziału 2.1.

Jeśli stwierdzasz pomyłki w punktach 4, 7, 10, 13, 14, 17, 19, zerknij ponownie do podrozdziału 2.2.

Jeżeli pojawiły się błędy w punktach 2, 3, 8, 11, zajrzyj jeszcze raz do podrozdziału 2.3.

Klucz – Lösungsschlüssel

6. Przyimek Die Präposition

Przyimek jest nieodmienną częścią mowy. W zdaniu występuje zawsze w towarzystwie rzeczownika lub zaimka osobowego. Wyróżniamy 4 grupy przyimków. Są to przyimki łączące się z dopełniaczem (Genitiv), celownikiem (Dativ), biernikiem (Akkusativ) oraz celownikiem i biernikiem (Dativ + Akkusativ). Należy zwrócić uwagę, że niektóre przyimki – w zależności od kontekstu wypowiedzi – będą mieć różne znaczenia (nieuwzględnione w poniższych zestawieniach).

6.1. Przyimki łączące się z dopełniaczem Die Präpositionen mit dem Genitiv

anlässlich (z okazji)

np.: Anlässlich deiner Beförderung wünschen wir dir viel Erfolg bei deiner Arbeit. (Z okazji twojego awansu życzymy ci wielu sukcesów w pracy.)

anstatt/statt (zamiast)

aufgrund (na podstawie, w oparciu o)

außerhalb (poza)

binnen (w ciągu, w okresie)

np.: Ich erwarte Ihre Antwort binnen eines Monats. (Oczekuję państwa odpowiedzi w ciągu miesiąca.)

infolge (wskutek, na skutek)

innerhalb (w ciągu, w obrębie, wewnątrz)

np.: Der Täter befindet sich immer noch innerhalb des Gebäudes. (Sprawca znajduje się ciągle wewnątrz budynku.)

laut (według, zgodnie z)

mangels (z braku, wskutek braku)

trotz (mimo)

während (podczas)

wegen (z powodu)

np.: Wegen des Unfalls muss die Straße gesperrt werden. (Z powodu wypadku ulica musi zostać zamknięta.)

 

Uwaga: przyimki laut, trotz, während, wegen w języku potocznym bywają łączone również z celownikiem (Dativ).

Np.:

laut seinen Auskünften (zgodnie z jego informacjami), trotz allem (mimo wszystko)

Ćwiczenia Übungen

1. Wybierz właściwy przyimek.

Klucz

_______________ eines Vermögens hat er seiner Familie nur Schulden hinterlassen. (anstatt/statt, binnen, infolge) Ich habe es _______________ eines Monats verkauft. (aufgrund, binnen, trotz) Seit 2 Jahren wohnen wir _______________ der Stadt und sind damit sehr zufrieden. (außerhalb, laut, wegen) Er hat seinen rechten Arm _______________ eines Unfalls verloren. (anlässlich, außerhalb, infolge) _______________ des heftigen Sturms konnte das Flugzeug nicht landen. (laut, mangels, wegen) _______________ ausreichender Beweise wurde der Angeklagte freigesprochen. (aufgrund, innerhalb, mangels) Wir können uns erst _______________ der Sommerferien treffen. (außerhalb, trotz, während) _______________ einer Zugverspätung konnte die Delegation nicht an der Sitzung teilnehmen. (aufgrund, laut, mangels) _______________ einer Zeugenaussage gab es mehrere Täter. (anstatt/statt, laut, mangels) _______________ des Landregens wird unser ZOO wirklich gut besucht. (aufgrund, trotz, wegen)

6.2. Przyimki łączące się z celownikiem Die Präpositionen mit dem Dativ

ab (od)

np.: ab dem ersten Januar (od pierwszego stycznia), ab morgen (od jutra)

aus (z)

np.: aus dem Haus (z domu), aus der Schule (ze szkoły), aus Baumwolle (z bawełny)

außer (oprócz)

bei (koło, przy, u)

np.: Potsdam liegt bei Berlin. (Poczdam leży koło Berlina.) beim Eingang (przy wejściu), bei seinen Eltern (u swoich rodziców)

gegenüber (naprzeciwko, wobec)

mit (z)

np.: Ich fahre mit meinem Freund. (Jadę z moim przyjacielem.)

Mit pełni też często funkcję narzędnika,

np.: Wir fahren mit dem Zug. (Jedziemy pociągiem.)

nach (po, do, według)

np.: Es ist 10 nach 4 Uhr. (Jest 10 po 4.) Morgen fliegen wir nach Paris. (Jutro lecimy do Paryża.) meiner Meinung nach (moim zdaniem, według mnie)

seit (od)

np.: Er wartet schon seit 2 Monaten. (On czeka już od 2 miesięcy.)

von (od, z)

np.: Dieses Buch habe ich von meinem Opa bekommen. (Tę książkę dostałem od mojego dziadka.) Vom Flughafen fahre ich immer mit dem Taxi. (Z lotniska jadę zawsze taksówką.) von 8 bis 14 Uhr (od 8 do 14). Von pełni też często rolę dopełniacza, np.: ein interessanter Film von Spielberg (ciekawy film Spielberga)

zu (do) np.: Wir kommen zu dir morgen. (Przyjdziemy do ciebie jutro.) Ich sollte noch zum Finanzamt fahren. (Powinienem jeszcze pojechać do urzędu skarbowego.)

zufolge (według)

np.: dem Augenzeugen zufolge (według naocznego świadka), der Diagnose zufolge (według diagnozy)

 

Uwaga: przyimek zufolge zawsze występuje po rzeczowniku, którego dotyczy, również przyimek gegenüber używany jest często po rzeczowniku

Ćwiczenia Übungen

2. Wybierz właściwy przyimek.

Klucz

Es ist gesund, _______________ offenem Fenster zu schlafen. (aus, außer, bei) _______________ der Arbeit solltest du keine Musik hören. (ab, bei, von) Das Reisebüro befindet sich der Post _______________ . (gegenüber, nach, zufolge) Mir _______________ hat er sich immer korrekt verhalten. (bei, gegenüber, zu) Kommen sie bitte _______________ vorne! (mit, nach, seit) _______________ wem hast du so ein schönes Geschenk? (bei, seit, von) Der Ring ist _______________ echtem Gold. (aus, mit, zu) _______________ diesem schrecklichen Typ will ich auf keinen Fall zusammenarbeiten. (außer, mit, von) _______________ der Anstrengung muss ich mich erst einmal erholen. (ab, mit, nach) Leider können wir heute _____________ euch nicht kommen. (nach, zu, zufolge)

6.3. Przyimki łączące się z biernikiem Die Präpositionen mit dem Akkusativ

bis (do)

np.: Bis Berlin sind es noch 80 Kilometer. (Do Berlina jest jeszcze 80 km.) Ich will nicht bis Samstag warten. (Nie chcę czekać do soboty.)

durch (przez)

entlang (wzdłuż)

np.: wir sind die Küste entlang spazieren gegangen. (Spacerowaliśmy wzdłuż wybrzeża.)

für (dla, na, za)

np.: Er würde alles für sie tun. (On zrobiłby dla niej wszystko.) Wir fahren nur für 3 Tage. (Jedziemy tylko na 3 dni.) Musstest du viel für die Reparatur bezahlen? (Musiałeś dużo zapłacić za naprawę?)

gegen (przeciw, około)

np.: Er hat gegen uns gekämpft. (On walczył przeciw nam.) Wir erwarten gegen 40 Gäste. (Oczekujemy około 40 gości.)

ohne (bez)

um (o, dookoła)

np.: Wir kommen pünktlich um 8 Uhr. (Przyjdziemy punktualnie o 8.) Um die Kirche/herum/ wachsen viele große Bäume. (Dookoła kościoła rośnie dużo dużych drzew.)

 

Uwaga: przyimek entlang występuje zawsze po rzeczowniku, którego dotyczy.

Ćwiczenia Übungen

3. Wybierz właściwy przyimek.

Klucz

_______________ Sprachkenntnisse wirst du nie Chefsekretärin. (bis, gegen, ohne) Wir haben lange gespielt, nämlich _______________ Mitternacht. (bis, durch, entlang) Warum bist du wieder ______________ Mütze hinausgegangen? (für, ohne, um) Ich bitte dich ______________ noch etwas Geduld. (gegen, ohne, um) Jetzt gehen wir langsam den Strand ______________ . (bis, entlang, für) Sie hätte Angst, in der Nacht ______________ den Park zu gehen. (durch, entlang, gegen) Unser Geschäft ist von 14 ______________ 15 Uhr geschlossen. (bis, gegen, um) ______________ wen sind diese Blumen? (durch, für, um) ______________ solch eine Arbeit bekommt er viel zu wenig Geld. (durch, für, ohne) Ich denke, ich komme später. So ______________ 20 Uhr. (durch, für, gegen)

6.4. Przyimki łączące się z celownikiem i biernikiem

Die Präpositionen mit dem Dativ und mit dem Akkusativ

an (przy, na /w pionie/, w /dni tygodnia i pory dnia/)

np.: am Fenster (przy oknie), an der Wand (na ścianie), am Vormittag (przed południem)

auf (na/w poziomie/)

np.: auf dem Teppich (na dywanie), auf den Fußboden (na podłogę)

hinter (za)

np.: hinter der Wand (za ścianą)

in (do, w, za /w sensie czasowym/)

np.: ins Büro (do biura), in den Park (do parku), im Büro (w biurze), im Park (w parku), in 2 Tagen (za 2 dni)

neben (obok)

unter (pod, wśród)

np.: unter dem Tisch (pod stołem), unter uns (pod nami, wśród nas)

über (nad)

vor (przed)

zwischen (między)

Jeżeli zdanie opisuje stan statyczny, swego rodzaju "bezruch", to rzeczownik (lub zaimek osobowy) występujący po w/w przyimkach musi być użyty w celowniku (Dativ).

Np.:

Die Uhr hängt an der Wand. (Zegar wisi na ścianie.)

Im Klub hat man bis in die späte Nacht hinein getanzt. (W klubie tańczono do późnej nocy.)

Agnes sitzt zwischen ihrem Mann und ihrer Schwester. (Agnes siedzi między swoim mężem a swoją siostrą.)

Pytania do powyższych zdań formułowane są za pomocą pytajnika wo (gdzie).

Np.:

Wo hängt die Uhr? (Gdzie wisi zegar?), itd.

Jeżeli zdanie opisuje przemieszczanie się w określonym kierunku, to rzeczownik (lub zaimek osobowy) występujący po w/w przyimkach musi być użyty w bierniku (Akkusativ).

Np.:

Er hängt die Uhr an die Wand. (On wiesza zegar na ścianie.)

Wir sind gestern in den Klub gegangen. (Poszliśmy wczoraj do klubu.)

Agnes hat sich zwischen ihren Mann und ihre Schwester gesetzt. (Agnes usiadła między swoim mężem a swoją siostrą.)

Pytania do powyższych zdań formułowane są za pomocą pytajnika wohin (dokąd).

Ćwiczenia Übungen

4. Wybierz właściwy przyimek spośród w/w. Przyimki mogą się powtarzać.

Klucz

Der Kühlschrank steht _______________ der Küche. Vor allem muss ich die Lampe _______________ die Decke hängen. Wir haben unser altes Fahrrad _______________ die Garage gestellt. Ich habe dein Buch _______________ den Schreibtisch gelegt. Die Kirche befindet sich _______________ dem neuen Bahnhof und dem Rathaus. – Wo ist die Katze? – Ich denke, _______________ dem Keller. Wir wohnen im 4. Stock und Müllers im 5. Müllers wohnen also _______________ uns. Die Wechselstube liegt in derselben Straße, direkt _______________ der Post. Dein Kuli ist auf den Boden gefallen. Er liegt jetzt _______________ dem Tisch. Wir sitzen in der 1. Reihe, unsere Freunde in der 2. Wir sitzen also _______________ ihnen.

4a. Wpisz podany w nawiasie rzeczownik we właściwym przypadku.

Klucz

Die Schüler sind schon in ___________________ gegangen. (das Klassenzimmer) Stell bitte den Teller zwischen ___________________ und ___________________ . (die Gabel, das Messer) Hast du schon Kaffee in ___________________ gegossen? (die Tassen) Es ist nicht komfortabel, so lange in ___________________ sitzen zu müssen. (das Flugzeug) Wenn das Wetter schön ist, dann gehen wir gleich nach dem Frühstück an ___________________ . (der Strand) Die Kinder spielen sicherlich irgendwo in ___________________ . (der Garten) Wo ist meine Brieftasche? Noch vor 5 Minuten hat sie noch auf ___________________ gelegen. (der Schreibtisch) Du solltest noch die Gardinen an ___________________ in ___________________ hängen. (das Fenster, das Wohnzimmer) Diesen Film hab' ich zweimal in ___________________ Kino gesehen. (das Kino) Die Eingangstür ist direkt unter ___________________ . (der Balkon)

6.5. Test sprawdzający Test

Wpisz podany w nawiasie rzeczownik lub zaimek osobowy we właściwym przypadku.

Willst du wirklich mit ___________________ fahren? (er) Wann kommt ihr zu ___________________ ? (wir) Statt ___________________ ist nur sein Vertreter gekommen. (der Minister) Leg bitte das Besteck auf ___________________ ! (der Tisch) Könntet ihr beide Fahrräder aus ___________________ holen? (der Keller) Meine Brille hat doch immer in ___________________ gelegen. (die Schublade) Wegen ___________________ konnte unser Flugzeug nicht starten. (der Sturm) Ich habe für ___________________ ein schönes Geschenk gekauft. (deine Eltern) Es ist nicht besonders vernünftig, nachts durch ___________________ zu gehen. (der Park) Zuerst gehen Sie bitte ___________________ entlang, dann links. (die Grünstr.)

 

Wpisz właściwy przyimek.

Wann warst du zum letzten Mal ___________________ der Oper? Dieses Auto hat er ___________________ seinem Onkel bekommen. Die alte Kommode stellen wir halt ___________________ die Ecke. Flüge ___________________ den Atlantik werden leider immer teurer. Was hat sie ___________________ ihn? Hat er ihr ein Leid angetan? ___________________ des starken Regens haben wir einen langen Spaziergang gemacht. Entschuldigung, fährt dieser Zug ___________________ Aachen? ___________________ 3000 Euro kannst du dir ein ganz gutes Auto kaufen. ___________________ deiner Schwester, die nicht kommen konnte, sind alle eingeladenen Gäste gekommen. Der Täter hat ___________________ Zeitungsmeldungen gestanden, 10 Fahrzeuge angezündet zu haben. Fast sein ganzes Leben hat er in der Stadt gelebt. Jetzt wohnt er aber ___________________ der Stadt und ist sehr damit zufrieden. Morgen müssen wir ___________________ unseren Eltern fahren. Der Chef macht seinen Urlaub. Er kommt erst ___________________ 3 Wochen zurück. ___________________ des Professors hat heute sein Assistent die Vorlesung gehalten. – Wo ist mein Feuerzeug? Es hat noch vor dem Moment _________________ dem Tisch gelegen. – Es ist gefallen. Jetzt liegt es ___________________ deinem Stuhl. Wann haben Sie sich ___________________ Herrn Schmidt getroffen? Es ist so kalt draußen und Karl ist wieder ___________________ Mantel gegangen. Ursula ist vorige Woche umgezogen. Sie wollte nicht mehr ___________________ ihren Eltern wohnen. Der Weg ist viel kürzer, wenn wir ___________________ den Wald gehen. Er ist klein. ___________________ Unwettergefahr bleiben auch morgen alle Schulen geschlossen.

 

Uwaga:

Jeśli pojawiły się błędy w punktach 3, 7, 16, 20, 21, 24, 30, zajrzyj jeszcze raz do podrozdziału 6.1.

Jeśli stwierdzasz pomyłki w punktach 1, 2, 5, 12, 17, 19, 22, 26, 28, zajrzyj jeszcze raz do podrozdziału 6.2.

Jeśli widzisz błędy w punktach 8, 9, 10, 15, 18, 27, 29, zajrzyj ponownie do podrozdziału 6.3.

Jeśli stwierdzasz pomyłki w punktach 4, 6, 11, 13, 14, 23, 25, zajrzyj do podrozdziału 6.4

Klucz – Lösungsschlüssel

1. Rodzajnik Der Artikel

W języku niemieckim występują rodzajniki określone – der, die, das oraz rodzajniki nieokreślone – ein, eine, ein.

Rodzajniki określają liczbę, rodzaj i przypadek rzeczownika, do którego się odnoszą.

Rodzajników nie tłumaczy się na język polski, aczkolwiek w pewnych przypadkach możliwe jest użycie słów "pewien", "pewna", "jakiś", itp. w odniesieniu do rodzajników nieokreślonych oraz "ten", "ta", itp. w odniesieniu do rodzajników określonych.

1.1. Rodzajnik określony Der bestimmte Artikel

Rodzajnika określonego używa się w odniesieniu do osób i przedmiotów znanych lub uprzednio wymienionych.

Np.:

Der Mann, von dem du erzählt hast. (Mężczyzna, o którym opowiadałeś.)

Das ist die Lehrerin unserer Tochter. (To jest nauczycielka naszej córki.

Der Bundeskanzler fliegt morgen in die USA. (Kanclerz leci jutro do USA.)

Przed liczebnikami porządkowymi i przymiotnikami w stopniu najwyższym.

Np.:

Fahren Sie bitte in den zweiten Stock. (Proszę pojechać na drugie piętro.)

Das ist das älteste Gebäude in unserer Stadt. (To jest najstarszy budynek w naszym mieście.)

Przed rzeczownikami opisującymi kogoś lub coś jedynego.

Np.:

Der Rektor (rektor), die Chefin (szefowa), die Hauptstadt (stolica), itp.

Przed nazwami gór, jezior, mórz, rzek.

Np.:

Die Alpen (Alpy), der Bodensee (Jezioro Bodeńskie), das Mittelmeer (Morze Śródziemne), der Rhein (Ren), itd.

Deklinacja rodzajnika określonego Die Deklination des bestimmten Artikels

l. poj. – Singular l. mn. – Plural r. m. – Maskulinum r. ż. – Femininum r. n. – Neutrum r. m., r. ż., r. n. M. – Nominativ der die das die D. – Genitiv des der des der C. – Dativ dem der dem den B. – Akkusativ den die das die

Ćwiczenia Übungen

1. Wpisz odpowiedni rodzajnik określony. Zwróć uwagę na właściwy rodzaj, przypadek i liczbę.

Klucz

________ Beamte hat ________ Ausländer geholfen. Ich muss ________ Chef anrufen. ________ Schaffner kontrolliert ________ Fahrscheine. ________ Lehrerin antwortet ________ Schüler. Das war wohl ________ teuerste Auto. ________ Fenster ________ Hauses lassen sich nicht öffnen. ________ Hauptstadt von Portugal heißt Lissabon. ________ Rhein gehört zu ________ längsten Flüssen in Europa. Ich habe ________ Bodensee noch nicht gesehen. ________ Mittelmeer ist größer als ________ Ostsee.

1.2. Rodzajnik nieokreślony Der unbestimmte Artikel

Rodzajnika nieokreślonego używa się w odniesieniu do osób i przedmiotów nieznanych, niekonkretnych, uprzednio niewymienianych – wspomina się o nich pierwszy raz.

Np.:

Auf der Bank sitzt eine Frau. (Na ławce siedzi [jakaś] kobieta.)

So viele Kräne wie in einem Hafen. (Tyle dźwigów ile w [jakimś] porcie.)

Ein neues Auto kostet etwa 30 000 Zl. (Nowy samochód kosztuje około 30 000 zł.)

W zdaniach, w których występuje zwrot es gibt (jest, są).

Np.:

In der Nähe gibt es eine Tankstelle. (W pobliżu jest stacja benzynowa.)

Gibt es hier ein Restaurant? (Czy jest tu [jakaś] restauracja?)

W liczbie mnogiej rodzajnik nieokreślony nie występuje.

Np.:

Kleine Kinder stellen viele Fragen. (Małe dzieci stawiają dużo pytań.)

Deklinacja rodzajnika nieokreślonego Die Deklination des unbestimmten Artikels

l. poj. – Singular r. m. – Maskulinum r. ż. – Femininum r. n. – Neutrum M. – Nominativ ein eine ein D. – Genitiv eines einer eines C. – Dativ einem einer einem B. – Akkusativ einen eine ein

Ćwiczenia Übungen

2. Wpisz właściwy rodzajnik nieokreślony. Zwróć uwagę na właściwy rodzaj i przypadek.

Klucz

Unsere Firma sucht ________ Ingenieurin. Ich möchte noch ________ Tasse Kaffee. Haben Sie vielleicht ________ Zimmer zu vermieten? ________ Mann hat mir geholfen. Gibt es hier ________ Geschäft? Mein Chef sucht nach ________ neuen Wohnung. Wir brauchen ________ Dosenöffner. Hättest du ________ Schmerztablette für mich? Unsere Tochter möchte auch ________ Hund haben. Ich muss unbedingt ________ Zeitung kaufen.

2a. Wpisz właściwy rodzajnik określony lub nieokreślony. Zwróć uwagę na właściwy przypadek, rodzaj i liczbę.

Klucz

Mein Vater will ________ Couch kaufen. ________ Couch muss aber preiswert sein. ________ Museum ist noch bis nächsten Mittwoch geschlossen. Und dann habe ich ________ Frau nach dem Weg gefragt. Gibt es hier ________ Cafe? ________ Nordsee ist nicht so groß wie ________ Mittelmeer. Ich denke, dass Sie mit ________ Direktor sprechen sollten. Vielleicht machen wir ________ Party, einverstanden? Wie heißt ________ Hauptstadt von Lichtenstein? Katja ist ________ Frau seines Lebens. ________ guter Arzt könnte ihm noch helfen.

1.3. Pomijanie rodzajnika Der Null-Artikel

Nie używa się żadnego rodzajnika przed imionami i nazwiskami.

Np.:

Monika fliegt erst am Dienstag. (Monika leci dopiero we wtorek.)

Müllers sind noch nicht gekommen. (Müllerowie jeszcze nie przyszli.)

Przed nazwami kontynentów, krajów i miast.

Np.:

Warst du schon in Afrika? (Czy byłeś już w Afryce?)

Hamburg gehört zu den größten Städten Deutschlands. (Hamburg należy do największych miast Niemiec.)

 

Wyjątek 1: należy użyć odpowiedniego rodzajnika określonego, jeśli imię, nazwisko, nazwa kontynentu, kraju lub miasta są połączone z przydawką.

Np.:

das schöne Polen (piękna Polska), der tapfere Karl (dzielny Karol), itd.

 

Wyjątek 2: należy użyć rodzajnika określonego przed nazwami krajów rodzaju męskiego i żeńskiego oraz występujących w liczbie mnogiej. Do najważniejszych wyjątków należą:

der Irak (Irak), der Iran (Iran), die Türkei (Turcja), die Schweiz (Szwajcaria), die Slowakei (Słowacja), die Ukraine (Ukraina), die Niederlande (Holandia), die Vereinigten Staaten/die USA (USA).

Rodzajnik jest pomijany przy tzw. rzeczownikach materiałowych w znaczeniu ogólnym.

Np.:

Die Hose ist aus Baumwolle. (Spodnie są z bawełny.)

Die Spielzeuge sind aus Holz. (Zabawki są z drewna)

Haben wir noch Butter? (Mamy jeszcze masło?)

Po wyrazach określających ciężar, ilość lub miarę.

Np.:

Ich habe ein Kilo Bananen gekauft. (Kupiłem kilogram bananów.)

Sie haben 2 Liter Wein getrunken. (Oni wypili 2 litry wina.)

Po liczebnikach głównych.

Np.:

Ich muss noch 3 Briefe schreiben. (Muszę napisać jeszcze 3 listy.)

Unsere Wohnung hat 4 Zimmer. (Nasze mieszkanie ma 4 pokoje.)

Rodzajnik nie jest używany, jeśli rzeczownik jest poprzedzony zaimkiem dzierżawczym.

Np.:

Das ist meine Katze. (To jest mój kot.)Gefällt dir unser Haus? (Czy podoba ci się nasz dom?)

Rodzajnik jest również pominięty przy określeniach zawodów lub funkcji.

Np.:

Sein Vater ist Polizist. (Jego ojciec jest policjantem.)

Deine Ausbildung als Pilot war nicht besonders billig. (Twoje kształcenie w zawodzie pilota nie było szczególnie tanie.)

 

Wyjątek: jeśli określenie zawodu jest poprzedzone przydawką, należy użyć odpowiedniego rodzajnika nieokreślonego lub określonego.

Np.:

Sie ist eine gute Lehrerin. (Ona jest dobrą nauczycielką.)

Das ist die neue Assistentin unseres Chefs. (To jest nowa asystentka naszego szefa.)

Nie używa się rodzajników w wielu przysłowiach, stałych zwrotach i wyrażeniach przyimkowych.

Np.:

Aller Anfang ist schwer. (Wszelkie początki są trudne.)

Das kommt nicht in Frage. (To nie wchodzi w rachubę.)

Ich habe Zeit. (Mam czas.)

Auf Landstraßen darf man 90 km/h fahren. (Na drogach krajowych wolno jeździć 90 km/h.)

Ćwiczenia Übungen

3. Wpisz właściwy rodzajnik określony (zwróć uwagę na właściwy przypadek, rodzaj i liczbę) lub pozostaw wolne miejsce.

Klucz

________ Hafen in Hamburg ist wirklich sehenswert. Unser ________ Haus ist zwar klein aber gemütlich. Wohnst du immer noch in ________ Stuttgart? Im Sommer fahren wir in ________ Schweiz. ________ Hund unseres Nachbarn ist schon alt. Auf dem Parkplatz stehen jetzt nur 12 ________ Autos. ________ Altstadt hat uns besonders gut gefallen. Ich möchte nach ________ Italien fahren. ________ neue Sekretärin unseres Chefs ist wirklich hübsch. ________ Sohn von Frau Berg ist ________ Arzt. Möchtest du noch ________ Wein? Wir waren im Oktober in ________ Niederlanden. Rysy ist ________ höchste Berg in Polen. Hast du morgen ________ Zeit? Wart ihr schon in ________ neuen Kino?

3a. Wpisz właściwy rodzajnik nieokreślony (zwróć uwagę na właściwy przypadek i rodzaj) lub pozostaw wolne miejsce.

Klucz

Ich möchte lieber in ________ anderen Stadt wohnen. Wir müssen schon nach ________ Hause fahren. Er sucht ________ guten Rechtsanwalt. Haben Sie ________ Kinder? Trauringe sind aus ________ Gold. Vor allem müssen wir ________ Hotel finden. Unsere Mitarbeiter wollen ________ Sportverein gründen. Sein Vater ist ________ Lehrer. Wir möchten gerne ________ Katze haben. Er kommt aus ________ Schweden. Wir brauchen noch ________ Brot und ________ Butter. Sie möchte ________ netten Ausländer kennen lernen. ________ blaues Kleid würde ihr besser gefallen. Das ist sein ________ Auto. Diese Halskette ist aus ________ echtem Silber.

1.4. Test sprawdzający Test

 

Wpisz właściwy rodzajnik określony lub nieokreślony (zwróć uwagę na właściwy rodzaj, przypadek i liczbę) albo pozostaw wolne miejsce.

Es war einmal ________ alter Bauer. Das ist wohl ________ schönste Haus in der Stadt. Ich brauche ________ neuen Wagen. ________ Wagen darf höchstens 15 000 ? kosten. ________ Außenminister fliegt morgen in ________ USA. Meine ________ Schwester ist 20 Jahre alt. Ich habe ________ Chefin um Versetzung gebeten. Frau Braun hat ________ Hund. Sie muss ________ Hund dreimal täglich füttern. Morgen kommt ________ Gast. ________ Gast bleibt bei uns 2 ________ Tage. Man hat ________ Bundeskanzlerin sehr herzlich empfangen. Wollt ihr wirklich ________ Iran besichtigen? Ich will meiner Freundin ________ Geschenk kaufen, leider weiß ich nicht, was sie haben möchte. Am liebsten esse ich ________ Brot mit ________ Butter und ________ Schinken. ________ Parlament hat sich schon damit beschäftigt. ________ Weg war leider zu lang. Er hat 3 ________ Hemden und 2 ________ Hosen gekauft. Ich brauche noch ein Kilo ________ Kirschen. Sie sollten sich an ________ Rektor wenden. Gibt es hier ________ Bibliothek? Er hat ________ Fieber. Wir haben unseren Urlaub in ________ Türkei verbracht. Hast du gestern mit ________ Claudia gesprochen? ________ Flugverkehr nach Hannover und Hamburg wird ab sofort eingestellt. Ihr Kind möchte ________ neues Fahrrad. Sie müssen in ________ dritten Stock laufen, ________ einzige Fahrstuhl ist leider kaputt. Ich war noch nicht in ________ Portugal. Entschuldigen Sie bitte, wo ist ________ Hauptpost? Vielleicht schenken wir ihm ________ Buch? Sie telefoniert mit ________ Herrn Fuchs. Ich konnte nicht kommen, ich hatte ________ Grippe. Wir suchen nach ________ Wohnung am Stadtrand.

 

Uwaga:

Jeśli pojawiły się błędy w punktach 2, 4, 6, 9, 13, 14, 17, 22, 24, 26, a także w punktach 3, 7, 8, zajrzyj jeszcze raz do podrozdziału 1.1.

Jeśli stwierdzasz pomyłki w punktach 1, 3, 7, 8, 11, 18, 23, 27, 30, zajrzyj jeszcze raz do podrozdziału 1.2.

Jeśli widzisz błędy w punktach 4, 5, 8, 10, 12, 15, 16, 19, 20, 21, 25, 28, 29, zajrzyj ponownie do podrozdziału 1.3.

Klucz – Lösungsschlüssel

4. Przymiotnik Das Adjektiv

Przymiotnik opisuje właściwości osób i rzeczy. Może się odmieniać przez liczby, przypadki i rodzaje. W języku niemieckim występują 3 sposoby odmiany przymiotnika – z rodzajnikiem określonym, nieokreślonym i bez rodzajnika. Przymiotniki (oraz wywodzące się od nich przysłówki) podlegają stopniowaniu – patrz rozdz. 4.4.

Podstawowe zasady odmiany przymiotnika:

Przymiotnik odmienia się tylko wówczas, jeśli znajduje się przed rzeczownikiem (pełni rolę przydawki).

Np.:

das kleine Haus (mały dom), ein neuer Wagen (nowy samochód), mit dem alten Lehrer (ze starym nauczycielem) itd.

Ale:

Das Haus ist klein. (Dom jest mały.), Der Wagen ist neu. (Samochód jest nowy.), Unser Lehrer ist alt. (Nasz nauczyciel jest stary.)

Jeśli przed rzeczownikiem występuje więcej niż jeden przymiotnik, to każdy z nich ma taką samą końcówkę.

Np.:

das große, neue Rathaus (duży, nowy ratusz), ein kleiner, molliger Herr (niski, przysadzisty pan)

Przymiotniki kończące się na -el i -er tracą w odmianie -e.

Np.:

dunkel (ciemny), teuer (drogi)

Ale:

das dunkle Zimmer (ciemny pokój), ein teures Auto (drogi samochód)

Przymiotnik hoch (wysoki) traci w odmianie -c.

Np.:

das hohe Haus (wysoki dom)

Przymiotniki zakończone na -a (np.: lila/liliowy/, rosa/różowy/) nie odmieniają się.

Przymiotniki utworzone od nazw miast mają zawsze końcówkę -er, pisze się je dużą literą i nie odmienia się ich.

Np.:

Bonner (boński), Berliner (berliński), Dortmunder (dortmundzki), itd.

4.1. Odmiana przymiotnika po rodzajniku określonym Die Deklination mit dem bestimmten Artikel

Tabela odmiany przymiotnika po rodzajniku określonym

liczba pojedyncza liczba mnoga r. męski r. żeński r. nijaki r. m. r. ż. r. n. Nom. der blaue die blaue das blaue die blauen Gen. des blauen der blauen des blauen der blauen Dat. dem blauen der blauen dem blauen den blauen Akk. den blauen die blaue das blaue die blauen

 

W ten sam sposób odmienia się również przymiotniki po:

dieser, diese, dieses; diese (ten, ta, to; te, ci)

jeder, jede, jedes; alle (każdy, każda, każde; wszyscy, wszystkie)

jener, jene, jenes; jene (tamten, tamta, tamto; tamci, tamte)

solcher, solche, solches; solche (taki, taka, takie; tacy, takie)

welcher, welche, welches; welche (który, jaki, która, jaka, które, jakie,; którzy, jacy, które, jakie)

beide (obaj, obie, oboje) – dot. liczby mnogiej

Ćwiczenia Übungen

1. Wpisz podany w nawiasie przymiotnik we właściwej formie.

Klucz

Jeder ________________ Mitarbeiter muss an der Schulung teilnehmen. (neu) Hast du schon dieses ________________ Gebäude gesehen? (groß) Die Wände des ________________ Hauses sind nicht mehr _______________ . (alt, weiß) Der ________________ Rock und die ________________ Bluse passen gut zusammen. (blau, schwarz) Wir mussten wieder mit dem ________________, ________________ Flugzeug fliegen. (alt, klein) Dieses ________________ Buch wurde schon mehrmals gelesen. (interessant) Ich habe Angst vor dem ________________ Hund unseres Nachbarn. (gefährlich) Manche Politiker sprechen über das ________________ und das ________________ Europa. (neu, alt) Er hat alle ________________ Frauen fotografiert. (schön) Du hättest doch dem ________________ Mann helfen sollen. (arm)

4.2. Odmiana przymiotnika po rodzajniku nieokreślonym Die Deklination mit dem unbestimmten Artikel

Tabela odmiany przymiotnika po rodzajniku nieokreślonym

liczba pojedyncza r. męski r. żeński r. nijaki Nom. ein blauer eine blaue ein blaues Gen. eines blauen einer blauen eines blauen Dat. einem blauen einer blauen einem blauen Akk. einen blauen eine blaue ein blaues

 

W ten sam sposób odmienia się również przymiotniki po zaimkach dzierżawczych i przeczeniu kein.

Uwaga: po zaimkach dzierżawczych i kein w liczbie mnogiej przymiotnik ma zawsze końcówkę -en (por. tabela odmiany przymiotnika po rodzajniku określonym).

Ćwiczenia Übungen

2. Wpisz podany w nawiasie przymiotnik we właściwej formie.

Klucz

Entschuldigung, gibt es hier ein ________________ Restaurant? (gut) Die Zusammenarbeit mit unserem ________________ Englischlehrer war viel besser. (alt) So ein gut ________________ Mann, ich muss ihn unbedingt kennen lernen. (aussehend) Hast du irgendwo meine ________________ Handschuhe gesehen? (grau) Er braucht keinen ________________ Mantel. (neu) Wir haben nach einem ________________ Auto gesucht. (preiswert) Das war wirklich ein ________________ Mensch. (gut) Unser Chef mag keine ________________ Ideen. (ausgefallen) Ich hab' das von einer ________________ Frau erfahren. (unbekannt) Dort wächst kein ________________ Baum mehr. (grün)

4.3. Odmiana przymiotnika bez rodzajnika Die Deklination ohne Artikel

liczba pojedyncza liczba mnoga r. męski r. żeński r. nijaki r. m. r. ż. r. n. Nom. blauer blaue blaues blaue Gen. blauen blauer blauen blauer Dat. blauem blauer blauem blauen Akk. blauen blaue blaues blaue

 

Uwaga: w taki sam sposób odmienia się przymiotnik po: einige (niektórzy, kilkoro), mehrere (większość), viele (wielu), wenige (niewielu). Dotyczy to tylko liczby mnogiej.

Ćwiczenia Übungen

3. Wpisz podany w nawiasie przymiotnik we właściwej formie.

Klucz

Ich trinke ________________ Tee am liebsten. (schwarz) In dieser Bäckerei kann man immer ________________ Brot kaufen. (frisch) Der Ring ist aus ________________ Gold. (echt) ________________ Wohnungen sind nicht mehr so teuer wie voriges Jahr. (neu) Die Bilder von Picasso haben fast immer ________________ Preise erreicht. (hoch) Man hat ________________ Wein angeboten. (französisch) Sehr ________________ Damen und Herren. (geehrt) Wir haben viele ________________ Kunden gewonnen. (neu) Laut ________________ Berichten sind mindestens 12 Menschen ums Leben gekommen. (letzt...) So ________________ Raum erweckt immer Angst in mir. (dunkel)

4.4. Stopniowanie przymiotnika Die Komparation des Adjektivs

Przymiotnik może występować w 3 stopniach – równym, wyższym i najwyższym.

Stopień wyższy tworzy się przez dodanie do przymiotnika w stopniu równym końcówki -er.

Stopień najwyższy tworzy się przez dodanie do przymiotnika w stopniu równym końcówki -ste. Przed przymiotnikiem w stopniu najwyższym używa się prawie zawsze odpowiedniego rodzajnika określonego.

Np.:

klein – kleiner – der, die, das kleinste (mały/a/e, mniejszy/a/e, najmniejszy/a/e)

billig – billiger – der, die, das billigste (tani/a/e, tańszy/a/e, najtańszy/a/e)

hell – heller – der, die, das hellste (jasny/a/e, jaśniejszy/a/e, najjaśniejszy/a/e)

 

W większości przymiotników jednosylabowych w stopniu wyższym i najwyższym zachodzi przegłos – a : ä, o : ö, u : ü

Np.:

jung – jünger – der, die, das jüngste (młody/a/e, młodszy/a/e, najmłodszy/a/e)

warm – wärmer – der, die, das wärmste (ciepły/a/e, cieplejszy/a/e, najcieplejszy/a/e)

Przymiotniki kończące się na -el i -er tracą w stopniu wyższym samogłoskę e.

Np.:

dunkel – dunkler (ciemny/a/e, ciemniejszy/a/e), teuer – teurer (drogi/a/e, droższy/a/e)

Przymiotniki kończące się na: -d, -sch, -t, -tz, -z otrzymują w stopniu najwyższym głoskę e.

Np.:

kalt – der, die, das kälteste (zimny/a/e, najzimniejszy/a/e), hübsch – der, die, das hübscheste (ładny/a/e, najładniejszy/a/e).

Przymiotniki stopniowane nieregularnie:

gern – lieber – der, die, das liebste (chętny/a/e...)

gut – besser – der, die, das beste (dobry/a/e...)

hoch – höher – der, die, das höchste (wysoki/a/e...)

nah – näher – der, die, das nächste (bliski/a/e...)

viel – mehr – der, die, das meiste (dużo...)

Przymiotnik w porównaniach:

Po stopniu równym używamy słówka wie – so teuer wie... (tak drogi jak...

Po stopniu wyższym – als – teurer als... (droższy niż...)

Po stopniu najwyższym – von – das... teuerste von allen (najdroższe ze wszystkich)

 

W przypadku konieczności odmiany przymiotnika w stopniu wyższym lub najwyższym najpierw pojawia się końcówka stopnia a po niej końcówka deklinacyjna.

Np.:

ein schöneres Auto (ładniejszy samochód)

Er hat den billigsten Hut gekauft. (Kupił najtańszy kapelusz.)

 

Uwaga: jeśli przymiotnik w stopniu najwyższym występuje po rzeczowniku, to używamy wtedy uniwersalnej formy am + stopień najwyższy danego przymiotnika.

Np.:

am schnellsten, am billigsten, am teuersten, itd.

Ćwiczenia Übungen

4. Wpisz podany w nawiasie przymiotnik w stopniu wyższym lub najwyższym. Zwróć uwagę na odpowiednią końcówkę deklinacyjną (jeśli będzie konieczna).

Klucz

Heute ist es viel ________________ als gestern. (kalt) Ich bin hier ________________ von uns allen. (jung) Morgen müssen wir ein bisschen ________________ bleiben. (lang) Sein Onkel verdient immer noch ________________ als er. (viel) Es gibt eine ________________ Möglichkeit. (gut) Hat sie wirklich alle Aufgaben ________________ von allen Teilnehmern gemacht? (schnell) Der Montblanc ist der ________________ Berg in Europa. (hoch) Der Februar ist der ________________ Monat im Jahr. (kurz) Ich glaube, das Leben auf dem Lande ist ________________ als in der Stadt. (ruhig) Das ist eines der ________________ Bücher, die ich je gelesen habe. (gut)

4.5. Rekcja przymiotnika Die Rektion des Adjektivs

Przymiotniki (i przysłówki) mogą wymagać, podobnie jak czasowniki (por. rozdz. 3.10.), użycia określonego przypadku albo przyimka.

Np.:

Claudia ist ihrer Mutter ähnlich. (Claudia jest podobna do swojej matki.)

Der Tisch ist nur einen Meter lang. (Stół ma tylko metr długości.)

Er war blass vor Wut. (Był blady z wściekłości.)

Manche sind von Gewissensbissen ganz frei. (Niektórzy są całkiem wolni od wyrzutów sumienia.)

Najważniejsze przymiotniki rządzące dopełniaczem (Genitiv).

bewusst (świadomy/a/e czegoś), sicher (pewny/a/e czegoś), schuldig (winny/a/e czegoś), verdächtig (podejrzany/a/e o coś).

Najważniejsze przymiotniki rządzące celownikiem (Dativ).

ähnlich (podobny/a/e), behilflich (pomocny/a/e), bekannt (znany/a/e), böse (zły/a/e), dankbar (wdzięczny/a/e), entsprechend (odpowiedni/a/e), fremd (obcy/a/e), gleichgültig (obojętny/a/e), nahe (bliski/a/e), treu (wierny/a/e).

Najważniejsze przymiotniki rządzące biernikiem (Akkusativ).

alt (stary/a/e), breit (szeroki/a/e), dick (gruby/a/e), hoch (wysoki/a/e), tief (głęboki/a/e), lang (długi/a/e), schwer (cieżki/a/e), weit (daleki/a/e), wert (warty/a/e).

Najważniejsze przymiotniki z przyimkami (Präpositionen).

abhängig von (zależny/a/e od...), arm an + D (ubogi/a/e w...), begeistert von (zachwycony/a/e czymś), bekannt für (znany/a/e z...), beliebt bei (lubiany/a/e, popularny/a/e), blass vor + D (blady/a/e z...), böse auf + A (zły/a/e na...), besessen von (mający/a/e obsesję na punkcie czegoś), beunruhigt über + A (zaniepokojony/a/e czymś), eifersüchtig auf + A (zazdrosny/a/e o...), entsetzt über + A (przerażony/a/e), erkrankt an + D (chory/a/e na...), frei von (wolny/a/e od...), glücklich über + A (szczęśliwy/a/e z...), interessiert an + D (zainteresowany/a/e czymś), nützlich für (pożyteczny/a/e dla...), stolz auf + A (dumny/a/e z...), schädlich für (szkodliwy/a/e dla...), überzeugt von (przekonany/a/e o...), voll von (pełen/a/e czegoś), zufrieden mit (zadowolony/a/e z...), zurückhaltend gegenüber (powściągliwy/a/e wobec...).

Ćwiczenia Übungen

5. Wpisz podane w nawiasie rzeczowniki lub zaimki osobowe we właściwym przypadku. Jeśli to konieczne, uzupełnij zdanie właściwym przyimkiem.

Klucz

Er war ________________ immer sehr behilflich. (wir) Unser Opa ist ________________ erkrankt. (die Lungenentzündung) Ihre Tochter ist erst ________________ alt. (ein Monat) Der Staatsanwalt behauptet, der Mann sei ________________ schuldig. (der Mord) Sei bitte nicht böse ________________ . (ich) Der Chef war heute ________________ des Teams sehr zufrieden. (die Arbeit) Sein Schicksal ist ________________ jetzt gleichgültig. (ich) Süßigkeiten sind leider ________________ schädlich. (unsere Zähne) Sie ist ________________ nicht mehr fremd. (wir) Ich bin nicht überzeugt ________________ seiner Theorie. (die Richtigkeit)

4.6. Test sprawdzający Test

 

Wpisz podany w nawiasie przymiotnik w odpowiedniej formie.

Ist er wirklich ________________ als unser Nachbar ? (reich) Wo hast du so ein ________________ Kleid gekauft? (schön) Alle ________________ Zigaretten wurden beschlagnahmt. (unverzollt) Dieses Gebäude ist ________________ von allen. (hoch) Das ist mein ________________ Taschenrechner. (neu) Der ________________ Hauptbahnhof hat auf mich großen Eindruck gemacht. (Berliner) Der ________________ Rock passt zu deiner ________________ Bluse. (grün, weiß Seit gestern arbeite ich mit einem ________________ , ________________ Mann zusammen. (nett, jung) Heute haben wir keine ________________ Informationen bekommen. (neu) Ich denke, das ist die ________________ Lösung unseres Problems. Es sei denn, du findest eine ________________. (gut) Jeden ________________ Tag verbringt er bei seiner Freundin. (frei) Zu welchem Zweck brauchst du das ________________ Wörterbuch? (alt) Der Flugverkehr wird wegen ________________ Nebels eingestellt. (dicht) Wir brauchen dringend ein ________________ Auto als deines. (schnell) Kauf bitte auch ________________ Obst! (frisch) Der Regen war zu ________________ , als dass man einen Spaziergang hätte machen können. (stark) Hier, im ________________ Haus fühle ich mich nicht so wohl wie in einem ________________. (groß, kleiner...) Das war die ________________ Entscheidung meines Lebens! (dumm) Sei mir nicht ________________! (böse) Bier trinke ich ________________ als Wein. (gern)

 

Uzupełnij właściwy przyimek.

Die Stadt ist ________________ Cafes bekannt. Bist du wirklich ________________ dein Leben glücklich? Er war immer ________________ seine Kinder so stolz. ________________ dem Blick waren wir begeistert. ________________ der Reise nach Sibirien bin ich nicht interessiert.

 

Uwaga:

Jeśli stwierdzasz błędy w punktach 3, 7, 10, 11, 12, 17, 18, zerknij znowu do podrozdziału 4.1.

Jeśli widzisz pomyłki w punktach 2, 5, 7, 8, 9, 10, 14, 17, zajrzyj ponownie do podrozdziału 4.2.

Jeżeli dostrzegasz niezgodności w punktach 13, 15, popatrz jeszcze raz do podrozdziału 4.3.

Jeśli wystąpiły błędy w punktach 1, 4, 10, 14, 18, 20, zajrzyj znowu do podrozdziału 4.4.

Jeśli widzisz błędy w punktach 21 – 25, zerknij do podrozdziału 4.5.

Jeśli wreszcie pomyłki pojawiły się w punktach 6, 16, 19, spójrz ponownie życzliwym okiem na wprowadzenie do rozdziału.

Klucz – Lösungsschlüssel

7. Liczebnik Das Zahlwort

Liczebnik jest częścią mowy określającą ilość, liczbę, kolejność, itp.

7.1. Liczebniki główne Die Kardinalzahlen

Liczebniki główne piszemy małą literą oraz razem. Liczebniki oznaczające milion, miliard (die Milliarde) pisane są dużą literą (por. poniższe zestawienie).

0 - null 10 - zehn 20 - zwanzig

1 - eins 11 - elf 21 - einundzwanzig

2 - zwei 12 - zwölf 22 - zweiundzwanzig

3 - drei 13 - dreizehn 23 - dreiundzwanzig

4 - vier 14 - vierzehn 24 - vierundzwanzig

5 - fünf 15 - fünfzehn 25 - fünfundzwanzig

6 - sechs 16 - sechzehn 26 - sechsundzwanzig

7 - sieben 17 - siebzehn 27 - siebenundzwanzig

8 - acht 18 - achtzehn 28 - achtundzwanzig

9 - neun 19 - neunzehn 29 - neunundzwanzig

30 - dreißig 60 - sechzig 90 - neunzig

40 - vierzig 70 - siebzig 100 - (ein)hundert

50 - fünfzig 80 - achtzig 1000 - (ein)tausend

287 - zweihundertsiebenundachtzig

641 - sechshunderteinundvierzig

2036 - zweitausendsechsunddreißig

18392 - achtzehntausenddreihundertzweiundneunzig

1 283 310 - eine Million zweihundertdreiundachtzigtausenddreihundertzehn

Liczebniki główne użyte rzeczownikowo (np. w odniesieniu do linii komunikacji miejskiej bądź ocen w systemie edukacyjnym) pisane są dużą literą i przyjmują zawsze rodzaj żeński.

Np.:

Gestern mussten wir auf die Vier sehr lange warten. (Wczoraj musieliśmy bardzo długo czekać na "czwórkę".)

Meine Schwester hat heute eine Drei in Deutsch bekommen. (Moja siostra dostała dzisiaj trójkę z niemieckiego.)

Liczebniki główne nie odmieniają się. Wyjątek stanowi liczebnik eins, który odmienia się jak rodzajnik nieokreślony. W języku mówionym jest on wówczas mocniej akcentowany.

Np.:

Meine Schwester hat nur ein Kind. (Moja siostra ma tylko jedno dziecko.)

Wir brauchen nur noch einen Sessel. (Potrzebujemy jeszcze tylko jednego fotela.)

 

Uwaga: w pewnych okolicznościach mogą się również odmieniać liczebniki zwei i drei. Dotyczy to jednak tylko dopełniacza (Genitiv) i celownika (Dativ), zdarza się zaś niesłychanie rzadko.

Ćwiczenia Übungen

1. Napisz słownie poniższe liczebniki.

Klucz

38 _______________________________________________________________ . 47 _______________________________________________________________ . 182 ______________________________________________________________ . 351 ______________________________________________________________ . 1466 _____________________________________________________________ . 7879 _____________________________________________________________. 15 221 ____________________________________________________________ __________________________________________________________________. 798 560 ___________________________________________________________ __________________________________________________________________. 1 005 016 _________________________________________________________ __________________________________________________________________. 3 026 810 _________________________________________________________ ________________________________________________________________.

7.2. Liczebniki porządkowe Die Ordinalzahlen

Liczebniki porządkowe odpowiadają na pytanie der (die, das) Wievielte? (który /która, które?).

Liczebniki porządkowe w przedziale 4 - 19 oraz 2 tworzy się przez dodanie do liczebnika głównego końcówki -te.

Np.:

der, die, das zweite (drugi, druga, drugie); der, die das achte (ósmy, ósma, ósme); der, die, das sechzehnte (szesnasty, szesnasta, szesnaste), itd.

Liczebniki porządkowe od 20 wzwyż tworzy się, dodając do liczebnika głównego końcówkę -ste.

Np.:

der, die, das einundzwanzigste (dwudziesty/a/e pierwszy/a/e); der, die, das vierundsechzigste (sześćdziesiąty/a/e czwarty/a/e); der, die, das achtundneunzigste (dziewięćdziesiąty/a/e ósmy/a/e) itd.

Liczebniki porządkowe 1 i 3 tworzy się nieregularnie - der, die,das erste (pierwszy/a/e); der, die, das dritte (trzeci/a/e)

Liczebnik porządkowy 7 można tworzyć regularnie - der, die, das siebente lub nieregularnie - der, die, das siebte. (Zaleca się stosowanie formy nieregularnej)

Przed liczebnikami porządkowymi używa się na ogół odpowiedniego rodzajnika określonego.

Liczebniki porządkowe odmienia się na tych samych zasadach jak przymiotnik (por. rozdz. 4 Przymiotnik - Das Adjektiv).

Po liczebniku porządkowym pisanym cyfrą konieczna jest kropka.

Np.:

Du bist schon die 3. Stunde hier. (Jesteś tu już trzecią godzinę.)

Liczebników porządkowych używamy m.in. do podawania dat (w odniesieniu do dnia miesiąca).

Np.:

Heute ist der 27. April 2010 - Heute ist der siebenundzwanzigste April zweitausendzehn. (Dzisiaj jest 27 kwietnia 2010.)

Gestern hatten wir den 17. Februar 2012 - Gestern hatten wir den siebzehnten Februar zweitausendzwölf. (Wczoraj mieliśmy 17 lutego 2012.)

Wir haben uns am 03. Juni 1998 getroffen - Wir haben uns am dritten Juni neunzehnhundertachtundneunzig getroffen. (Spotkaliśmy się 3 czerwca 1998.)

 

Uwaga: roczniki w przedziale 1100 - 1900 podajemy przy użyciu sformułowań "jedenaście, dwanaście, itd. setek", nie używamy zwrotów typu "tysiąc dziewięćset..." (por. ostatni przykład).

Ćwiczenia Übungen

2. Napisz słownie poniższe liczebniki porządkowe. Zwróć uwagę na odpowiednią końcówkę.

Klucz

Das ist schon sein 3. Auto. ___________________________________________. Der Dichter hat im 17. Jahrhundert gelebt. _____________________________. Hast du auch den 4. Teil gesehen? ____________________________________. Wir treffen uns am 21. November. ____________________________________. Wie heßt der 1. Kaiser von Rom? _____________________________________. Der Sonntag ist der 7. Tag der Woche._________________________________. Sie wohnen in einem Wolkenkratzer und zwar im 35. Stock.__________________________________________________________________. Diese Information kann man erst auf der 100. Seite finden. __________________________________________________________________. Der 2. Gang geht nicht rein. . ________________________________________. Das ist wohl seine 5. Frau. __________________________________________.

7.3. Ułamki Die Bruchzahlen

Liczebniki ułamkowe w przedziale 1 - 19 tworzy się przez dodanie do liczebnika głównego końcówki -tel, zaś od 20 wzwyż końcówki -stel. Dotyczy to mianownika ułamka. Licznik ułamka czytany jest jak liczebnik główny.

Np.:

1/4 - ein Viertel, 4/5 - vier Fünftel, 1/7 - ein Siebtel, 8/11 - acht Elftel, 5/20 - fünf Zwanzigstel, 1/50 - ein Fünfzigstel, itd.

 

Uwaga: ułamek 1/3 tworzony jest od liczebnika porządkowego - ein Drittel.

Liczebniki ułamkowe użyte rzeczownikowo przyjmują rodzaj nijaki.

Np.:

das Zweitel, das Viertel, das Sechstel, itd.

Ćwiczenia Übungen

3. Napisz słownie poniższe ułamki.

Klucz

2/3 _______________________________________________________________. 4/6 _______________________________________________________________. 5/8 _______________________________________________________________. 10/12 _____________________________________________________________. 8/17 ______________________________________________________________. 9/20 ______________________________________________________________. 15/30 _____________________________________________________________. 11/60 _____________________________________________________________. 7/90 ______________________________________________________________. 1/100 ____________________________________________________________.

7.4. Czas zegarowy Die Uhrzeiten

Istnieją dwa podstawowe sposoby podawania czasu zegarowego, tzw. wersja potoczna i oficjalna (ta druga używana na dworcach, lotniskach, itd.) Por. poniższe przykłady.

wersja potoczna wersja oficjalna 600 (Es ist) sechs Uhr (Es ist) sechs Uhr 605 fünf nach sechs sechs Uhr fünf 710 zehn nach sieben sieben Uhr zehn 815 Viertel nach acht acht Uhr fünfzehn 925 fünf vor halb zehn neun Uhr fünfundzwanzig 1030 halb elf zehn Uhr dreißig 1140 zwanzig vor zwölf/zehn nach halb zwölf elf Uhr vierzig 1245 Viertel vor eins/Viertel vor ein Uhr zwölf Uhr fünfundvierzig 1255 fünf vor eins/fünf vor ein Uhr zwölf Uhr fünfundfünfzig 1300 eins/ein Uhr dreizehn Uhr 1950 zehn vor acht neunzehn Uhr fünfzig

Ćwiczenia Übungen

4. Napisz słownie poniższe godziny w obu wersjach.

Klucz

405 _______________________________________________________________. 512 _______________________________________________________________. 915 _______________________________________________________________. 1027 ______________________________________________________________. 1130 ______________________________________________________________. 1305 ______________________________________________________________. 853 _______________________________________________________________. 8.1648 ______________________________________________________________. 1835 ______________________________________________________________. 2100 _____________________________________________________________.

7.5. Test sprawdzający Test

Napisz słownie podane liczebniki. Zwróć uwagę na właściwą formę.

Wir haben 8 neue Tische gekauft. _____________________________________. Das Flugzeug startet um 2040 Uhr. ____________________________________. Das ist schon der 12. Fehler. _________________________________________. Das war schon sein 3. Auto. __________________________________________. ? der Einwohner leben in Städten. ____________________________________. Das Haus kostet 1 250 000 ?. _________________________________________. Der König wurde im Jahre 1786 geboren. ______________________________. Vielleicht treffen wir uns um 830 Uhr. _________________________________. Unser Sohn hat heute eine 5 in Englisch bekommen. ____________________. Gestorben am 31. Mai 1967. _________________________________________. Ich verdiene nur 1 570 Zl. __________________________________________. Der Film hat nur 84 Minuten gedauert. _______________________________.

 

Uwaga:

Jeśli stwierdzasz błędy w punktach 1, 6, 9, 11, 12, zajrzyj ponownie do podrozdziału 7.1.

Jeśli widzisz pomyłki w punktach 3, 4, 7, 10, zerknij raz jeszcze do podrozdziału 7.2.

Przy błędzie w punkcie 5 spójrz ponownie do podrozdziału 7.3.

Jeżeli widzisz niezgodności w punktach 2, 8, zajrzyj do podrozdziału 7.4.

Klucz - Lösungsschlüssel

Klucz do ćwiczeń

1. RODZAJNIK

Ćwiczenie 1

Powrót

1. Der, dem; 2. den; 3. Der, die; 4. Die, dem; 5. das; 6. Die, des; 7. Die; 8. Der, den; 9. den; 10. Das, die.

Ćwiczenie 2

Powrót

1. eine; 2. eine; 3. ein; 4. ein; 5. ein; 6. einer; 7. einen; 8. eine; 9. einen;10. eine.

Ćwiczenie 2a

Powrót

2a. 1. eine, Die; 2. Das; 3. eine; 4. ein; 5. Die, das; 6. dem; 7. eine; 8. die; 9. die; 10. Ein.

Ćwiczenie 3

Powrót

1. Der; 2. -; 3. -; 4. die; 5. Der; 6. -; 7. Die; 8. -; 9. Die; 10. Der, -; 11. -; 12. den; 13. der; 14. -; 15. dem.

Ćwiczenie 3a

Powrót

1. einer; 2. -; 3. einen; 4. -; 5. -; 6. ein; 7. einen; 8. -; 9. eine; 10. -; 11. -, -; 12. einen; 13. ein; 14. -, 15 -.

Test

Powrót

1. ein, 2. das, 3. einen, der, 4. Der, die, 5. -, 6. die, 7. einen, den, 8. ein, der, -, 9. die, 10. den, 11. ein, 12. -, -, -, 13. Das, 14. Der, 15. -, -, 16. -, 17. den, 18. eine, 19. -, 20. der, 21. -, 22. Der, 23. ein, 24. den, der, 25. -, 26. die, 27. ein, 28. -, 29. -, 30. einer.

2. RZECZOWNIK

Ćwiczenie 1

Powrót

1. der Lehrer, des Lehrers, dem Lehrer, den Lehrer, die Lehrer, der Lehrer, den Lehrern, die Lehrer; 2. das Fenster, des Fensters, dem Fenster, das Fenster, die Fenster, der Fenster, den Fenstern, die Fenster; 3. die Mutter, der Mutter, der Mutter, die Mutter, die Mütter, der Mütter, den Müttern, die Mütter; 4. der Park, des Parks, dem Park, den Park, die Parks, der Parks, den Parks, die Parks; 5. der Zug, des Zuges, dem Zug, den Zug, die Züge, der Züge, den Zügen, die Züge; 6. die Hand, der Hand, der Hand, die Hand, die Hände, der Hände, den Händen, die Hände; 7. der Fisch, des Fisches, dem Fisch, den Fisch, die Fische, der Fische, den Fischen, die Fische; 8. der Mann, des Mannes, dem Mann, den Mann, die Männer, der Männer, den Männern, die Männer; 9. das Haus, des Hauses, dem Haus, das Haus, die Häuser, der Häuser, den Häusern, die Häuser; 10. das Jahr, des Jahres, dem Jahr, das Jahr, die Jahre, der Jahre, den Jahren, die Jahre.

Ćwiczenie 2

Powrót

1. der Junge, des Jungen, dem Jungen, den Jungen, die Jungen, der Jungen, den Jungen, die Jungen; 2. die Antwort, der Antwort, der Antwort, die Antwort, die Antworten, der Antworten, den Antworten, die Antworten; 3. die Lampe, der Lampe, der Lampe, die Lampe, die Lampen, der Lampen, den Lampen, die Lampen; 4. der Polizist, des Polizisten, dem Polizisten, den Polizisten, die Polizisten, der Polizisten, den Polizisten, die Polizisten; 5. die Bank, der Bank, der Bank, die Bank, die Banken, der Banken, den Banken, die Banken; 6. der Psychologe, des Psychologen, dem Psychologen, den Psychologen, die Psychologen, der Psychologen, den Psychologen, die Psychologen; 7. der Zeuge, des Zeugen, dem Zeugen, den Zeugen, die Zeugen, der Zeugen, den Zeugen, die Zeugen; 8. der Student, des Studenten, dem Studenten, den Studenten, die Studenten, der Studenten, den Studenten, die Studenten; 9. der Tourist, des Touristen, dem Touristen, den Touristen, die Touristen, der Touristen, den Touristen, die Touristen; 10. der Nachbar, des Nachbarn, dem Nachbarn, den Nachbarn, die Nachbarn, der Nachbarn, den Nachbarn, die Nachbarn.

Ćwiczenie 3

Powrót

3. 1. das Ohr, des Ohr(e)s, dem Ohr, das Ohr, die Ohren, der Ohren den Ohren, die Ohren; 2. das Hemd, des Hemdes, dem Hemd, das Hemd, die Hemden, der Hemden, den Hemden, die Hemden; 3. der Name, des Namens, dem Namen, den Namen, die Namen, der Namen, den Namen, die Namen; 4. der Typ, des Typs, dem Typ, den Typ, die Typen, der Typen, den Typen, die Typen; 5. der Buchstabe, des Buchstabens, dem Buchstaben, den Buchstaben, die Buchstaben, der Buchstaben, den Buchstaben, die Buchstaben; 6. der Motor, des Motors, dem Motor, den Motor, die Motoren, der Motoren, den Motoren, die Motoren; 7. der See, des Sees, dem See, den See, die Seen, der Seen, den Seen, die Seen; 8. das Insekt, des Insekts, dem Insekt, das Insekt, die Insekten, der Insekten, den Insekten, die Insekten; 9. das Bett, des Bett(e)s, dem Bett, das Bett, die Betten, der Betten, den Betten, die Betten; 10. der Schmerz, des Schmerzes, dem Schmerz, den Schmerz, die Schmerzen, der Schmerzen, den Schmerzen, die Schmerzen.

Test

Powrót

1. die Wände, 2. dem Lektor, 3. den Gedanken, 4. unseres Nachbarn, 5. des Jahres, 6. Kinder, 7. Antworten, 8. Stühle, Bett, Tisch, 9. den Mitarbeitern, 10. die Geschichte, 11. Wir haben schon mit dem Professor gesprochen. 12. Habt ihr schon diese/die Sessel gekauft? 13. Fahren wir an die See (ans Meer) oder an den See. 14. Ruf Herrn Fischer an! 15. Alle Parks in dieser Stadt sind wunderschön. 16. Beide Zimmer sind schon aufgeräumt worden. 17. Viele Soldaten wurden verletzt. 18. Morgen besuchen wir unsere Großeltern, wir müssen noch ein Geschenk für die Oma kaufen. 19. Ich habe deine Brille nicht gesehen. 20. Ich muss mir die Hände waschen.

3. CZASOWNIK

Ćwiczenie 1

Powrót

1. spielen; 2. trainiert; 3. schreibt; 4. Kauft; 5. trinkst; 6. besuchen; 7. Wohnen; 8. arbeitet; 9. brauche; 10. gehen; 11. kocht; 12. Wartet; 13. sammelt; 14. seid; 15. setzt; 16. heißt; 17. hat; 18. kegeln; 19. bügle; 20. findest; 21. liest; 22. Triffst; 23. wäscht; 24. sprecht; 25. Spricht; 26. sieht; 27. fahrt; 28. isst; 29. hält; 30. läuft.

Ćwiczenie 2

Powrót

1. legte; 2. machte; 3. bellte; 4. bauten; 5. malte; 6. Wandertet; 7. Wartetest; 8. atmete; 9. hatten; 10. stellte; 11. brachte; 12. aß; 13. fuhrst; 14. wusste; 15. schrieb; 16. hielt; 17. blieben; 18. warst; 19. Kanntet; 20. sprachen.

Ćwiczenie 2a

Powrót

1. Kennen Sie gut Ihre Nachbarn? 2. Weißt du das? 3. Sein Tag beginnt um 6 Uhr. 4. Ich treffe mich mit meiner Freundin. 5. Wir lösen endlich dieses Problem. 6. Er schreibt interessante Bücher. 7. Nach der Arbeit gehen sie immer in die Kneipe. 8. Er sitzt noch im Büro. 9. Carla studiert Informatik. 10. Wartest du lange? 11. Der Chef zwingt ihn dazu. 12. Ich träume davon. 13. Der Film fängt um 8 Uhr an. 14. Wir unterhalten uns mit ihm. 15. Die Preise steigen weiter. 16. Er erkundigt sich danach. 17. Ihr zeichnet wirklich schön. 18. Wo bist du? 19. Habt ihr Zeit? 20. Sie hilft mir immer.

Ćwiczenie 3

Powrót

1. Er hat die Zeitung auf den Tisch gelegt. 2. Katja hat uns am Samstag besucht. 3. Im Sommer sind wir durch Europa gereist. 4. Der Student hat alle Fenster zugemacht. 5. Ich habe alle Baudenkmäler fotografiert. 6. Sie haben ihren neuen Schrank an die Wand im Wohnzimmer gestellt. 7. Unser Opa hat Briefmarken aus aller Welt gesammelt. 8. Sie sind immer gern gewandert. 9. Die Kinder haben Ordnung in ihren Zimmern gemacht. 10. Habt ihr das ganze Museum besichtigt? 11. Du hast doch zu viel gegessen. 12. Der Briefträger hat heute nächste Rechnungen gebracht. 13. Am Samstag sind wir nach Madrid geflogen. 14. Hast du ihn oft getroffen? 15. Sie sind in Salzburg nur 2 Tage geblieben. 16. Darüber hat er nie gesprochen. 17. Habt ihr sie wirklich so gut gekannt? 18. Der Zug hat in Mainz gehalten. 19. Ich habe es gleich vergessen. 20. Herr Braun hat seinen Kunden angerufen.

Ćwiczenie 3a

Powrót

1. Gestern hat Claudia ihr letztes Examen bestanden. 2. Ich habe schon alle Hemden gebügelt. 3. Ich habe leider seinen Namen vergessen. 4. Unser Freund hat uns geholfen. 5. Das Kind hat sich erkältet. 6. Matthias ist Vater geworden. 7. Unsere Mannschaft hat das Spiel gewonnen. 8. Die Kinder haben ihre Hausaufgaben gemacht. 9. Der Arzt hat alle Patienten gründlich untersucht. 10. Ich habe einen falschen Namen genannt. 11. Habt ihr eure Sachen mitgenommen? 12. Er hat tief in die Tasche gegriffen. 13. Man hat letztes Jahr 100 Mitarbeiter entlassen. 14. Fast die ganze Nacht hat die Nachtigall gesungen. 15. Der Film hat mir nicht gefallen. 16. Hast du von ihnen die Antwort bekommen? 17. Er hat seinem Nachbarn viel Geld geliehen. 18. Am Wochenende habe ich zu lange vor dem Monitor gesessen. 19. Die Gäste haben sich an den Tisch gesetzt. 20. Das Land hat die Krise noch nicht überwunden.

Ćwiczenie 4

Powrót

1. Wir hatten die ganze Wohnung gemalt. 2. Sie hatte das Kind auf den Stuhl gesetzt. 3. Der Wächter hatte den Fremden beobachtet. 4. Sie hatten mehr Zeit gebraucht. 5. Hattest du dein Auto verkauft? 6. Hattet ihr kalten Tee getrunken? 7. Der Hund hatte unter dem Tisch gelegen. 8. Das Auto war zu schnell gefahren. 9. Das Kind war langsam eingeschlafen. 10. Das hatte ich nicht gewusst.

Ćwiczenie 5

Powrót

1. Wir werden erst am Sonntag spielen. 2. Die Chefin wird im Konferenzraum sein. 3. Die Konferenz wird im Mai stattfinden. 4. Ich werde ungefähr 2 Wochen in Hamburg bleiben. 5. Unsere Nachbarn werden ihr Haus schon über 6 Monate bauen. 6. Meine Oma wird sicherlich kein Haustier mehr kaufen. 7. Ihr werdet bestimmt noch ein bißchen Geld brauchen. 8. Anna wird wohl krank sein. 9. Für dich werden sie immer Zeit haben. 10. Nächsten Sommer werden wir in Italien verbringen.

Ćwiczenie 6

Powrót

1. erklärt, -; 2. kommen zurück; 3. Nimmst teil; 4. gehört, -; 5. Ergänzen, -; 6. mache zu; 7. findet statt; 8. bestelle, -; 9. hört auf; 10. bereitet vor; 11. übersetzt, -; 12. macht auf; 13. ziehe um; 14. durchschaut, -; 15. wiederholen, -; 16. erzieht, -; 17. verschwendet, -; 18. sagt voraus; 19. gehorcht, -; 20. vergeht, -.

Ćwiczenie 7

Powrót

1. Ich will morgen ins Theater gehen. 2. Er musste am letzten Samstag 6 Stunden arbeiten. 3. Herr Schneider kann nicht Ski fahren. 4. Magst du Reis? 5. Ich konnte gestern leider nicht kommen. 6. Müsst ihr wirklich schon gehen? 7. Darf man dort parken? 8. Katja wollte sich mit dir nicht treffen. 9. Du solltest ihm doch helfen. 10. Willst du es wirklich wissen?

Ćwiczenie 8

Powrót

1. mir; 2. dich; 3. mich; 4. mir; 5. dir; 6. sich; 7. sich; 8. uns; 9. euch; 10. sich.

Ćwiczenie 9

Powrót

1. Komm vorbei; 2. Beeilt euch; 3. Hab; 4. Sprich; 5. Seien, helfen; 6. öffne; 7. Macht zu; 8. Fahr; 9. nehmen; 10. Trinkt.

Ćwiczenie 10

Powrót

1. Claudia hat ihrer Schwester die heutige Zeitung gebracht. 2. Er denkt ständig an seinen Urlaub. 3. Ich will meinem Professor danken. 4. Warum hast du mir auf meine Frage nicht geantwortet? 5. Sonja bereitet sich auf ihre Prüfung vor. 6. Der Kellner hat dem Gast den Schweinebraten mit Gemüse empfohlen. 7. Viele Schüler nehmen am Schulausflug teil. 8. Gestern bin ich zufällig meinem alten Freund begegnet. 9. Sein Sohn ähnelt ihm sehr. 10. Wir müssen uns von unseren Freunden verabschieden.

Ćwiczenie 11

Powrót

1. -; 2. zu; 3. zu; 4. -; 5. zu; 6. -, zu; 7. zu; 8. -; 9. -, 10. zu.

Ćwiczenie 12

Powrót

1. Einkäufe müssen (noch) gemacht werden. 2. Sind Blumen schon gegossen worden? 3. Ich rief gestern den Chef an. 4. Das Haus wird im Sommer verkauft werden. 5. Bei uns wird immer vor 8 Uhr gefrühstückt. 6. Man konnte so ein Examen nicht bestehen. 7. Wir hatten die Wohnung aufgeräumt. 8. Mein Auto sollte (von mir) gewaschen werden. 9. Uns wurde nicht geholfen. 10. 10 Tafeln Schokolade werden immer (von ihm) gebracht. 11. Er ist gut erzogen worden. 12. Es wurde bis in den hellen Tag hinein getanzt. 13. Man konnte dieses Gerät nicht mehr reparieren. 14. Wie soll dieses Wort ausgesprochen werden? 15. Der Text wird (von mir) übersetzt werden. 16. Der Verbrecher ist (von den Beamten) festgenommen worden. 17. Von wem sind wir gerufen worden? 18. Können diese Pilze gegessen werden? 19. Man hat dem Professor gedankt. 20. Was trug man letzten Sommer?

Ćwiczenie 13

Powrót

1. du sprächest; 2. sie hätten gefragt; 3. ihr sähet; 4. ich würde schlafen; 5. er wäre geflogen; 6. wir würden bringen; 7. du schriebest; 8. ich hätte gelesen; 9. sie stellten; 10. du würdest arbeiten.

Ćwiczenie 14

Powrót

14. 1. geschriebene; 2. arbeitende; 3. fahrende; 4. umsteigenden; 5. vorgestellte; 6. startende; 7. gebratene; 8. gekaufte; 9. weinende; 10. vorbereitete.

Test

Powrót

1. Es regnete. 2. Karl wird im Büro sein. 3. Wir wandern viel. 4. Das Auto fuhr langsam. 5. Man arbeitete hart. 6. Hast du den Brief geschrieben? 7. Mit wem habt ihr euch getroffen? 8. Wir waren die Küste entlang gegangen. 9. Ich habe das Fenster offen gelassen. 10. Katja hält dich für einen begabten Musiker. 11. Er nahm immer seinen Regenschirm mit. 12. Werdet ihr am Samstag Fußball spielen? 13. Es ist warm gewesen. 14. Wann war der Zug angekommen? 15. Ich sammle Briefmarken. 16. Herr Fuchs hat seinen Reisepass vergessen. 17. Du schläfst zu lange. 18. Es ist dunkel geworden. 19. Seht ihr irgendwo meinen Füller? 20. Wo lagen die Zeitungen? 21. a, 22. b, 23. b, 24. c, 25. c, 26. c, 27. a, 28. c, 29. a, 30. b, 31. c, 32. a, 33. b, 34. a, 35. c.

4. PRZYMIOTNIK

Ćwiczenie 1

Powrót

1. neue; 2. große; 3. alten, weiß; 4. blaue, schwarze; 5. alten, kleinen; 6. interessante; 7. gefährlichen; 8. neue, alte; 9. schönen; 10. armen.

Ćwiczenie 2

Powrót

1. gutes; 2. alten; 3. aussehender; 4. grauen; 5. neuen; 6. preiswerten; 7. guter; 8. ausgefallenen; 9. unbekannten; 10. grüner.

Ćwiczenie 3

Powrót

3. 1. schwarzen; 2. frisches; 3. echtem; 4. neue; 5. hohe; 6. französischen; 7. geehrte; 8. neue; 9. letzten; 10. dunkler.

Ćwiczenie 4

Powrót

4. 1. kälter; 2. am jüngsten; 3. länger; 4. mehr; 5. bessere; 6. am schnellsten; 7. höchste; 8. kürzeste; 9. ruhiger; 10. besten.

Ćwiczenie 5

Powrót

5. 1. uns; 2. an der Lungenentzündung; 3. einen Monat; 4. des Mordes; 5. mir/auf mich; 6. mit der Arbeit; 7. mir; 8. für unsere Zähne; 9. uns; 10. von der Richtigkeit.

Test

Powrót

1. reicher, 2. schönes, 3. unverzollten, 4. am höchsten, 5. neuer, 6. Berliner, 7. grüne, weißen, 8. netten, jungen, 9. neuen, 10. beste, bessere, 11. freien, 12. alte, 13. dichten, 14. schnelleres, 15. frisches, 16. stark, 17. großen, kleineren, 18. dümmste, 19. böse, 20. lieber, 21. für, 22. über, 23. auf, 24. Von, 25. An

5. ZAIMEK

Ćwiczenie 1

Powrót

1. ihm; 2. es; 3. sie; 4. ihn; 5. ihnen; 6. es ihnen; 7. es ihm; 8. sie; 9. ihr; 10. ihr.

Ćwiczenie 1a

Powrót

1. es; 2. ihn; 3. du mir, ihn; 4. sie; 5. sie ihr; 6. ihr, uns; 7. es; 8. Sie; 9. ihm; 10. ihr.

Ćwiczenie 2

Powrót

1. ihrem; 2. meine; 3. seinem; 4. unserer; 5. euren; 6. deiner; 7. ihre; 8. seine; 9. ihren; 10. deine.

Ćwiczenie 2a

Powrót

2a. 1. meinem; 2. ihrem; 3. eure; 4. unseren; 5. seine; 6. eurem; 7. unsere; 8. Ihr; 9. deinem; 10. seinen.

Ćwiczenie 3

Powrót

1. -em, -em -en; 2. -as -e; 3. -, -; 4. -e; 5. -ie -en; 6. -; 7. -en; 8. -ie; 9. -em; 10. -er.

Ćwiczenie 4

Powrót

1. keine; 2. ein(e)s; 3. keine; 4. keine; 5. keine; 6. ein(e)s; 7. eine; 8. kein(e)s; 9. ein(e)s; 10. keiner.

Ćwiczenie 4a

Powrót

1. man; 2. -; 3. es; 4. man; 5. -; 6. es; 7. es; 8. man; 9. man, 10. -.

Ćwiczenie 4b

Powrót

1. Wir haben nichts gehört. 2. Der Präsident hat mit jedem Gast kurz gesprochen. 3. Manche waren unzufrieden. 4. Jemand hat gesagt, dass die Gehälter höher sein sollten. 5. Kann man etwas zum Trinken bestellen?

Ćwiczenie 5

Powrót

1. Wem hast du alle Dokumente gegeben? 2. Wessen Schuhe sind das? 3. Wer/Was für eine Frau will uns sprechen? 4. Was für Röcke trägt deine Schwester? 5. Was habt ihr getrunken? 6. Welches Flugzeug nehmt ihr? 7. Welcher Zug hat eine halbe Stunde Verspätung? 8. Wen hast du gestern getroffen? 9. Welche Bluse gefällt dir am besten? 10. Was für ein Auto fährt sie?

Ćwiczenie 6

Powrót

1. Wovon; 2. Wofür; 3. daran; 4. davon; 5. Darüber; 6. Wonach; 7. daran; 8. davon/darüber; 9. Womit; 10. dafür.

Ćwiczenie 6a

Powrót

1. für; 2. zu; 3. Damit; 4. nach; 5. nach; 6. darum; 7. Darüber; 8. für; 9. Woran; 10. Worum.

Test

Powrót

1. mich, 2. deinen, 3. seine, 4. ihr, ihr, es, sie, 5. deinen, 6. sein, 7. ihre, 8. ihm, 9. uns, 10. deines, 11. b, 12. a, 13. a, 14. c, 15. b, 16. a, 17. c, 18. b, 19. a, 20. c.

6. PRZYIMEK

Ćwiczenie 1

Powrót

1. (an)statt; 2. binnen; 3. außerhalb; 4. infolge; 5. Wegen; 6. Mangels; 7. während; 8. Aufgrund; 9. Laut; 10. Trotz.

Ćwiczenie 2

Powrót

1. bei; 2. bei; 3. gegenüber; 4. gegenüber; 5. nach; 6. Von; 7. aus; 8. Mit; 9. Nach; 10. zu.

Ćwiczenie 3

Powrót

1. Ohne; 2. bis; 3. ohne; 4. um; 5. entlang; 6. durch; 7. bis; 8. Für; 9. Für; 10. gegen.

Ćwiczenie 4

Powrót

1. in; 2. an; 3.in; 4. auf; 5. zwischen; 6. in; 7. über; 8. neben; 9. unter; 10. vor.

Ćwiczenie 4a

Powrót

1. das Klassenzimmer; 2. die Gabel, das Messer; 3. die Tassen; 4. dem Flugzeug; 5. den Strand; 6. dem Garten; 7. dem Schreibtisch; 8. das Fenster, dem Wohnzimmer; 9. dem Kino; 10. dem Balkon.

Test

Powrót

1. ihm, 2. uns, 3. des Ministers, 4. den Tisch, 5. dem Keller, 6. der Schublade, 7. des Sturms, 8. deine Eltern, 9. den Park, 10. die Grünstr., 11. in, 12. von, 13. in, 14. über, 15. gegen, 16. Trotz, 17. nach, 18. Für, 19. Außer, 20. laut, 21. außerhalb, 22. zu, 23. in, 24. Statt/Anstatt, 25. auf, unter, 26. mit, 27. ohne, 28. bei, 29. durch, 30. Wegen.

7. LICZEBNIK

Ćwiczenie 1

Powrót

1. achtunddreißg; 2. siebenundvierzig; 3. (ein)hundertzweiundachtzig; 4. dreihunderteinundfünfzig; 5. eintausendvierhundertsechsundsechzig; 6. siebentausendachthundertneunundsiebzig; 7. fünfzehntausendzweihunderteinundzwanzig; 8. siebenhundertachtundneunzigtausendfünfhundertsechzig; 9. eine Million fünftausendsechzehn; 10. drei Millionen sechsundzwanzigtausendachthundertzehn.

Ćwiczenie 2

Powrót

2. 1. drittes; 2. siebzehnten; 3. vierten; 4. einundzwanzigsten; 5. erste; 6. siebte; 7. fünfunddreißigsten; 8. hundertsten; 9. zweite; 10. fünfte.

Ćwiczenie 3

Powrót

1. zwei Drittel; 2. vier Sechstel; 3. fünf Achtel; 4. zehn Zwölftel; 5. acht Siebzehntel; 6. neun Zwanzigstel; 7. fünfzehn Dreißigstel; 8. elf Sechzigstel; 9. sieben Neunzigstel; 10. ein Hundertstel.

Ćwiczenie 4

Powrót

1. fünf nach vier, vier Uhr fünf; 2. zwölf nach fünf, fünf Uhr zwölf; 3. Viertel nach neun, neun Uhr fünfzehn; 4. drei vor halb elf (kurz vor halb elf), zehn Uhr siebenundzwanzig; 5. halb zwölf, elf Uhr dreißig; 6. fünf nach eins, dreizehn Uhr fünf; 7. sieben vor neun, acht Uhr dreiundfünfzig; 8. zwölf vor fünf (siebzehn), sechzehn Uhr achtundvierzig; 9. fünf nach halb sieben, achtzehn Uhr fünfunddreißig; 10. neun (Uhr), einundzwanzig Uhr.

Test

Powrót

1. acht, 2. zwanzig Uhr vierzig, 3. zwölfte, 4. drittes, 5. Drei Viertel, 6. eine Million zweihundertfünfzigtausend, 7. siebzehnhundertsechsundachtzig, 8. halb neun, 9. Fünf, 10. einunddreßigsten Mai neunzehnhundertsiebenundsechzig, 11. (ein)tausendfünfhundertsiebzig, 12. vierundachtzig.

3. Czasownik Das Verb

Czasownik jest częścią mowy określającą czynność lub stan. W zdaniu pełni rolę orzeczenia. Odmienia się przez osoby i liczby.

Mówiąc o czasowniku, musimy również pamiętać o stronach (więcej na ten temat w rozdziale 3.12 Strona bierna – Das Passiv) oraz trybach (patrz rozdziały 3.9. Tryb rozkazujący – Der Imperativ i 3.13. Tryb przypuszczający – Der Konjunktv).

3.1. Czas teraźniejszy Das Präsens

Czasownik w czasie teraźniejszym odmienia się przez dodanie do tematu (rdzenia) czasownika odpowiednich końcówek osobowych (wyróżnione w poniższej odmianie).

Np.:

ich frag-e (ja pytam...)

du frag-st

er, sie, es frag-t

wir frag-en

ihr frag-t

sie, Sie frag-en

 

Temat czasownika znajdujemy, odejmując końcówkę bezokolicznika -en.

Np.:

kommen (przychodzić), sagen (powiedzieć, mówić), flieg en (lecieć, latać), gdzie tematami czasowników są: komm-, sag- oraz flieg-.

 

W przeciwieństwie do języka polskiego nie możemy również zapomnieć o właściwym zaimku osobowym – ich (ja), du (ty), er (on), sie (ona), es (ono), wir (my), ihr (wy), sie (oni, one), Sie (pan, pani, panie, panowie, państwo). Por. też rozdz. 5.1. Zaimki osobowe – Die Personalpronomen

Np.:

ich schwimme (ja pływam...) wir schwimmen

du schwimmst ihr schwimmt

er, sie, es schwimmt sie, Sie schwimmen

 

W czasownikach, których temat kończy się na -t, -d lub na trudne w wymowie grupy spółgłoskowe -chn, -ffn, -tm, np.: arbeiten (pracować), ba den (kąpać), rechnen (liczyć), öffnen (otwierać), atmen (oddychać), w drugiej i trzeciej os. l. poj. oraz w drugiej os. l. mn. pojawia się głoska e.

Np.:

ich arbeite, atme

du arbeitest, atmest

er, sie, es arbeitet, atmet

wir arbeiten, atmen

ihr arbeitet, atmet

sie, Sie arbeiten, atmen

 

Uwaga: w przypadku niektórych czasowników mocnych, np.: halten (trzymać, zatrzymać), laden (ładować) oraz ich złożeń, zasada ta nie jest przestrzegana. W drugiej i trzeciej os. l. poj. głoska e nie występuje.

 

W czasownikach, których temat kończy się na -s, -ss, -ß, -z, np.: reisen (podróżować), küssen (całować), heißen (nazywać się), sitzen (siedzieć), druga i trzecia os. l. poj. wyglądają tak samo.

Np.:

ich reise, sitze

du reist, sitzt

er, sie, es reist, sitzt

wir reisen, sitzen

ihr reist, sitzt

sie, Sie reisen, sitzen

 

W czasownikach, których bezokolicznik kończy się na -ln, np.: sammeln (zbierać), bügeln (prasować), usuwa się w pierwszej os. l. poj. należące do tematu e.

Np.:

ich sammle

du sammelst

er, sie, es sammelt

wir sammeln

ihr sammelt

sie, Sie sammeln

 

Natomiast w czasownikach, których bezokolicznik kończy się na -rn, np.: wandern (wędrować), ändern (zmieniać), należące do tematu e najczęściej pozostaje.

Np.:

ich wandere

du wanderst

er, sie, es wandert

wir wandern

ihr wandert

sie, Sie wandern

 

Pewna grupa czasowników odmienia się ze zmianą tematu. Zmiana ta następuje tylko w drugiej i trzeciej osobie liczby pojedynczej i polega na przejściu:

a w ä, np.: ich fahre (jadę...) du fährst er, sie, es fährt

e w i, np.: ich gebe (daję...) du gibst er, sie, es gibt

e w ie, np.: ich sehe (patrzę...) du siehst er, sie, es sieht

Najważniejsze czasowniki odmieniające się ze zmianą tematu można znaleźć na końcu podręcznika w tabeli "Wykaz ważniejszych czasowników mocnych i mieszanych".

Odmiana czasowników posiłkowych sein (być), haben (mieć), werden (stać się, zostać kimś)

ich bin, habe, werde

du bist, hast, wirst

er, sie, es ist, hat, wird

wir sind, haben, werden

ihr seid, habt, werdet

sie, Sie sind, haben, werden

Ćwiczenia Übungen

1. Wpisz podany w nawiasie czasownik we właściwej osobie i liczbie. Uwaga: punkty 21-30 można rozwiązywać z pomocą tabeli "Wykaz ważniejszych czasowników mocnych i mieszanych".

Klucz

Wir ___________________ gern Fußball. (spielen) Sie (l. poj.) ___________________ jeden Tag. (trainieren) Herr Schneider ___________________ einen Brief. (schreiben) ___________________ ihr etwas für mich? (kaufen) Du ___________________ zu wenig Wasser. (trinken) Sie (l. mn.) ___________________ uns morgen. (besuchen) ___________________ Sie immer noch in Hamburg? (wohnen) Paul ___________________ heute bis 19 Uhr. (arbeiten) Ich ___________________ mehr Geld. (brauchen) Karl und Monika ___________________ heute ins Kino. (gehen) Ihr ___________________ wirklich gut. (kochen) ___________________ ihr hier schon lange? (warten) Mein Opa ___________________ alte Münzen. (sammeln) ___________________ ihr mit eurer Arbeit zufrieden? (sein) Die Mutter ___________________ das Kind in den Sessel. (setzen) Wie ___________________ du? (heißen) Karl ___________________ keine Zeit mehr. (haben) Wir ___________________ sehr gern. (kegeln) Ich ___________________ nicht besonders gern. (bügeln) Wie ___________________ du dieses Auto? (finden) Jede Woche ___________________ er ein Buch. (lesen) ___________________ du ihn oft? (treffen) Frau Bergson ___________________ ihr Auto immer gründlich. (waschen) Ihr ___________________ Englisch wirklich gut. (sprechen) ___________________ eure Mutter Englisch auch genauso gut? (sprechen) Sie (l. poj.) ___________________ auf ihre Uhr. (sehen) Um wie viel Uhr ___________________ ihr morgen nach Stuttgart? (fahren) Du ___________________ zu wenig. (essen) Dieser Bus ___________________ am Bahnhof nicht. (halten) Sein Bruder ___________________ wirklich schnell. (laufen)

3.2. Czas przeszły prosty Das Präteritum/Das Imperfekt

Präteritum nazywany jest często "czasem relacjonowania", używa się go przede wszystkim w opowiadaniach, sprawozdaniach, częściej w języku pisanym niż mówionym.

 

Uwaga: w przypadku czasowników sein, haben oraz czasowników modalnych (por. rozdz. 3.7. Czasowniki modalne) Präteritum jest najczęściej używanym czasem przeszłym.

Czas Präteritum czasowników słabych (regularnych) tworzy się przez dodanie do tematu czasownika poniższych końcówek osobowych:

ich – te

du – test

er, sie, es – te

wir – ten

ihr – tet

sie, Sie – ten

Np.:

ich fragte (pytałem...)

du fragtest

er, sie, es fragte

wir fragten

ihr fragtet

sie, Sie fragten

 

W czasownikach, których temat kończy się na -t, -d, -chn, -ffn, -tm, między tematem a końcówką osobową umieszcza się -e.

Np.:

ich wartete (czekałem...)

du wartetest

er, sie, es wartete

wir warteten

ihr wartetet

sie, Sie warteten

Czas Präteritum czasowników mocnych (nieregularnych) tworzymy wg innej zasady. Formy te są nieregularne i należy je zapamiętać (por. tabela "Wykaz ważniejszych czasowników mocnych i mieszanych").

 

Odmiana czasowników mocnych w czasie Präteritum:

ich – -- (brak końcówki)

du – st

er, sie, es – -- (brak końcówki)

wir – en

ihr – t

sie, Sie – en

Np.:

fahren (jechać) – fuhr (forma Präteritum), geben (dać) – gab (forma Präteritum)

ich fuhr, gab

du fuhrst, gabst

er, sie, es fuhr, gab sie,

wir fuhren, gaben

ihr fuhrt, gabt

Sie fuhren, gaben

 

Uwaga: jeśli forma Präteritum czasowników mocnych kończy się na -ß lub -s, w drugiej os. l. poj. przed końcówką osobową pojawia się – e. Jeśli zaś forma Präteritum kończy się na -d lub -t, głoskę – e umieszcza się przed końcówką osobową w drugiej os. l. mn.

Np.:

essen (jeść) – aß (forma Präteritum), halten (trzymać) – hielt (forma Präteritum)

ich aß, hielt

du aßest, hieltst

er, sie, es aß, hielt

wir aßen, hielten

ihr aßt, hieltet

sie, Sie aßen, hielten

Czas Präteritum najważniejszych czasowników mieszanych:

bringen (przynieść), denken (myśleć), kennen (znać), nennen (nazwać), wissen (wiedzieć)

ich brachte dachte kannte nannte wusste du brachtest dachtest kanntest nanntest wusstest er, sie, es brachte dachte kannte nannte wusste wir brachten dachten kannten nannten wussten ihr brachtet dachtet kanntet nanntet wusstet sie, Sie brachten dachten kannten nannten wussten

Czas Präteritum czasowników posiłkowych sein (być), haben (mieć), werden (stać się, zostać kimś):

ich war, hatte, wurde

du warst, hattest, wurdest

er, sie, es war, hatte, wurde

wir waren, hatten, wurden

ihr wart, hattet, wurdet

sie, Sie waren, hatten, wurden

Czas Präteritum czasowników modalnych – patrz rozdz. 3.7. Czasowniki modalne.

Ćwiczenia Übungen

2. Wpisz podany w nawiasie czasownik we właściwej osobie i liczbie czasu Präteritum. Uwaga: punkty 11 – 20 można rozwiązywać z pomocą tabeli "Wykaz ważniejszych czasowników mocnych i mieszanych".

Klucz

Er ________________ das Buch auf den Tisch. (legen) Man ________________ Ordnung sehr schnell. (machen) Sein Hund ________________ immer sehr laut. (bellen) An der See ________________ wir gerne große Sandburgen. (bauen) Ihre Schwester ________________ Landschaften am liebsten. (malen) ________________ ihr jeden Tag? (wandern) ________________ du lange? (warten) Der Läufer ________________ tief und langsam. (atmen) Herr und Frau Kaufmann ________________ gestern Besuch. (haben) Unser Lehrer ________________ oft schwierige Fragen. (stellen) Sie (l. poj.) ________________ unseren Kindern ein kleines Geschenk mit. (bringen) Man ________________ schnell das Frühstück. (essen) Wie lange ________________ du von Frankfurt nach Berlin? (fahren) Das ________________ ich nicht. (wissen) Katja ________________ Briefe nicht besonders gern. (schreiben) Der Zug ________________ nie in unserem Dorf. (halten) Wir ________________ zumindest eine Woche bei unseren Eltern. (bleiben) ________________ du schon beim Arzt? (sein) ________________ ihr vielleicht Herrn Berg? (kennen) Sie (l. mn.) ________________ Englisch wie gebürtige Engländer .(sprechen)

2a. Napisz poniższe zdania w czasie Präsens. W razie wątpliwości skorzystaj z tabeli "Wykaz ważniejszych czasowników mocnych i mieszanych."

Klucz

Kannten Sie gut Ihre Nachbarn? __________________________________________________________________. Wusstest du das? __________________________________________________________________. Sein Tag begann um 6 Uhr. __________________________________________________________________. Ich traf mich mit meiner Freundin. __________________________________________________________________. Wir lösten endlich dieses Problem. __________________________________________________________________. Er schrieb interessante Bücher. __________________________________________________________________. Nach der Arbeit gingen sie immer in die Kneipe. __________________________________________________________________. Er saß noch im Büro. __________________________________________________________________. Carla studierte Informatik. __________________________________________________________________. Wartetest du lange? _________________________________________________________________. Der Chef zwang ihn dazu. _________________________________________________________________. Ich träumte davon. _________________________________________________________________. Der Film fing um 8 Uhr an. _________________________________________________________________. Wir unterhielten uns mit ihm. _________________________________________________________________. Die Preise stiegen wieder. _________________________________________________________________. Er erkundigte sich danach. _________________________________________________________________. Ihr zeichnetet wirklich schön. _________________________________________________________________. Wo warst du? _________________________________________________________________. Hattet ihr Zeit? _________________________________________________________________. Sie half mir immer. _________________________________________________________________.

3.3. Czas przeszły złożony Das Perfekt

Perfekt nazywany bywa "czasem konwersacji". Jest używany powszechnie w języku mówionym.

Czas Perfekt tworzymy za pomocą czasowników posiłkowych haben lub sein oraz formy Partizip Perfekt (imiesłów czasu przeszłego) danego czasownika.

Np.:

Ich habe gestern lange gearbeitet. (Wczoraj długo pracowałem.)

Er ist ins Gebirge gefahren. (On pojechał w góry.)

Czasownika posiłkowego sein używamy w odniesieniu do czasowników oznaczających ruch w pewnym kierunku, np.: gehen (iść), fahren (jechać), fliegen (lecieć), kommen (przyjść), itd. oraz zmianę stanu, np.: einschlafen (zasnąć), aufwachen (obudzić się), schmelzen (topnieć, roztapiać się). Istnieje też kilka wyjątków wymagających użycia w czasie Perfekt czasownika posiłkowego sein, np.: sein (być), bleiben (zostać), werden (stać się).

Czasownika posiłkowego haben używamy w pozostałych (niewymienionych wyżej), przypadkach czyli znacznie częściej.

Formę Partizip Perfekt czasowników słabych (regularnych) tworzymy przez dodanie do tematu czasownika przedrostka ge- i końcówki -t. (Uwaga: znajdowanie tematu czasownika – patrz 3.1. Czas teraźniejszy – Das Präsens)

Np.:

fragen – gefragt, machen – gemacht, stellen – gestellt, legen – gelegt, itd.

 

Jeśli temat czasownika kończy się na -t, -d, -chn, -ffn, -tm, to między nim a końcówką -t umieszcza się -e.

Np.:

arbeiten – gearbeitet, atmen – geatmet, zeichnen – gezeichnet, öffnen – geöffnet, itd.

Formy Partizip Perfekt czasowników mocnych (nieregularnych) oraz mieszanych należy zapamiętać (por. tabela "Wykaz ważniejszych czasowników mocnych i mieszanych"). Partizip Perfekt czasowników mocnych otrzymuje zawsze końcówkę -en (wyjątek: tun – getan), np.: fahren – gefahren, bleiben – geblieben, itd., Partizip Perfekt czasowników mieszanych otrzymuje końcówkę -t, np.: bringen – gebracht, denken – gedacht, itd. Podobnie jak w przypadku czasowników słabych rolę przedrostka pełni ge-. Np.: kommen – gekommen, treffen – getroffen, wissen – gewusst, itd.

Nie otrzymują przedrostka ge- czasowniki słabe, mocne i mieszane rozpoczynające się od: be-, emp-, ent-, er-, ge-, miss-, ver-, zer- oraz kończące się na -ieren. Również Partizip Perfekt czasowników nierozdzielnie złożonych i rozpoczynających się od: durch-, über-, um-, unter-, wider-, wieder- pozbawiony jest przedrostka ge-.

Np.:

bekommen – bekommen, bestellen – bestellt, empfinden – empfunden, erzählen – erzählt, gehören – gehört, misslingen – misslungen, verstehen – verstanden, zerbrechen – zerbrochen, fotografieren – fotografiert, durchdenken – durchdacht, unterbrechen – unterbrochen, wiederholen – wiederholt, itd.

W czasownikach rozdzielnie złożonych (słabych, mocnych i mieszanych) ge- umieszcza się między przedrostkiem właściwym a czasownikiem, np.:

anrufen – angerufen, mitbringen – mitgebracht, zumachen – zugemacht, itd.

Por. rozdz. 3.6. Czasowniki rozdzielnie i nierozdzielnie złożone – Die trennbar und untrennbar zusammengesetzten Verben.

 

W zdaniu Partizip Perfekt występuje na samym końcu, czasownik posiłkowy na miejscu drugim (por. część II, rozdział 8).

Np.:

Gestern sind sie in die USA geflogen. (Wczoraj polecieli do USA.)

Herr Hoffmann hat uns im September besucht. (Pan Hoffmann odwiedził nas we wrześniu.)

Ćwiczenia Übungen

3. Napisz poniższe zdania w czasie Perfekt. Uwaga: punkty 11 – 20 można rozwiązywać z pomocą tabeli "Wykaz ważniejszych czasowników mocnych i mieszanych".

Klucz

Er legt die Zeitung auf den Tisch. __________________________________________________________________. Katja besucht uns am Samstag. __________________________________________________________________. Im Sommer reisen wir durch Europa. __________________________________________________________________. Der Student macht alle Fenster zu. __________________________________________________________________. Ich fotografiere alle Baudenkmäler. __________________________________________________________________. Sie stellen ihren neuen Schrank an die Wand im Wohnzimmer. __________________________________________________________________. Unser Opa sammelt Briefmarken aus aller Welt. __________________________________________________________________. Sie wandern immer gern. __________________________________________________________________. Die Kinder machen Ordnung in ihren Zimmern. __________________________________________________________________. Besichtigt ihr das ganze Museum? _________________________________________________________________. Du isst doch zu viel. _________________________________________________________________. Der Briefträger bringt heute nächste Rechnungen. _________________________________________________________________. Am Samstag fliegen wir nach Madrid. _________________________________________________________________. Triffst du ihn oft? _________________________________________________________________. Sie bleiben in Salzburg nur 2 Tage. _________________________________________________________________. Darüber spricht er nie. _________________________________________________________________. Kennt ihr sie wirklich so gut? _________________________________________________________________. Der Zug hält in Mainz. _________________________________________________________________. Ich vergesse es gleich. _________________________________________________________________. Herr Braun ruft seinen Kunden an. _________________________________________________________________.

3a. Ułóż zdania z podanych wyrazów w czasie Perfekt. W razie wątpliwości skorzystaj z tabeli "Wykaz ważniejszych czasowników mocnych i mieszanych."

Klucz

gestern, bestehen, Claudia, ihr letztes Examen __________________________________________________________________. alle Hemden, bügeln, schon, ich __________________________________________________________________. vergessen, seinen Namen, ich, leider __________________________________________________________________. uns, unser Freund, helfen __________________________________________________________________. sich erkälten, das Kind __________________________________________________________________. Matthias, werden, Vater __________________________________________________________________. das Spiel, unsere Mannschaft, gewinnen __________________________________________________________________. die Kinder, ihre Hausaufgaben, machen __________________________________________________________________. der Arzt, alle Patienten, untersuchen, gründlich __________________________________________________________________. ich, nennen, einen falschen Namen _________________________________________________________________. ihr, mitnehmen, eure Sachen? _________________________________________________________________. tief, in die Tasche, er, greifen _________________________________________________________________. 100 Mitarbeiter, man, letztes Jahr, entlassen _________________________________________________________________. fast die ganze Nacht, die Nachtigall, singen _________________________________________________________________. der Film, nicht, gefallen, mir _________________________________________________________________. du, bekommen, die Antwort, von ihnen? _________________________________________________________________. viel Geld, er, leihen, seinem Nachbarn _________________________________________________________________. am Wochenende, vor dem Monitor, ich, zu lange, sitzen _________________________________________________________________. sich setzen, die Gäste, an den Tisch _________________________________________________________________. das Land, noch nicht, die Krise, überwinden _________________________________________________________________.

3.4. Czas zaprzeszły Das Plusquamperfekt

Plusquamperfekt jest używany rzadziej niż wyżej omówione czasy przeszłe.

Jest on jednak niezbędny w tworzeniu formy przeszłej trybu przypuszczającego – por. rozdz. 3.13. Tryb przypuszczający – Der Konjunktiv II oraz cz. II rozdz. 12.9. – 12.11. Zdanie warunkowe nierzeczywiste, zdanie wyrażające życzenie nierzeczywiste – Der irreale Konditional- und Wunschsatz, Zdanie porównawcze nierzeczywiste – Der irreale Vergleichssatz, Zdanie skutkowe nierzeczywiste – Der irreale Konsekutivsatz.

Z czasem Plusquamperfekt spotkamy się również w zdaniach czasowych – por. cz. II rozdz. 12.4. Zdania czasowe – Die Temporalsätze.

Czas Plusquamperfekt tworzymy za pomocą czasowników posiłkowych haben lub sein użytych w czasie Präteritum oraz formy Partizip Perfekt danego czasownika. Czasowników posiłkowych używa się na tych samych zasadach co w czasie Perfekt (por. rozdz. 3.3.).

Np.:

Er hatte am Samstag lange geschlafen. (On spał w sobotę długo.)

Sie waren nach Paris geflogen. (Oni polecieli do Paryża.)

Ćwiczenia Übungen

4. Napisz poniższe zdania w czasie Plusquamperfekt. Uwaga: punkty 6 – 10 można rozwiązywać z pomocą tabeli "Wykaz ważniejszych czasowników mocnych i mieszanych".

Klucz

Wir malen die ganze Wohnung. __________________________________________________________________. Sie setzt das Kind auf den Stuhl. __________________________________________________________________. Der Wächter beobachtet den Fremden. __________________________________________________________________. Sie brauchen mehr Zeit. __________________________________________________________________. Verkaufst du dein Auto? __________________________________________________________________. Trinkt ihr kalten Tee? __________________________________________________________________. Der Hund liegt unter dem Tisch.__________________________________________________________________. Das Auto fährt zu schnell. __________________________________________________________________. Das Kind schläft langsam ein. __________________________________________________________________. Das weiß ich nicht. _________________________________________________________________.

3.5. Czas przyszły Das Futur I

Futur I tworzymy za pomocą czasownika werden (uwaga: wzór odmiany znajdziemy w rozdziale 3.1. Czas teraźniejszy – Das Präsens) oraz bezokolicznika danego czasownika.

Np.:

Am Freitag werden wir nur 6 Stunden arbeiten. (W sobotę będziemy pracować tylko 6 godzin.)

Er wird euch sicherlich besuchen. (On z pewnością was odwiedzi.)

Za pomocą czasu Futur I możemy wyrazić zamiar dotyczący przyszłości oraz przypuszczenie odnoszące się do przyszłości lub teraźniejszości.

Np.:

Nächstes Jahr werden wir Urlaub in Spanien machen. (W przyszłym roku spędzimy urlop w Hiszpanii.)

Er wird schon schlafen, wenn wir nach Hause kommen. (On będzie już spał, gdy przyjdziemy do domu.)

Der Chef wird schon in seinem Büro sein. (Szef jest już chyba w swoim biurze.)

 

Uwaga: jeśli kontekst sytuacyjny jest jednoznaczny, możemy dla wyrażenia przyszłości użyć czasu teraźniejszego.

Np.:

Unser Onkel besucht uns am Samstag. (Wujek odwiedzi nas w sobotę.)

Ćwiczenia Übungen

5. Napisz poniższe zdania w czasie Futur I.

Klucz

Wir spielen erst am Sonntag. __________________________________________________________________. Die Chefin ist im Konferenzraum. __________________________________________________________________. Die Konferenz findet im Mai statt.__________________________________________________________________. Ich bleibe ungefähr 2 Wochen in Hamburg. __________________________________________________________________. Unsere Nachbarn bauen ihr Haus schon über 6 Monate. __________________________________________________________________. Meine Oma kauft sicherlich kein Haustier mehr. __________________________________________________________________. Ihr braucht bestimmt noch ein bißchen Geld. __________________________________________________________________. Anna ist wohl krank. __________________________________________________________________. Für dich haben sie immer Zeit. __________________________________________________________________. Nächsten Sommer verbringen wir in Italien. _________________________________________________________________.

3.6. Czasowniki rozdzielnie i nierozdzielnie złożone Die trennbar und untrennbar zusammengesetzten Verben

Czasowniki złożone składają się z przedrostków i czasowników głównych.

Np.:

anrufen (zadzwonić), besprechen (omówić), fortsetzen (kontynuować), itd.

Przedrostkami wprowadzającymi czasowniki rozdzielnie złożone są: ab-, an-, auf-, aus-, ein-, fort-, her-, hin-, nach-, statt-, teil-, vor-, weg-, zu-, zurück-, zusammen-.

 

W zdaniu przedrostek występuje na samym końcu, niezależnie od długości zdania.

Np.:

Ich räume mein Zimmer immer am Wochenende auf. (Sprzątam mój pokój zawsze w weekend.)

Sie gab immer zu viel Geld aus. (Ona wydawała zawsze za dużo pieniędzy.)

Przedrostkami wprowadzającymi czasowniki nierozdzielnie złożone są: be-, ge-, emp-, ent-, er-, miss-, ver-, zer-.

Np.:

Die Oma erzählt den Kindern ein Märchen. (Babcia opowiada dzieciom bajkę.)

Wir verbringen unsere Sommerferien an der Ostsee. (Spędzamy nasze wakacje nad Bałtykiem.)

Niżej podane przedrostki mogą wprowadzać czasownik rozdzielnie lub nierozdzielnie złożony – durch-, über-, um-, unter-, voll-, wider-, wieder-.

Np.:

Ich übersetzte den Text aus dem Englischen ins Polnische. (Tłumaczyłem tekst z angielskiego na polski.)

Er umgeht immer die Antwort auf meine Fragen. (On unika zawsze odpowiedzi na moje pytania.)

Ale:

Wir setzten mit der Fähre ans andere Ufer über. (Przeprawiliśmy się promem na drugi brzeg.)

Es geht so ein Gerücht um. (Krąży taka pogłoska.)

 

Uwaga: w zdaniach podrzędnych czasowników rozdzielnie złożonych nie dzieli się.

Np.:

Er hat uns gesagt, dass die Konferenz erst am Freitag stattfindet. (On nam powiedział, że konferencja odbędzie się dopiero w sobotę.)

Ich weiß nicht, ob sie uns gestern anrief. (Nie wiem, czy ona wczoraj do nas dzwoniła.)

Ćwiczenia Übungen

6. Wpisz podany w nawiasie czasownik we właściwej formie czasu Präsens. Uwaga – nie wszystkie czasowniki są rozdzielnie złożone.

Klucz

Der Lektor _____________________ den Studenten einige Wörter _____________________ . (erklären) Wir _____________________ erst im April _____________________ . (zurückkommen) _____________________ du daran _____________________? (teilnehmen) Wem ____________________ das Auto hier____________________? (gehören) _____________________ Sie bitte alle Sätze sinngemäß __________________! (ergänzen) Ich ___________________ alle Fenster ____________________ zu. (zumachen) Wann _____________________ diese Veranstaltung _____________________ ? (stattfinden) Ich ____________________ mir noch eine Nachspeise ___________________. (bestellen) Es _____________________ _____________________ zu regnen. (aufhören) Claudia ___________________ sich auf die Prüfung ____________________. (vorbereiten) Er ___________________ den Text ins Englische ___________________. (übersetzen) Man __________________ gleich die Tür ___________________. (aufmachen) Nächste Woche ___________________ ich ___________________. (umziehen) Sie __________________ jeden Trick ___________________ . (durchschauen) Die Schüler ___________________ die Grammatik ___________________. (wiederholen) Unsere Nachbarin ___________________ vier Kinder ___________________. (erziehen) Man ___________________ viel Zeit ___________________. (verschwenden) Eine Wahrsagerin ___________________ die Zukunft ___________________. (voraussagen) Der Hund __________________ ihr nicht ___________________. (gehorchen) Der Sommer ___________________ immer so schnell ___________________. (vergehen)

3.7. Czasowniki modalne Die Modalverben

Do grupy tej należy 6 czasowników. Są to: dürfen (mieć pozwolenie), können (móc, umieć, potrafić), mögen (lubić), müssen (musieć), sollen (mieć powinność), wollen (chcieć).

Odmiana czasowników modalnych w czasie Präsens.

dürfen können mögen müssen sollen wollen ich darf kann mag muss soll will du darfst kannst magst musst sollst willst er, sie, es darf kann mag muss soll will wir dürfen können mögen müssen sollen wollen ihr dürft könnt mögt müsst sollt wollt sie, Sie dürfen können mögen müssen sollen wollen

Odmiana czasowników modalnych w czasie Imperfekt/Präteritum.

dürfen können mögen müssen sollen wollen ich durfte konnte mochte musste sollte wollte du durftest konntest mochtest musstest solltest wolltest er, sie, es durfte konnte mochte musste sollte wollte wir durften konnten mochten mussten sollten wollten ihr durftet konntet mochtet musstet solltet wolltet sie, Sie durften konnten mochten mussten sollten wollten

Czasowniki modalne występują w zdaniach na ogół w towarzystwie drugiego czasownika, który wówczas przyjmuje zawsze postać bezokolicznika i znajduje się na samym końcu zdania. Wyjątkiem jest mögen, który w zdaniu występuje samodzielnie.

Np.:

Ich muss heute länger im Büro bleiben. (Muszę dzisiaj zostać dłużej w biurze.)

Die Kinder durften gestern endlich ins Kino gehen. (Dzieci mogły wczoraj wreszcie pójść do kina.)

Ale:

Ich mag sie sehr. (Lubię ją bardzo.)

 

Uwaga: czasownik mögen występuje często w formie przypuszczającej ich möchte (chciałbym) itd. Patrz rozdz. 3.13. – Tryb przypuszczający.

Ćwiczenia Übungen

7. Z rozsypanych wyrazów zbuduj zdania w podanych w nawiasie czasach.

Klucz

ich, gehen, morgen, wollen, ins Theater (Präsens) __________________________________________________________________. er, am letzten Samstag, 6 Stunden, arbeiten, müssen (Imperfekt) __________________________________________________________________. Herr Schneider, nicht, Ski fahren, können (Präsens) __________________________________________________________________. mögen, Reis, du? (Präsens) __________________________________________________________________. leider, gestern, nicht, können, ich, kommen (Imperfekt) __________________________________________________________________. müssen, wirklich, ihr, gehen, schon? (Präsens) __________________________________________________________________. dürfen, dort, parken, man? (Präsens) __________________________________________________________________. Katja, sich treffen, wollen, nicht, mit dir (Imperfekt) __________________________________________________________________. du, ihm, helfen, doch, sollen (Imperfekt) __________________________________________________________________. wollen, wissen, du, wirklich, es? (Präsens) _________________________________________________________________.

3.8. Czasowniki zwrotne Die reflexiven Verben

Wzór odmiany czasownika zwrotnego z zaimkiem zwrotnym w bierniku (Akkusativ)

ich interessiere mich (interesuję się)

du interessierst dich

er, sie, es interessiert sich

wir interessieren uns

ihr interessiert euch

sie, Sie interessieren sich

Wzór odmiany czasownika zwrotnego z zaimkiem zwrotnym w celowniku (Dativ)

ich stelle mir vor (wyobrażam sobie)

du stellst dir vor

er, sie, es stellt sich vor

wir stellen uns vor

ihr stellt euch vor

sie, Sie stellen sich vor

Niemieckie czasowniki zwrotne pokrywają się z polskimi tylko częściowo.

Np.:

sich interessieren – interesować się, sich verspäten – spóźnić się

Ale:

lernen – uczyć się, sich setzen – siadać, usiąść

W zdaniu zaimek zwrotny występuje najczęściej bezpośrednio po formie osobowej czasownika.

Np.:

Meine Schwester kämmt sich immer lange. (Moja siostra zawsze długo się czesze.)

Ich muss mir schnell Hände waschen. (Muszę szybko umyć sobie ręce.)

Er hat sich gestern mit seinem alten Bekannten getroffen. (Spotkał się wczoraj ze swoim starym znajomym.)

W pytaniach z użyciem zaimków zwrotnych, jeśli rolę podmiotu pełni zaimek osobowy, kolejność wyrazów jest inna.

Np.:

Wofür interessiert er sich? (Czym on się interesuje?)

Mit wem hast du dich getroffen? (Z kim się spotkałeś?)

Lista najczęściej spotykanych czasowników zwrotnych:

sich (Dat.) ansehen etw. (obejrzeć sobie), sich ändern (zmieniać się), sich bedanken für etw. (dziękować za coś), sich beeilen (pospieszyc się), sich bewerben (ubiegać się), sich entschuldigen (usprawiedliwiać się, tłumaczyć się), sich erholen (wypocząć), sich erinnern an etw. (przypomnieć sobie coś), sich erkälten (zaziębić się), sich freuen (cieszyć się), sich fürchten (obawiać się), sich interessieren (interesować się), sich irren (mylić się), sich kümmern (troszczyć się), sich setzen (siadać), sich treffen (spotkać się), sich vorbereiten (przygotowywać się), sich (Dat) vorstellen (wyobrażać sobie), sich vorstellen (przedstawiać się), sich (Dat.) waschen etw. (myć sobie coś), sich waschen (myć się), sich wundern (dziwić się), itd.

Ćwiczenia Übungen

8. Uzupełnij odpowiednie zaimki zwrotne.

Klucz

Ich muss __________________ noch schnell Hände waschen. Wann hast du __________________ erkältet? Darf ich __________________ vorstellen? Mein Name ist... Ich möchte __________________ gern einen interessanten Film ansehen. Stell __________________ vor, Max hat eine Million im Lotto gewonnen. Katja interessiert __________________ für Literatur. Die Eltern sollten __________________ um ihre Kinder kümmern. Wir haben __________________ auf diesen Urlaub sehr gefreut. Seid ihr überzeugt, dass ihr __________________ nicht geirrt habt. Guten Tag, Herr Kühn. Setzen Sie __________________ bitte.

3.9. Tryb rozkazujący Der Imperativ

Tryb rozkazujący występuje w drugiej osobie liczby pojedynczej i mnogiej oraz w formie grzecznościowej.

Tryb rozkazujący dla 2 os. l. poj. tworzymy odrzucając zaimek osobowy du oraz końcówkę -st.

Np.:

Du holst. (Przynosisz.)

Hol! (Przynieś!)

Du gibst. (Dajesz.)

Gib! (Daj!)

Du hängst. (Wieszasz.)

Häng! (Powieś!)

W czasownikach, w których występuje zmiana tematu z a w ä, ä w trybie rozkazującym nie występuje.

Np.:

Du fährst. (Jedziesz.)

Fahr! (Jedź!)

Du wäschst dich. (Myjesz się.)

Wasch dich! (Umyj się!)

W czasownikach, których temat kończy się na -t, -d, -ig oraz grupy spółgłoskowe (trudne do wymówienia, takie jak np. -chn, -ffn, -tm), umieszcza się głoskę -e.

Np.:

Du arbeitest. (Pracujesz.)

Arbeite! (Pracuj!)

Du öffnest. (Otwierasz.)

Öffne! (Otwórz!)

Tryb rozkazujący dla 2 os. l. mn. tworzymy odrzucając zaimek osobowy ihr.

Np.:

Ihr gebt. (Dajecie.)

Gebt! (Dajcie!)

Ihr hängt. (Wieszacie.)

Hängt! (Powieście!)

Ihr wascht euch. (Myjecie się.)

Wascht euch! (Umyjcie się!)

Tryb rozkazujący dla formy grzecznościowej tworzymy, umieszczając zaimek Sie bezpośrednio po czasowniku.

Np.:

Holen Sie! (Niech pan/pani przyniesie!), Fahren Sie! (Niech pan/pani jedzie!), Waschen Sie sich! (Niech pan/pani się umyje!)

 

Uwaga: w/w przykłady z użyciem czasownika sich waschen (myć się) pokazują, że w trybie rozkazującym zaimek zwrotny musi być zachowany.

Tryb rozkazujący czasowników sein (być) i haben (mieć):

Sei! (Bądź!) Seid! (Bądźcie!) Seien Sie! (Niech pan/pani będzie!)

Hab! (Miej!) Habt! (Miejcie!) Haben Sie! (Niech pan/pani ma!)

Ćwiczenia Übungen

9. Wpisz podany w nawiasie czasownik w odpowiedniej formie trybu rozkazującego.

Klucz

Wir warten so lange auf deinen Besuch, Katja. _________________ bei uns am Samstag _________________! (vorbeikommen) _________________ _________________, Kinder! Der Zug fährt in einer halben Stunde ab. (sich beeilen) _________________ Geduld! Deine Braut kommt doch endlich. (haben) Peter, ich verstehe dich nicht. _________________ nicht so schnell! (sprechen) _________________ Sie bitte so nett und _________________ Sie mir dabei! (sein, helfen) Karl, _________________ das Fenster! Man kann kaum atmen. (öffnen) _________________ bitte eure Hefte _________________! Jetzt schreibt ihr die Klassenarbeit. (zumachen) Robert, ich habe Angst. _________________ nicht so schnell! (fahren) Wir freuen uns, dass Sie gekommen sind. Bitte, _________________ Sie Platz! (nehmen) ________________ noch ein bißchen Wasser, bevor ihr weiterfahrt. (trinken)

3.10. Rekcja czasownika Die Rektion des Verbs

Czasowniki wymagają dopełnienia w odpowiednim przypadku. Inaczej mówiąc – dany czasownik rządzi określonym przypadkiem.

Największa grupa niemieckich czasowników wymaga dopełnienia w bierniku (Akkusativ).

Np.:

Er hat seine Wohnung verkauft. (On sprzedał swoje mieszkanie.)

Sie lesen ein interessantes Buch. (Oni czytają interesującą książkę.)

Wir haben einen guten Film gesehen. (Widzieliśmy dobry film.)

Wir haben keinen guten Film gesehen. (Nie widzieliśmy żadnego dobrego filmu.)

 

Uwaga: ostatni przykład pokazuje, że przeczenie w języku niemieckim (w przeciwieństwie do języka polskiego) nie zmienia przypadku dopełnienia.

Lista najczęściej spotykanych czasowników rządzących celownikiem (Dativ):

ähneln (być podobnym), antworten (odpowiedzieć), ausweichen (wyminąć), begegnen (spotkać), danken (dziękować), einfallen (przychodzić na myśl), folgen (pójść, podążyć za kimś/czymś), gefallen (podobać się), gehören (należeć), gehorchen (być posłusznym, słuchać się), genügen (wystarczyć), glauben (wierzyć komuś), gratulieren (gratulować, składać życzenia), helfen (pomagać), sich nähern (zbliżać się), nützen (przynosić korzyść), raten (radzić), schaden (szkodzić), schmecken (smakować), vertrauen (zaufać), verzeihen (wybaczyć), zuhören (przysłuchiwać się, posłuchać), zusehen (przyglądać się) i in.

Przy niektórych czasownikach można użyć podwójnego dopełnienia, z których jedno będzie w celowniku (Dativ), drugie w bierniku (Akkusativ), przy czym dopełnienie w celowniku (Dativ) może zostać pominięte. Do najczęściej spotykanych należą: beantworten (odpowiadać), beweisen (udowodnić), bringen (przynieść, przynosić), empfehlen (polecać, zalecać), erzählen (opowiadać), geben (dać, dawać), leihen (pożyczać), liefern (dostarczać), sagen (powiedzieć), schenken (podarować), schicken (wysłać), schreiben (napisać), senden (wysłać, także: nadawać), verbieten (zabronić), versprechen (obiecać), wegnehmen (odebrać), zeigen (pokazać, pokazywać).

Np.:

Ich habe/dir/Blumen mitgebracht. (Przyniosłem/ci/kwiaty.)

Die Oma hat/ihrer Enkelin/ein Märchen erzählt. (Babcia opowiedziała/swojej wnuczce/bajkę.)

 

Uwaga: jeśli w roli podwójnego dopełnienia występują rzeczowniki, pierwszy z nich będzie użyty w celowniku (Dativ), drugi w bierniku (Akkusativ). Więcej informacji na ten temat można znaleźć w rozdziale 5.1. Zaimki osobowe – Personalpronomen.

Kilka czasowników występuje często z dwoma rzeczownikami (lub zaimkiem osobowym i rzeczownikiem) w bierniku (Akkusativ). Najważniejsze z nich to: kosten (kosztować), lehren (nauczyć), nennen (nazwać).

Np.:

Er hat mich seinen einzigen Freund genannt. (Nazwał mnie swoim jedynym przyjacielem.)

Der Opa lehrt seinen Enkel das Lesen. (Dziadek uczy swojego wnuka czytania.)

Czasowniki sein (być), werden (stać się) oraz bleiben (zostać), heißen (nazywać się) występują często z orzecznikiem rzeczownikowym w mianowniku (Nominativ).

Np.:

Der Löwe ist ein Raubtier. (Lew jest drapieżnikiem.)

Sein Bruder ist Arzt geworden. (Jego brat został lekarzem.)

Pewna, dość liczna grupa czasowników wymaga użycia odpowiedniego przyimka, po którym dopiero następuje właściwe dopełnienie. Tak powstałą konstrukcję nazywa się dopełnieniem przyimkowym.

Lista najczęściej spotykanych czasowników z przyimkami:

abhängen von (zależeć od), Angst haben vor + D (bać się czegoś), ankommen in + D (przybyć do), antworten auf + A (odpowiadać na), arbeiten an + D (pracować nad), aufhören mit (przestać, skończyć z), aufpassen auf + A (uważać na), sich aufregen über + A (denerwować się z /powodu/), beginnen mit (zacząć od), sich beschäftigen mit (zajmować się /czymś/), bestehen aus (składać się z), sich bewerben um (ubiegać się o), bitten um (prosić o), danken für (dziękować za), denken an + A (myśleć o), denken über + A – (sądzić /coś/ o czymś), diskutieren über + A (dyskutować o), einladen in + A (zapraszać do), einladen zu – (zapraszać na), sich entscheiden für (decydować się na), sich entschuldigen für (usprawiedliwiać się, przepraszać za), sich erinnern an + A (przypominać sobie), erkranken an + D (zachorować na), sich erkundigen nach (dowiadywać się o), erzählen von (opowiadać o), fragen nach (pytać o), sich freuen auf + A (cieszyć się na), sich freuen über + A (cieszyć się z), gehören zu (należeć do), glauben an + A (wierzyć w), gratulieren zu (gratulować z okazji), halten für (uważać za), helfen bei (pomagać w), hoffen auf + A (mieć nadzieję na), hören von (słyszeć o), informieren über + A (informować o), sich interessieren für ( interesować się), sich irren in + D (pomylić się w), sich kümmern um (troszczyć się o), nachdenken über + A (zastanawiać się nad), riechen nach (pachnieć czymś), rufen nach (wołać /kogoś/), schreiben an + A (pisać do), sprechen über + A (rozmawiać o), sterben an + D (umrzeć na), suchen nach (poszukiwać), teilnehmen an + D (brać udział w), telefonieren mit (rozmawiać przez telefon z), überzeugen von (przekonać o), sich unterhalten über + A (rozmawiać o), sich verabschieden von (pożegnać się z), vorbeigehen an + D (przechodzić obok), sich vorbereiten auf + A (przygotować się na), warnen vor + D (ostrzegać przed), warten auf + A (czekać na)

Ćwiczenia Übungen

10. Z rozsypanych wyrazów zbuduj zdania w podanych w nawiasie czasach. W niektórych zdaniach uzupełnij właściwy przyimek.

Klucz

Claudia, ihre Schwester, bringen, die heutige Zeitung (Perfekt) __________________________________________________________________. er, ständig, sein Urlaub, denken (Präsens) __________________________________________________________________. ich, mein Professor, wollen, danken (Präsens) __________________________________________________________________. warum, antworten, mir, du, meine Frage, nicht (Perfekt) __________________________________________________________________. Sonja, sich vorbereiten, ihre Prüfung (Präsens) __________________________________________________________________. der Kellner, empfehlen, der Gast, der Schweinebraten mit Gemüse (Perfekt)__________________________________________________________________. viele Schüler, teilnehmen, der Schulausflug (Präsens) __________________________________________________________________. gestern, ich, mein alter Freund, zufällig, begegnen (Perfekt) __________________________________________________________________. sein Sohn, er, ähneln, sehr (Präsens) __________________________________________________________________. wir, sich verabschieden, müssen, unsere Freunde (Präsens)__________________________________________________________________.

3.11. Bezokolicznik z i bez "zu" Der Infinitiv mit und ohne "zu"

 

W większości przypadków bezokolicznik na końcu zdania poprzedzony jest (nieprzetłumaczalnym na język polski) słówkiem zu. W przypadku czasowników rozdzielnie złożonych zu umieszcza się między przedrostkiem a czasownikiem właściwym.

Np.:

Er hat versprochen, mit uns zu fahren. (On obiecał pojechać z nami.)

Wir versuchen ,dieses Problem noch heute zu lösen. (Staramy się rozwiązać ten problem jeszcze dzisiaj.)

Am Samstag brauchen wir nicht zu arbeiten. (W sobotę nie musimy /dosł. nie potrzebujemy/ pracować.)

Vergiss nicht, mich anzurufen! (Nie zapomnij do mnie zadzwonić!)

Nie używa się zu przed bezokolicznikiem po następujących grupach czasowników:

czasownikach modalnych (patrz rozdz. 3.7.)

czasownikach oznaczających ruch – fahren (jechać, jeździć), gehen (iść, chodzić), kommen (przyjść)

bleiben (zostać, pozostać), fühlen (czuć, odczuwać), helfen (pomagać), hören (słuchać, słyszeć), lassen (kazać, pozwalać, zostawiać, zlecać), lehren (uczyć), lernen (uczyć się), sehen (patrzeć, widzieć)

Np.:

Wir gehen Einkäufe machen. (Idziemy zrobić zakupy.)

Ich höre meine Schwester Gitarre spielen. (Słucham mojej siostry grającej na gitarze.)

Das Kind lernt schwimmen. (Dziecko uczy sie pływać.)

Der Vater lässt seinen Sohn mehr lernen. (Ojciec każe swojemu synowi więcej się uczyć.)

 

Uwaga: w dłuższych wypowiedziach z użyciem czasowników helfen, lehren i lernen używa się przed bezokolicznikiem zu.

Np.:

Er hat mir geholfen, meine ganze Wohnung zu renovieren. (On pomógł mi odnowić całe mieszkanie.)

Sie hat leider nie gelernt, sich anständig zu verhalten. (Ona niestety nigdy się nie nauczyła przyzwoicie zachowywać.)

Ćwiczenia Übungen

11. Wpisz zu tam, gdzie to konieczne.

Klucz

Siehst du diese 2 Männer miteinander am Fenster ___________ sprechen? Morgen brauche ich nicht ___________ kommen. Er bittet mich, ihm bei dieser Aufgabe ___________ helfen. Das Fahrzeug blieb plötzlich ___________ stehen. Hört doch endlich auf, ___________ rauchen! Du solltest deinem Freund dabei ___________ helfen, den richtigen Weg ___________ finden. Ich wurde darum gebeten, alle Fenster zu ___________ machen. Komm, wir gehen mal wieder ___________ schwimmen. Ich will unbedingt diese Dame kennen ___________ lernen. Wir haben vergessen, unsere Bücher mit ___________ bringen.

3.12. Strona bierna Das Passiv

Passiv Präsens (czas teraźniejszy strony biernej) oraz Passiv Präteritum/Imperfekt (czas przeszły strony biernej) tworzy się za pomocą czasownika posiłkowego werden – użytego w odpowiedniej osobie, liczbie i czasie (odmiana czasownika werden – patrz rozdz. 3.1., 3.2.) oraz formy Partizip Perfekt (tworzenie formy Partizip Perfekt – patrz rozdz. 3.3.) danego czasownika.

Np.:

Die Wohnung wird jeden Samstag aufgeräumt. (Mieszkanie jest w każdą sobotę sprzątane.)

Ihre Koffer werden jetzt gebracht. (Ich walizki są teraz przynoszone.)

Unser Haus wurde voriges Jahr renoviert. (Nasz dom został odnowiony w ubiegłym roku.)

Alle Briefmarken unseres Opas wurden gestern verkauft. (Wszystkie znaczki naszego dziadka zostały wczoraj sprzedane.)

Passiv Perfekt (czas przeszły złożony strony biernej) tworzy się za pomocą czasownika posiłkowego sein – użytego w odpowiedniej osobie i liczbie czasu Präsens (odmiana czasownika sein – patrz rozdz. 3.1.), Partizip Perfekt danego czasownika oraz (nieprzetłumaczalnej na język polski) formy worden.

Np.:

Die neue Autobahn ist am Montag eröffnet worden. (Nowa autostrada została otwarta w poniedziałek.)

Beide Artikel sind schon übersetzt worden. (Oba artykuły zostały już przetłumaczone.)

Passiv Plusquamperfekt (czas zaprzeszły strony biernej) tworzy się za pomocą czasownika sein – użytego w odpowiedniej osobie i liczbie czasu Präteritum/Imperfekt (odmiana sein w Präteritum – patrz rozdz. 3.2.) oraz – podobnie jak w przypadku Passiv Perfekt – form Partizip Perfekt danego czasownika i worden.

Np.:

Die ganze Wohnung war von vier Polizisten durchsucht worden. (Całe mieszkanie zostało przeszukane przez czterech policjantów.)

Die Bilder waren noch vor dem Krieg gekauft worden. (Obrazy zostały kupione jeszcze przed wojną.)

Passiv Futur (czas przyszły strony biernej) tworzy się bardzo podobnie jak Passiv Präsens. Jedyną różnicą jest obecność na końcu zdania formy werden.

Np.:

Diese Briefe werden erst morgen abgeschickt werden. (Te listy zostaną nadane dopiero jutro.)

Der Patient wird auch von Fachärzten untersucht werden. (Pacjent zostanie

zbadany również przez lekarzy specjalistów.)

Nieco inne zasady obowiązują przy budowie strony biernej z czasownikami modalnymi – Passiv mit Modalverben. Należy pamiętać, że czasowniki modalne mogą współuczestniczyć w tworzeniu Passivu tylko w towarzystwie drugiego czasownika.

Passiv Präsens mit Modalverben (czas teraźniejszy strony biernej z czasownikami modalnymi) tworzy czasownik modalny użyty w czasie Präsens (odmiana czasowników modalnych – patrz rozdz. 3.7.), Partizip Perfekt danego czasownika oraz forma werden.

Np.:

Das Auto muss noch heute repariert werden. (Samochód musi zostać naprawiony jeszcze dzisiaj.)

Deine Berichte können erst in der nächsten Woche besprochen werden. (Twoje sprawozdania mogą zostać omówione dopiero w następnym tygodniu.)

Passiv Präteritum/Imperfekt mit Modalverben (czas przeszły strony biernej z czasownikami modalnymi) tworzy czasownik modalny użyty w czasie Präteritum/Imperfekt (odmiana – patrz rozdz. 3.7.), oraz – podobnie jak w przypadku czasu teraźniejszego – Partizip Perfekt danego czasownika i forma werden.

Np.:

Dieser Artikel sollte gleich gelesen werden. (Ten artykuł powinien zostać od razu przeczytany.)

Alle Spuren konnten bis heute beseitigt werden. (Wszystkie ślady mogły do dzisiaj zostać usunięte.)

Przy przekształceniach zdań w stronie czynnej – Aktiv w zdania w stronie biernej – Passiv należy pamiętać, że dopełnienie w bierniku w stronie czynnej – Akkusativobjekt des Aktivsatzes staje się podmiotem w stronie biernej – Subjekt des Passivsatzes.

Np.:

Der Schüler hat einen interessanten Aufsatz geschrieben. (Uczeń napisał ciekawe wypracowanie.)

Ein interessanter Aufsatz ist (vom Schüler) geschrieben worden. (Interesujące wypracowanie zostało napisane/przez ucznia/.

Zaimek man (patrz rozdz. 5.4.) w stronie biernej nie występuje.

Np.:

Man baut hier einen neuen Supermarkt. /Aktiv/ (Buduje się tutaj nowy supermarket.)

Ein neuer Supermarkt wird hier gebaut. /Passiv/ (Tutaj jest budowany nowy supermarket.)

 

W języku niemieckim oprócz zdań podmiotowych w stronie biernej (patrz w/w przykłady) buduje się często bezpodmiotowe zdania w stronie biernej. Zdania takie rozpoczynają się albo nieosobowym es albo jakąkolwiek inną częścią zdania.

Np.:

Es wird auch am Wochenende gearbeitet. (Pracuje się również w weekend.)

Hier wird nicht geraucht. (Tutaj się nie pali.)

Es wurde zu schnell gefahren. (Jechano za szybko.)

Mir ist nicht geantwortet worden. (Nie odpowiedziano mi.)

Ćwiczenia Übungen

12. Przekształć poniższe zdania ze strony czynnej w bierną i odwrotnie. Zachowaj ten sam czas.

Klucz

Wir müssen noch Einkäufe machen. __________________________________________________________________. Hast du schon Blumen gegossen? __________________________________________________________________. Der Chef wurde von mir gestern angerufen. __________________________________________________________________. Man wird das Haus im Sommer verkaufen. __________________________________________________________________. Bei uns frühstückt man immer vor 8 Uhr. __________________________________________________________________. So ein Examen konnte nicht bestanden werden. __________________________________________________________________. Die Wohnung war von uns aufgeräumt worden. __________________________________________________________________. Ich sollte mein Auto waschen. __________________________________________________________________. Man half uns nicht. __________________________________________________________________. Er bringt immer 10 Tafeln Schokolade. _________________________________________________________________. Man hat ihn gut erzogen. _________________________________________________________________. Man tanzte bis in den hellen Tag hinein. _________________________________________________________________. Dieses Gerät konnte nicht mehr repariert werden. _________________________________________________________________. Wie soll man dieses Wort aussprechen? _________________________________________________________________. Ich werde den Text übersetzen. _________________________________________________________________. Die Beamten haben den Verbrecher festgenommen. _________________________________________________________________. Wer hat uns gerufen? _________________________________________________________________. Kann man diese Pilze essen? _________________________________________________________________. Dem Professor ist gedankt worden. _________________________________________________________________. Was wurde letzten Sommer getragen? _________________________________________________________________.

3.13. Tryb przypuszczający Der Konjunktiv II

Pod pojęciem Konjunktiv II należy rozumieć następujące formy gramatyczne:

Konjunktiv Präteritum/Imperfekt wraz z jego zastępczą postacią nazywaną Konditional I. Obie formy odnoszą się do teraźniejszości lub/i przyszłości. Innymi słowy Konjunktiv Präteritum i Konditional I to tryb przypuszczający czasu teraźniejszego i/lub przyszłego.

Konjunktiv Plusquamperfekt. Forma ta odnosi się tylko do przeszłości. Jest to więc tryb przypuszczający czasu przeszłego.

 

Uwaga: w języku polskim funkcjonuje obecnie jedna uniwersalna forma trybu przypuszczającego, np.: "zrobiłbym", "pojechałbym", itd. Z kontekstu orientujemy się, czy rozpatrujemy hipotezę dotyczącą przeszłości bądź teraźniejszości. Formułując analogiczną myśl w języku niemieckim, musimy ją od razu "umiejscowić" w odpowiedniej formie czasowej – Konjunktiv Präteritum używany zamiennie z Konditional I lub Konjunktiv Plusquamperfekt. Por. też rozdziały: 12.9. Zdanie warunkowe nierzeczywiste, zdanie wyrażające życzenie nierzeczywiste – Der irreale Konditional- und Wunschsatz, 12.10. Zdanie porównawcze nierzeczywiste – Der irreale Vergleichssatz i 12.11. Zdanie skutkowe nierzeczywiste – Der irreale Konsekutivsatz.

Konjunktiv Präteritum czasowników słabych (regularnych) tworzymy identycznie jak czas Präteritum w trybie oznajmującym – por. rozdz. 3.2. Czas przeszły prosty – Das Präteritum/Das Imperfekt.

Np.:

Er fragte dich danach. (On zapytałby ciebie o to.)

Wir besuchten euch gern. (Odwiedzilibyśmy was chętnie.)

Das machtest du nicht, oder? (Nie zrobiłbyś tego, nieprawdaż?)

Konjunktiv Präteritum czasowników mocnych (nieregularnych) tworzymy dodając do drugiej formy czasownika (por. tabela "Wykaz ważniejszych czasowników mocnych i mieszanych") następujące końcówki osobowe:

ich – e

du – est

er, sie, es – e

wir – en

ihr – et

sie, Sie – en

Tam, gdzie to możliwe, zachodzi przegłos – a:ä, o:ö, u:ü

Np.:

fahren – fuhr geben – gab bleiben – blieb fliegen – flog ich führe (pojechałbym) gäbe (dałbym) bliebe (zostałbym) flöge (poleciałbym) du führest gäbest bliebest flögest er, sie, es führe gäbe bliebe flöge wir führen gäben blieben flögen ihr führet gäbet bliebet flöget sie, Sie führen gäben blieben flögen

Konjunktiv Präteritum najważniejszych czasowników mieszanych:

bringen denken kennen nennen wissen ich brächte (przyniósłbym) dächte (pomyślałbym) kennte (znałbym) nennte (nazwałbym) wüsste (wiedziałbym) du brächtest dächtest kenntest nenntest wüsstest er, sie, es brächte dächte kennte nennte wüsste wir brächten dächten kennten nennten wüssten ihr brächtet dächtet kenntet nenntet wüsstet sie, Sie brächten dächten kennten nennten wüssten

Konjunktiv Präteritum czasowników modalnych oraz haben, sein i werden:

dürfen können mögen müssen sollen ich dürfte (miałbym pozwolenie) könnte (mógłbym) möchte (chciałbym) müsste (musiałbym) sollte (powinienem był) du dürftest könntest möchtest müsstest solltest er,sie, es dürfte könnte möchte müsste sollte wir dürften könnten möchten müssten sollten ihr dürftet könntet möchtet müsstet solltet sie, Sie dürften könnten möchten müssten sollten

 

Uwaga: funkcję trybu przypuszczającego od czasownika wollen (chcieć) pełni forma möchten utworzona od czasownika mögen.

haben sein werden ich hätte (miałbym) wäre (byłbym) würde (stałbym się, zostałbym) du hättest wärest würdest er, sie, es hätte wäre würde wir hätten wären würden ihr hättet wäret würdet sie, Sie hätten wären würden

Konditional I (tryb warunkowy) tworzymy za pomocą czasownika werden – użytego w Konjunktiv Präteritum (patrz odmiana powyżej) i bezokolicznika (Infinitiv) danego czasownika. Zasada ta dotyczy wszystkich czasowników.

Np.:

Sie würde sich über euren Besuch sehr freuen. (Ucieszyłaby się bardzo z waszej wizyty.)

Ich würde euch vom Flughafen abholen. (Odebrałbym was z lotniska.)

Wir würden euch gern besuchen. (Odwiedzilibyśmy was chętnie.)

 

Uwaga: Konditional I (tryb warunkowy) może występować zamiast Konjunktiv'u Präteritum. Trybu warunkowego używa się chętnie w odniesieniu do wszystkich czasowników, aczkolwiek bardzo rzadko wobec czasowników modalnych oraz haben i sein.

Konjunktiv Plusquamperfekt tworzymy za pomocą czasowników posiłkowych haben lub sein – użytych (na zwykłych zasadach – por. rozdz. 3.3.) w Konjunktiv Präteritum (patrz odmiana powyżej) oraz Partizip Perfekt (imiesłów) danego czasownika. Zasada ta dotyczy wszystkich czasowników.

Np.:

Ich wäre gern im letzten Sommer ins Gebirge gefahren, aber... (Ubiegłego lata pojechałbym chętnie w góry, ale...)

Er hätte diese Aufgabe viel besser als wir gemacht. (On wykonałby te zadanie o wiele lepiej niż my.)

Am letzten Wochenende hätten wir sowieso keine Zeit gehabt. (W ostatni weekend tak czy inaczej nie mielibyśmy czasu.)

 

Uwaga: w zdaniu zbudowanym w Konjunktiv Plusquamperfekt czasownik modalny – jeśli nie występuje samodzielnie – przyjmuje postać bezokolicznika.

Np.:

Ich hätte gekonnt. (Potrafiłbym.)

Er hätte gemusst. (Musiałby.)

Ale:

Ich hätte es reparieren können. (Potrafiłbym to naprawić.)

Er hätte länger arbeiten müssen. (On musiałby dłużej pracować.)

Ćwiczenia Übungen

13. Napisz poniższe czasowniki w podanych formach.

Klucz

sprechen – Konj. Präteritum, 2 os. l. poj. __________________________________________________________________. fragen – Konj. Plusquamperf., 3 os. l. mn. __________________________________________________________________. sehen – Konj. Präteritum, 2 os. l. mn. __________________________________________________________________. schlafen – Konditional I, 1 os. l. poj. __________________________________________________________________. fliegen – Konj. Plusquamperf. 3 os. l. poj. __________________________________________________________________. bringen – Konditional I, 1 os. l. mn. __________________________________________________________________. schreiben – Konj. Präteritum, 2 os. l. poj. __________________________________________________________________. lesen – Konj. Plusquamperf. 1 os. l. poj. __________________________________________________________________. stellen – Konj. Präteritum, 3 os. l. mn. __________________________________________________________________. arbeiten – Konditional I, 2 os. l. poj._________________________________________________________________.

3.14. Imiesłowy Die Partizipien

 

W języku niemieckim występują dwa imiesłowy – Partizip Präsens /Partizip I/ (imiesłów czasu teraźniejszego) oraz Partizip Perfekt /Partizip II/ (imiesłów czasu przeszłego).

Partizip Präsens tworzy się przez dodanie do bezokolicznika końcówki -d. Imiesłów ten odpowiada polskim imiesłowom kończącym się na -ąc, -ący, -ąca, itd.

Np.:

fahrend (jadąc), schlafend (śpiąc), zeichnend (rysując), itd.

Tworzenie Partizip Perfekt zostało omówione w rozdziale 3.3. Imiesłów ten odpowiada polskim imiesłowom kończącym się na -ny, -na, itd. oraz -szy, -łszy.

Np.:

gemacht (zrobiony, zrobiona..., zrobiwszy), gekocht (ugotowany, ugotowana..., ugotowawszy), geschrieben (napisany, napisana..., napisawszy), itd.

Partizip Präsens i Partizip Perfekt odmieniają się jak przymiotnik (patrz rozdz. 4.1., 4.2. i 4.3.), jeżeli występują w zdaniu przed rzeczownikiem, którego dotyczą (pełnią funkcję przydawki). Por. też rozdz. 12.7. – Zdania względne, przydawka rozszerzona – Die Relativsätze, das erweiterte Attribut.

Np.:

die fahrenden Autos (jadące samochody), das gekochte Ei (ugotowane jajko), der schnell laufende Hund (szybko biegnący pies), itd.

Ćwiczenia Übungen

14. Wpisz odpowiedni imiesłów w mianowniku.

Klucz

Das Buch ist schon geschrieben. Das _____________________ Buch Der Autor arbeitet noch. Der noch _____________________ Autor Der Zug fährt schon 3 Stunden. Der schon 3 Stunden _____________________ Zug. Die Fahrgäste steigen um. Die _____________________ Fahrgäste Der neue Chef wurde heute vorgestellt. Der heute _____________________, neue Chef. Das Flugzeug startet. Das _____________________ Flugzeug Die Wurst ist gebraten. Die _____________________ Wurst Ich habe das Hemd gestern gekauft. Das gestern _____________________ Hemd Das Kind weint. Das _____________________ Kind Der Sportler hat sich gut vorbereitet. Der gut _____________________ Sportler

3.15. Test sprawdzający Test

Napisz poniższe zdania w podanych w nawiasie czasach.

Es regnet. (Präteritum) __________________________________________________________________. Karl ist im Büro. (Futur) __________________________________________________________________. Wir sind viel gewandert. (Präsens) __________________________________________________________________. Das Auto ist langsam gefahren. (Präteritum) __________________________________________________________________. Man wird hart arbeiten. (Präteritum) __________________________________________________________________. Schreibst du den Brief? (Perfekt) __________________________________________________________________. Mit wem traft ihr euch? (Perfekt) __________________________________________________________________. Wir gingen die Küste entlang. (Plusquamperfekt) __________________________________________________________________. Ich lasse das Fenster offen. (Perfekt) __________________________________________________________________. Katja hat dich für einen begabten Musiker gehalten. (Präsens) _________________________________________________________________. Er nimmt immer seinen Regenschirm mit. (Präteritum) _________________________________________________________________. Spielt ihr am Samstag Fußball? (Futur) _________________________________________________________________. Es war warm. (Perfekt) _________________________________________________________________. Wann kommt der Zug an? (Plusquamperfekt) _________________________________________________________________. Ich sammelte Briefmarken. (Präsens) _________________________________________________________________. Herr Fuchs vergisst seinen Reisepass. (Perfekt) _________________________________________________________________. Du schliefst zu lange. (Präsens) _________________________________________________________________. Es wurde dunkel. (Perfekt) _________________________________________________________________. Habt ihr irgendwo meinen Füller gesehen? (Präsens) _________________________________________________________________. Wo haben die Zeitungen gelegen? (Präteritum) _________________________________________________________________.

 

Wybierz właściwe uzupełnienie zdania.

Hast du schon dein Zimmer ________________? a. aufgeräumt b. aufräumt c. aufräumen Peter hat uns den Film ________________.a. erzählen b. erzählt c. erzähltet Hier darf man ________________ . a. geschwommen b. schwimmen c. schwamm Ich ________________ mich auf das Examen ________________. a. vorbereite – b. bereitet vor c. bereite vor Die ganze Wohnung muss renoviert ________________a. worden b. geworden c. werden Mir ist nicht ________________ worden. a. helfen b. half c. geholfen Das Wasser ist schon ________________.a. gekocht b. kochend c. kochen Passen Sie auf die ________________ Autos auf!a. gefahrenen b. fahren c. fahrenden Ich möchte ________________ noch das Gesicht waschen.a. mir b. mich c. sich Sie telefoniert jetzt ________________ ihrer Schwester.a. von b. mit c. zu Ich versuche den Artikel ________________. a. übersetzen b. zu übersetzt c. zu übersetzen Du hast fast nichts gegessen. ________________ noch etwas!a. Iss b. Isst c. Esst Alles hängt ________________ dir ab.a. vor b. von c. seit Darüber ________________ noch nicht gesprochen.a. wurde b. wurdet c. wurdest Dort ________________ man sich richtig ________________.a. kann erholt b. könnt erholen c. kann erholen

 

Uwaga:

Jeśli widzisz błędy w punktach 3, 10, 15, 17, 19, zajrzyj ponownie do podrozdziału 3.1.

Jeżeli stwierdziłeś pomyłki w punktach 1, 4, 5, 11, 20, zerknij raz jeszcze do podrozdziału 3.2.

Jeśli nie udało się uniknąć błędów w punktach 6, 7, 9, 13, 16, 18, 22, spójrz znowu do podrozdziału 3.3.

Jeżeli widzisz niezgodności w punktach 8, 14, zerknij do podrozdziału 3.4.

Jeśli przytrafiły ci się błędy w punktach 2, 12, przypomnij sobie treść podrozdziału 3.5.

Jeżeli widzisz pomyłki w punktach 21, 24, zajrzyj znowu do podrozdziału 3.6.

Jeśli zauważyłeś potknięcia w punktach 23, 35, spójrz raz jeszcze do podrozdziału 3.7.

Przy błędzie w punkcie 29 pomocny będzie podrozdział 3.8., zaś przy błędzie w punkcie 32 – podrozdział 3.9.

Jeśli widzisz pomyłki w punktach 30, 33, zajrzyj do podrozdziału 3.10.

Błąd w punkcie 31 doprasza się spojrzenia do podrozdziału 3.11.

Jeśli widzisz pomyłki w punktach 25, 26, 34, spójrz jeszcze raz do podrozdziału 3.12.

Jeśli nie udało ci się przebrnąć przez punkty 27, 28, zerknij do podrozdziału 3.14

Klucz – Lösungsschlüssel

5. Zaimek Das Pronomen

Zaimki stanowią dość liczną i zróżnicowaną znaczeniowo grupę. Oprócz kategorii omawianych w poniższych podrozdziałach spotykamy się również z zaimkami zwrotnymi (Reflexivpronomen), patrz rozdz. 3.9. Czasowniki zwrotne – Die reflexiven Verben, względnymi (Relativpronomen), patrz rozdz. 12.7. Zdania względne, przydawka rozszerzona – Die Relativsätze, das erweiterte Attribut i in. Większość zaimków podlega odmianie, chociaż możemy się również zetknąć z zaimkami nieodmiennymi. Do tych ostatnich należą m.in. man, nieosobowe es (por. rozdz. 5.4. Zaimki nieokreślone – Die Indefinitpronomen) i in.

5.1. Zaimki osobowe Die Personalpronomen

Zaimki osobowe zastępują rzeczownik. Używa się ich w odniesieniu do konkretnych osób i rzeczy.

Np.:

Das ist Herr Schneider. Er arbeitet in unserem Büro. (To jest pan Schneider. On pracuje w naszym biurze.) Hast du diese schöne Frau gesehen? Sie ist meine neue Chefin. (Widziałeś tę piekną kobietę? Ona jest moją nową szefową.)

Zaimki osobowe odmieniają się przez przypadki (w dopełniaczu /Genitiv/ występują niezwykle rzadko), osoby i liczby, dodatkowo w 3 osobie liczby pojedynczej wyróżniamy trzy rodzaje.

 

Tabela odmiany zaimków osobowych

M. (Nom.) ich (ja) du (ty) er (on) sie (ona) es (ono) wir (my) ihr (wy) sie (oni, one) Sie (pan, pani...) D. (Gen.) meiner deiner seiner ihrer seiner unser eurer ihrer Ihrer C. (Dat.) mir dir ihm ihr ihm uns euch ihnen Ihnen A. (Akk.) mich dich ihn sie es uns euch sie Sie

Zaimki w osobowe w roli podwójnego dopełnienia

Jeśli funkcję podwójnego dopełnienia pełnią zaimki osobowe, to zaimek w bierniku (Akkusativ) będzie występować bezpośrednio przed zaimkiem w celowniku (Dativ).

Np.:

Ich habe ihn ihr gebracht. (Przyniosłem jej go.)

Er hat ihn uns erzählt. (On go nam opowiedział.)

Jeśli w roli podwójnego dopełnienia wystąpią zaimek i rzeczownik, to – niezależnie od przypadku gramatycznego – zaimek będzie umieszczony przed rzeczownikiem.

Np.:

Die Eltern haben ihn ihrem Sohn geschenkt. (Rodzice podarowali go swojemu synowi.)

Ich habe ihr das Buch erzählt. (Opowiedziałem jej książkę.)

 

Uwaga: jeśli w przypadku podwójnego dopełnienia mamy do czynienia z rzeczownikami, to umieszczamy je w kolejności: celownik (Dativ) – biernik (Akkusativ). Por. też rozdz. 3.10. Rekcja czasownika – Die Rektion des Verbs.

Np.:

Hast du dem Chef die Dokumente gegeben? (Czy dałeś szefowi dokumenty?)

Manfred zeigt seinen Freunden die Wohnung. (Manfred pokazuje swoim przyjaciołom mieszkanie.)

Ćwiczenia Übungen

1. Zastąp podkreślone rzeczowniki zaimkami osobowymi.

Klucz

Hast du mit meinem Bruder gesprochen? __________________________________________________________________. Wie gefällt dir dieses Auto? __________________________________________________________________. Die Dokumente sind schon unterschrieben. __________________________________________________________________. Habt ihr den Film gesehen? __________________________________________________________________. Am Samstag fahren wir zu unseren Freunden. __________________________________________________________________. Der Kellner hat den Gästen das Hauptgericht gebracht. __________________________________________________________________. Wir möchten unserem Opa ein Geschenk kaufen. __________________________________________________________________. Der Wein ist für deine Oma. __________________________________________________________________. Es ist wirklich schwer, mit Sonja zusammenzuarbeiten. __________________________________________________________________. Wir wollten es unserer Tochter schenken. __________________________________________________________________.

1a. Wstaw właściwy zaimek osobowy.

Klucz

Das ist ein schönes Hemd. Ich kaufe _____________. – Wie geht's Herrn Braun? – Ich weiß nicht. Ich habe _____________ ziemlich lange nicht mehr gesehen. Warum hast _____________ _____________ meinen Laptop nicht zurückgegeben? Ich brauche _____________ dringend. Was ist mit Katja los? Wann habt ihr ____________ zum letzten Mal gesehen? – Hast du schon Monika die Präsentation gezeigt? – Ja, ich habe _____________ _____________ gezeigt. Seit langem warten wir auf euren Besuch. Wann kommt _____________ endlich zu _____________? Ich habe gestern das Paket bekommen und _____________ sofort geöffnet. Es tut mir sehr leid, Frau Krone. Ich wollte _____________ auf keinen Fall beleidigen. Thomas benimmt sich immer unanständiger. Ich habe keine Lust, mit _____________ ins Grüne zu fahren. Seid _____________ schon fertig?

5.2. Zaimki dzierżawcze Die Possessivpronomen

Zaimki dzierżawcze wskazują przynależność kogoś lub czegoś do danej osoby lub rzeczy. W zdaniu występują przed rzeczownikiem, którego dotyczą i muszą mieć z nim zgodną formę pod względem liczby, przypadku i rodzaju (por. tabela – "Wzór odmiany zaimków dzierżawczych"). Jeżeli przed rzeczownikiem znajduje się zaimek dzierżawczy, to nie używa się już wtedy rodzajników.

Np.:

Das ist mein neuer Chef. /Nom. Sing./ (To jest mój nowy szef.)

Warum hast du deinen Ring verkauft? /Akk. Sing./ (Dlaczego sprzedałaś swój pierścień?)

Er hat sich gestern mit seinen Freunden getroffen. /Dat. Pl./ (On spotkał się wczoraj ze swoimi przyjaciółmi.)

Każdemu zaimkowi osobowemu odpowiada określony zaimek dzierżawczy:

ich – mein (mój)

du – dein (twój)

er – sein (jego)

sie – ihr (jej)

es – sein (jego)

wir – unser (nasz)

ihr – euer (wasz)

sie – ihr (ich)

Sie – Ihr (pański/pana/pani, itd.)

 

Uwaga: w języku niemieckim nie występuje uniwersalny zaimek "swój" (częstą pomyłką jest utożsamianie z nim zaimka sein). W związku z tym musimy zawsze pamiętać, o czyjej własności mówimy. Por. poniższe przykłady.

Wo hast du deinen Kugelschreiber gelassen? (Gdzie zostawiłeś swój/twój/ długopis?)

Sie haben ihre Sachen genommen. (Oni wzięli swoje/ich/ rzeczy.)

Karl hat sein Haus verkauft. (Karl sprzedał swój/jego/ dom.)

 

Wzór odmiany zaimków dzierżawczych (na przykładzie mein)

L. pojedyncza (Singular) L. mnoga (Plural) r. męski r. żeński r. nijaki r. m. r. ż. r. n. M. (Nom.) mein meine mein meine D. (Gen.) meines meiner meines meiner C. (Dat.) meinem meiner meinem meinen B. (Akk.) meinen meine mein meine

 

Uwaga: jeśli zaimek euer otrzymuje jakąkolwiek końcówkę, traci wówczas rdzenne e.

Np.:

mit eurer Schwester... (z waszą siostrą...), zu eurem Bruder... (do waszego brata...) itd.

Ćwiczenia Übungen

2. Wpisz odpowiedni zaimek dzierżawczy, dopasowując go do podmiotu.

Klucz

Sie kann sich nicht mit _____________ Bruder in Verbindung setzen. Ich konnte _____________ Handtasche nicht finden. Er hat von _____________ Onkel ein Haus geerbt. Wir wollen _____________ Freundin ein Geschenk kaufen. Habt ihr schon _____________Eltern gratuliert? Bist du wirklich mit _____________ Arbeit zufrieden? Claudia hat _____________ Brieftasche verloren. Thomas musste _____________ Wohnung wechseln. Karl und Monika verbringen immer _____________ Urlaub im Süden. Hast du schon _____________ Oma besucht?

2a. Wpisz odpowiedni zaimek dzierżawczy, dopasowując go do podanego zaimka osobowego.

Klucz

Er möchte _____________ Vater gratulieren. (ich) Ich muss mit _____________ Chef sprechen. (sie) Wir wollen _____________ Wohnung kaufen. (ihr) Er hat _____________ Wagen gekauft. (wir) Kennst du _____________ Eltern? (er) Unser Haus steht _____________ Haus gegenüber. (ihr) Wann habt ihr _____________ Schwester gesehen? (wir) _____________ Vermögen kann vermehrt werden. (Sie) Wir wollen _____________ Freund helfen. (du) Was kann man noch für _____________ Bruder tun? (er)

5.3. Zaimki wskazujące Die Demonstrativpronomen

Zaimki te wskazują dokładniej niż rodzajnik określony daną osobę lub rzecz i używane są często w miejsce wspomnianego rodzajnika, aczkolwiek zdarza się również, że występują w zdaniu samodzielnie. Prawie wszystkie odmieniają się przez przypadki, rodzaje i liczby.

Odmiana zaimków dieser, diese, dieses (ten, ta, to); jener, jene, jenes (tamten, tamta, tamto); solcher, solche, solches (taki, taka, takie)

L. pojedyncza (Singular) L. mnoga (Plural) r. męski r. żeński r. nijaki r. m. r. ż. r. n. M. (Nom.) dieser jener solcher diese jene solche dieses jenes solches diese jene solche D. (Gen.) dieses jenes solches dieser jener solcher dieses jenes solches dieser jener solcher C. (Dat.) diesem jenem solchem dieser jener solcher diesem jenem solchem diesen jenen solchen B. (Akk.) diesen jenen solchen diese jene solche dieses jenes solches diese jene solche

Np.:

Hast du schon mit diesem Mann gesprochen? (Czy rozmawiałeś już z tym mężczyzną?)

Ich hatte solchen Durst, dass ich sofort die ganze Flasche ausgetrunken habe. (Miałem takie pragnienie, że wypiłem natychmiast całą butelkę.)

Sie haben über dieses und jenes Problem gesprochen. (Oni rozmawiali o tym i tamtym problemie.)

 

Uwaga: zaimek solcher... występuje często po rodzajniku nieokreślonym, jest wówczas odmieniany jak przymiotnik po rodzajniku nieokreślonym – por. rozdz. 4.2. Odmiana przymiotnika po rodzajniku nieokreślonym – Die Deklination mit dem unbestimmten Artikel.

Zdarza się również, że zaimek ten występuje w swojej nieodmiennej postaci solch bezpośrednio przed rodzajnikiem nieokreślonym.

Np.:

Es ist nicht leicht, mit einem solchen Typ zusammenzuarbeiten. (Nie jest łatwo współpracować z takim typem.)

Die beste Batterie kann bei solch einem Frost versagen. (Najlepsza bateria może zawieść przy takim mrozie.)

Odmiana zaimków derselbe, dieselbe, dasselbe (ten sam, ta sama, to samo); der gleiche, die gleiche, das gleiche (taki sam, taka sama, takie samo); derjenige, diejenige, dasjenige (ten..., ta..., to...)

Pierwsza część w/w zaimków odmienia się jak rodzajnik określony – por. rozdz. 1.1. Rodzajnik określony – Der bestimmte Artikel, druga część zaś jak przymiotnik po rodzajniku określonym – por. rozdz. 4.1. Odmiana przymiotnika po rodzajniku określonym – Die Deklination mit dem bestimmten Artikel.

Np.:

Der Hausmeister wohnt in demselben Haus. (Dozorca mieszka w tym samym domu.)

Bernd trug dasselbe Hemd wie gestern. (Bernd nosił tę samą koszulę jak wczoraj.)

Ich will mir den gleichen Mantel kaufen wie du. (Chcę sobie kupić taki sam płaszcz jak ty.)

 

Uwaga: zaimek derjenige... jest używany tylko przed zdaniami względnymi (por. rozdz. 12.7. Zdania względne, przydawka rozszerzona – Die Relativsätze, das erweiterte Attribut).

Np.:

Im Konferenzraum warten schon diejenigen Herren, mit denen wir uns gestern verabredet haben. (W sali konferencyjnej czekają już ci panowie, z którymi wczoraj się umawialiśmy.)

Odmiana zaimka der, die, das (ten, ta, to)

Zaimek ten odmienia się jak zaimek względny – por. rozdz. 12.7. Zdania względne, przydawka rozszerzona – Die Relativsätze, das erweiterte Attribut, z zastrzeżeniem, iż w dopełniaczu l. mnogiej (Genitiv Plural) może pojawić się forma derer (zamiast deren). Zaimek ten w zdaniu występuje samodzielnie.

Np.:

– Entschuldigung, wo ist Herr Schaumann? – Der wird in seinem Zimmer sein. (– Przepraszam, gdzie jest pan Schaumann? – On /ten/ będzie chyba w swoim pokoju.)

– Hast du diese Frau schon früher kennen gelernt? Nein, die habe ich nicht gekannt. (– Czy poznałeś tę kobietę już wcześniej? – Nie, nie znałem jej /tej/.)– Kennst du das Buch? – Ja, das habe ich gelesen. (– Znasz tę książkę? – Tak, tę czytałem.)

Zaimek selbst, potocznie selber (sam /w sensie we własnej osobie/) nie odmienia się.

Np.:

Er hat alles selbst gemacht. (On zrobił wszystko sam.)

Das Museum selbst interessiert mich nicht. (Samo muzeum mnie nie interesuje.)

Ćwiczenia Übungen

3. Uzupełnij odpowiednie końcówki, jeśli to konieczne.

Klucz

Seid ihr auch mit dies__________ Bus gekommen? Dann sind wir mit d______ selb__________ Bus gefahren. Bei der Party am Samstag hatte Monika d__________ gleich__________ Kleid an wie meine Schwester. Ich möchte mir auch solch__________ ein__________ Auto kaufen. An jen__________ Zeit will ich nicht mehr denken. Wir haben d__________ selb__________ Museen besichtigt wie ihr. Das ganze Projekt musste ich selbst__________ vorbereiten. Ist es überhaupt möglich, unter solch__________ Bedingungen zu leben? – Wo ist Frau Schiffer? – D__________ habe ich heute nicht gesehen. – Was? Wieder dieser schreckliche Typ. Ich habe doch gesagt, mit d__________ will ich nichts zu tun haben Jen__________ Sommer war wirklich wunderschön.

5.4. Zaimki nieokreślone Die Indefinitpronomen

Zaimki nieokreślone stanowią dość rozbudowaną podgrupę zaimków. Część z nich podlega odmianie, część występuje tylko w postaci nieodmiennej. Niektóre pojawiają się w zdaniu samodzielnie (w roli podmiotu lub dopełnienia), inne poprzedzają rzeczownik. Zaimków nieokreślonych używa się w odniesieniu do osób lub rzeczy bliżej nieznanych, niekonkretnych.

Do grupy tej należą:

man

Sam zaimek jest nieprzetłumaczalny na język polski, w zdaniu pełni rolę podmiotu i występuje zawsze w towarzystwie czasownika w 3 osobie l. pojedynczej (dowolnego czasu). Tak powstałą konstrukcję tłumaczy się bezosobowo.

Np.:

Man hat gestern lange gearbeitet. (Wczoraj długo pracowano.)

Hier darf man parken. (Tutaj wolno parkować.)

Wie lange geht man zum Bahnhof? (Jak długo idzie się do dworca?)

Man trinkt dort viel Bier. (Tam pije się dużo piwa.)

 

Uwaga: w języku polskim używa się często czasownika w 3 os. l. mnogiej na oznaczenie czynności wykonywanej lub wykonanej przez bliżej nieznane osoby, instytucje, firmy, itp. Np.: "Naprawili już jezdnię." "Poprawili jakość.", itd. Odpowiednikiem tego typu sformułowań w języku niemieckim są zdania z man (lub konstrukcje z zastosowaniem strony biernej /Passiv/, patrz rozdział 3.12. Strona bierna – Das Passiv).

Por. – Man hat schon die Fahrbahn repariert. Man hat die Qualität verbessert.

jemand (ktoś), niemand (nikt)

Oba zaimki występują tylko w liczbie pojedynczej, odmieniają się przez przypadki (por. odmiana), przy czym końcówki celownika (Dativ) i biernika (Akkusativ) mogą być pominięte.

Np.:

Ich habe mit niemand(em) gesprochen. (Z nikim nie rozmawiałem.)

Hast du hier jemand(en) gesehen? (Widziałeś tutaj kogoś?)

Zum Glück hat mir jemand geholfen. (Na szczęście ktoś mi pomógł.)

 

Odmiana jemand i niemand

M. (Nom.) jemand niemand D. (Gen.) jemandes niemandes C. (Dat.) jemand(em) niemand(em) B. (Akk.) jemand(en) niemand(en)

einer, eine, ein(e)s; keiner, keine, kein(e)s

Zaimki te odnoszą się do jednej osoby z grupy lub jednej rzeczy z wielu. Mogą one być tłumaczone jako "jeden...", "jakiś... "ktoś", itp., zaś w formie przeczącej (keiner...) – "żaden...", "nikt". W zdaniu pełnią samodzielną rolę, odmieniają się przez przypadki, liczby i rodzaje, przy czym forma l. mnogiej dla einer... brzmi welche (por. "Tabela odmiany").

Np.:

Wir haben viele preiswerte LCD-Fernseher, vielleicht möchten Sie einen wählen. (Mamy dużo telewizorów z ekranem LCD w korzystnych cenach, może chcieliby państwo jakiś wybrać.)

Fünf Mitarbeiter nehmen an der Tagung teil, einer wird protokollieren. (Pięciu pracowników weźmie udział w posiedzeniu, ktoś będzie protokołować.)

In diesem Geschäft sollte es schöne Hemden geben, aber ich sehe kein(e)s. Habt ihr vielleicht welche gesehen? (W tym sklepie miały być ładne koszule, ale nie widzę żadnej. Widzieliście może jakieś?)

– Haben wir vielleicht einen Flaschenöffner? – Ja, dort liegt einer./Ja, wir haben doch welche mitgenommen. (– Mamy otwieracz do butelek? – Tak, tam jakiś leży./Tak, zabieraliśmy przecież jakieś.)

 

Tabela odmiany

L. pojedyncza (Singular) L. mnoga (Plural) r. męski r. żeński r. nijaki r. m. r. ż. r. n. M. (Nom.) einer/keiner eine/keine ein(e)s/kein(e)s welche/keine D. (Gen.) eines/keines einer/keiner eines/keines welcher/keiner C. (Dat.) einem/keinem einer/keiner einem/keinem welchen/keinen B. (Akk.) einen/keinen eine/keine ein(e)s/kein(e)s welche/keine

 

Uwaga: zaimek einer... wykorzystywany jest m.in. w zwrotach typu "jeden/jedna z..." W zdaniu występuje najpierw zaimek w odpowiednim rodzaju i przypadku, następnie zaś rzeczownik użyty w dopełniaczu l. mnogiej (Genitiv Plural).

Np.:

Gestern habe ich mit einem deiner Mitarbeiter gesprochen. (Wczoraj rozmawiałem z jednym z twoich współpracowników.) Das ist ein(e)s der eindrucksvollsten Museen, die ich je gesehen habe. (To jest jedno z najbardziej imponujących muzeów, jakie kiedykolwiek widziałem.)

jeder, jede, jedes, alle (każdy, każda, każde, wszyscy)

W zdaniu zaimek ten umieszczany jest przed rzeczownikiem lub występuje samodzielnie. Odmienia się jak zaimki wskazujące dieser (ten), jener (tamten), por. rozdz. 5.3. Zaimki wskazujące – Die Demonstrativpronomen.

Np.:

Zum Firmenfest wird jeder Mitarbeiter eingeladen. (Na święto firmowe jest zaproszony każdy współpracownik.)

Jeder weiß, dass sich die Erde um die Sonne dreht. (Każdy wie, że ziemia kręci się dookoła słońca.)

Der Komissar hat mit allen Zeugen gesprochen. (Komisarz rozmawiał ze wszystkimi świadkami.)

Alle waren derselben Meinung. (Wszyscy byli tego samego zdania.)

mancher, manche, manches (niektóry, niejeden)

Zaimek mancher... odmienia się jak zaimki wskazujące dieser..., jener... (por. rozdz.5.3.). W liczbie pojedynczej występuje stosunkowo rzadko, znacznie częściej w l. mnogiej. W zdaniu może poprzedzać rzeczownik, może też funkcjonować samodzielnie.

Np.:

Manche behaupten, dass wir noch in diesem Jahr eine Gehaltserhöhung bekommen. (Niektórzy twierdzą, że jeszcze w tym roku otrzymamy podwyżkę pensji.)

Manche/Mitarbeiter/ sitzen im Büro bis in den späten Abend hinein. (Niektórzy/pracownicy/ siedzą w biurze do późnego wieczora.)

einige (kilka, kilku, kilkoro, parę), mehrere (liczni, dużo), viele (dużo, wielu, wiele), wenige (mało, niewielu)

Zaimki z tej grupy odmieniają się jak przymiotnik (w l. mnogiej) bez rodzajnika, por. rozdz. 4.3. Odmiana przymiotnika bez rodzajnika – Die Deklination ohne Artikel. W zdaniach występują samodzielnie, bądź poprzedzają rzeczownik.

Np.:

Mehrere Abgeordnete haben dagegen gestimmt. (Liczni /większość/ deputowani głosowali przeciw.)

Nur mit wenigen konnte man vor der Abstimmung diskutieren. (Tylko z niewieloma można było podyskutować przed głosowaniem.)

Der Staat wird wohl viele Probleme haben. (Państwo będzie mieć chyba dużo problemów.)

 

Uwaga: bezkońcówkowe formy mehr (więcej, bardziej), viel, wenig (tłumaczenie jw.) używane są przed rzeczownikami w liczbie pojedynczej. Mehr może również wystąpić przed rzeczownikiem w liczbie mnogiej. W tym ostatnim przypadku mamy najczęściej do czynienia z porównaniami.

Np.:

Man sollte viel Obst essen. (Powinno się jeść dużo owoców.)

Ich hatte wenig Geld. (Miałem mało pieniędzy.)

Der Millionär hat mehr Häuser, als wir vermutet haben. (Milioner ma więcej domów, niż przypuszczaliśmy.)

alles (wszystko), etwas (coś), nichts (nic)

Zaimki te pełnią w zdaniu samodzielną rolę. Etwas i nichts są nieodmienne, alles przyjmuje w celowniku (Dativ) postać allem.

Np.:

Wir können noch etwas tun. (Możemy jeszcze coś zrobić.)

Wir wünschen dir alles Gute. (Życzymy ci wszystkiego dobrego.)

Wie soll ich mit allem zurechtkommen? (Jak mam ze wszystkim sobie poradzić?)

Zaimek nieosobowy es

Zaimek nieosobowy es nie jest (w ścisłym tego słowa znaczeniu) zaimkiem nieokreślonym, może spełniać jednak podobną rolę jak niektóre z nich. Występuje (także w funkcji podmiotu) w wielu zwrotach i sformułowaniach (w dowolnym czasie).

Np.:

Es läutet. (Dzwoni /dzwonek/); Es gibt. (Jest, są); Es ist verboten. (Jest zabronione); Es ist angenehm... (Jest przyjemnie...); Es gefällt /mir/. (Podoba /mi/ się); Es geht mir einigermaßen. (Idzie mi tak sobie); Es ärgert mich... (Złości/irytuje/ mnie...); Du hast es gut. (Masz dobrze); Ich hatte es eilig. (Spieszyłem się), itd.

Es używane jest również w połączeniu z czasownikami opisującymi zjawiska meteorologiczne, przyrodnicze a także w zdaniach w stronie biernej (Passiv), w tych ostatnich tylko na początku zdania (por. też rozdz. 3.12. Strona bierna – Das Passiv).

Np.:

Es regnet (pada /deszcz/), es hagelt (pada grad), es blitzt (błyska się), es nieselt (mży), es wird kalt (robi się zimno), itd.

Es ist uns geantwortet worden... (Odpowiedziano nam...), es wurde gelacht... (śmiano się...), itd.

 

Uwaga: nie wolno utożsamiać zaimków man i nieosobowego es. Każdego z nich używa się w innych sytuacjach.

Ćwiczenia Übungen

4. Wpisz ein... lub kein... w odpowiedniej formie.

Klucz

– Hast du Karten für das Konzert am Samstag besorgt? – Ich wollte, aber es gab leider __________ mehr. Was, Sie haben noch kein Zimmer in Frankfurt? Dann müssen Sie aber schnell __________ reservieren. – Hast du die Rechnung beim Zahnarzt schon bezahlt? – Nein, er hat noch gar __________ geschickt. – Nehmen Sie die Maschine um 20.15? – Ja, später geht __________ mehr. – Fahren Sie mit der U–Bahn in die Stadt? – Nein, hier gibt es leider noch __________ . – Gibt es hier in der Nähe ein Postamt? – Ja, in der nächsten Querstraße ist __________ . – Suchst du immer noch eine Wohnung? – Nein, ich habe letzte Woche __________ gefunden. Ich brauchte unbedingt ein Taxi, aber leider kam __________ . Das ist __________ der besten Programme, die ich benutzt habe. – Siehst du zumindest einen Wagen? Nein, da steht __________ .

4a. Wpisz es, man lub pozostaw wolne miejsce.

Klucz

Hier darf ________ nicht rauchen. Dort wird ________ gearbeitet. ________ ärgert mich, dass der Zug so große Verspätung hat. Von dort oben hat ________ eine herrliche Aussicht. Auf den Autobahnen wird ________ schnell gefahren. Wie spät ist ________ ? Gestern hat ________ sehr stark geregnet. Dort kann ________ sich richtig erholen. Hier sollte ________ nicht so schnell fahren. Ich weiß ________ nicht, warum sie dich danach gefragt hat.

4b. Przetłumacz.

Klucz

Nic nie słyszeliśmy. __________________________________________________________________. Prezydent rozmawiał krótko z każdym gościem. __________________________________________________________________. Niektórzy byli niezadowoleni. __________________________________________________________________. Ktoś powiedział, że pensje powinny być wyższe. __________________________________________________________________. Czy można zamówić coś do picia?__________________________________________________________________.

5.5. Zaimki pytające Die Interrogativpronomen

Do podgrupy zaimków pytających należą:

wer? (kto?), was? (co?)

Zaimek wer odmienia się przez przypadki (tylko w l. pojedynczej, por. tabela odmiany), forma was jest identyczna dla mianownika (Nominativ) i biernika (Akkusativ), nie występuje natomiast w ogóle w celowniku (Dativ).

Tabela odmiany

M. (Nom.) wer?

D. (Gen.) wessen?

C. (Dat.) wem?

B. (Akk.) wen?

welcher? welche? welches? (który? która? które?)

Zaimka welcher... używa się przy pytaniu o konkretną osobę albo rzecz spośród innych, w związku z tym w odpowiedzi używa się odpowiedniego rodzajnika określonego. Zaimek ten podlega odmianie przez przypadki, rodzaje i liczby (podobnie jak zaimki wskazujące dieser..., jener..., por. rozdz. 5.3. Zaimki wskazujące – Die Demonstrativpronomen).

Np.:

Welche Fächer hast du gewählt? (Które przedmioty wybrałeś?)

Welches Auto wollt ihr mieten? (Który /Jaki/ samochód chcecie wynająć?)

Mit welchem Flugzeug seid ihr geflogen? (Którym /Jakim/ samolotem lecieliście?)

was für ein? was für eine? was für ein? (jaki? jaka? jakie?)

Tego typu sformułowania występują przy pytaniach o cechę lub właściwość osób lub rzeczy. Ostatni człon w/w zaimka odmienia się jak rodzajnik nieokreślony (por. rozdz. 1.2. Rodzajnik nieokreślony – Der unbestimmte Artikel) i nie występuje w liczbie mnogiej. W takiej sytuacji pytanie będzie brzmieć was für...? niezależnie od przypadku gramatycznego. W odpowiedziach używany jest na ogół odpowiedni rodzajnik nieokreślony (nie dotyczy to oczywiście l. mnogiej).

Np.:

– Was für ein Zimmer suchst du? – Ein kleines. (– Jakiego pokoju szukasz? – Jakiegoś małego.)

– Was für einen Anzug wünschen Sie? – Einen dunkelgrünen oder dunkelblauen. (– Jaki garnitur pan sobie życzy? – Jakiś ciemnozielony lub ciemnoniebieski.)

Ćwiczenia Übungen

5. Utwórz pytanie tak, aby podkreślona część zdania była odpowiedzią.

Klucz

Ich habe Herrn Schmidt alle Dokumente gegeben. __________________________________________________________________. Das sind die Schuhe unseres Bruders. __________________________________________________________________. Eine wunderschöne Frau will euch sprechen. __________________________________________________________________. Meine Schwester trägt nur kurze Röcke. __________________________________________________________________. Wir haben Wein getrunken. __________________________________________________________________. Wir nehmen das Flugzeug um 20 Uhr. __________________________________________________________________. Der Zug aus Stuttgart hat eine halbe Stunde Verspätung. __________________________________________________________________. Gestern habe ich euren Lehrer getroffen. __________________________________________________________________. Am besten gefällt mir diese Bluse. __________________________________________________________________. Sie fährt immer ein neues und teures Auto. __________________________________________________________________.

5.6. Przysłówki zaimkowe Die Pronominaladverbien

Przysłówki zaimkowe powstają poprzez połączenie przedrostka da(r) lub wo(r) oraz odpowiedniego przyimka (Präposition) – por. rozdz. 6. Przyimek – Die Präposition. Trzeba pamiętać, że przysłówków zaimkowych nie mogą współtworzyć przyimki łączące się z dopełniaczem (Genitiv). Odróżniamy przysłówki zaimkowe oznajmujące /wprowadzane przez da(r)/i pytające /wprowadzane przez wo(r)/.

Np.:

dabei (przy tym), davor (przed tym), dazu (do tego, na to), wodurch? (przez co?), womit? (czym?), wovon? (przez co? z czym?), itd.

Spółgłoski r używa się, jeżeli przyimek rozpoczyna się samogłoską.

Np.:

darauf (na to, na tym), daran (przy tym, o tym), worüber? (o czym?), worum? (o co?), itd.

Przysłówków zaimkowych używamy tylko w odniesieniu do rzeczy, przedmiotów. Jeśli mówimy o osobach, stosujemy przyimek + zaimek osobowy, w pytaniach zaś przyimek + zaimek pytający (por. też rozdz. 5.1. i 5.5.).

Np.:

bei ihm/ihr (u niego/niej), vor dir/ihnen (przed tobą/nimi), zu euch (do was), mit wem? (z kim?), von wem? (od kogo?), itd.

Przysłówki zaimkowe występują na ogół w towarzystwie czasownika rządzącego określonym przyimkiem, por. rozdz. 3.10. Rekcja czasownika – Die Rektion des Verbs. W związku z tym jeden przysłówek zaimkowy może mieć – w zależności od kontekstu – różne znaczenia.

Np.:

Ich denke daran. (Myślę o tym.) Ich glaube daran. (Wierzę w to.) Er arbeitet daran. (On nad tym pracuje.) Worüber sprecht ihr? (O czym mówicie?) Worüber ärgerst du dich? (Na co się złościsz?), itd.

Ćwiczenia Übungen

6. Wpisz odpowiedni (oznajmujący lub pytający) przysłówek zaimkowy. W razie potrzeby skorzystaj z listy w rozdziale 3.10.

Klucz

____________ hängt das ab? ____________ interessierst du dich? Ich habe ____________ noch nicht gedacht. Seid ihr ____________ überzeugt? ____________ wurde heftig diskutiert. ____________ suchen Sie? Ich kann mich ____________ nicht mehr erinnern. Er hat uns ____________ ausführlich erzählt. ____________ willst du beginnen? Wir haben uns ____________ entschieden.

6a. Wpisz odpowiedni przysłówek zaimkowy lub sam przyimek.

Klucz

Er entschuldigt sich ____________ Verspätung. Ich lade dich ____________ meiner Geburtstagsparty ein. ____________ werden wir uns nicht mehr beschäftigen. Es riecht hier ____________ Gas. Das Kind hat ____________ seiner Mutter gerufen. Ich werde mich ____________ kümmern. ____________ hat man sich noch nicht unterhalten. Wir halten ihn ____________ einen guten Mann. ____________ willst du teilnehmen? ____________ bewerben sie sich?

5.7. Test sprawdzający Test

 

Wpisz odpowiedni zaimek osobowy lub dzierżawczy.

Vergiss nicht, ____________ (ich) anzurufen! Leider hast du bisher nicht zurückgerufen. Wir warten auf ____________ Anruf. Der Vorsitzende ist zurückgetreten. Es war ____________ Entscheidung. Besucht ____________ eure Schwester? Gebt ____________ bitte dieses Geschenk! ____________ ist von Thomas. Ich glaube, er mag ____________ . Sonja hat dich grüßen lassen. Sie hat sich über ____________ Brief sehr gefreut. Bald besuchen wir unseren alten Freund. Dann sehen wir auch ......... neues Haus. Meine Tante ist umgezogen. Ich gebe dir ____________ neue Adresse. Ruf bitte den Notar an und sag ____________ , dass die Dokumente schon gekommen sind. Der Kellner bringt ____________ (wir) gleich die bestellten Gerichte. Monika, hast du schon die neue Freundin ____________ Bruders kennengelernt?

 

Wybierz właściwą możliwość.

__________ kann sich hier gut erholen.a. Es b. Man c. Ich Nicht __________ wissen, dass wir auswandern wollen.a. alle b. jeder c. eine __________ wollte dieses Auto kaufen.a. keiner b. kein c. keinem Beim Aussteigen hat mir __________ geholfen.a. – b. alle c. jemand Das war __________ der besten Filme.a. eines b. einer c. einen Ich wollte mit Kollegen sprechen, aber __________ ist gekommen.a. niemand b. man c. es __________ ist schon spät.a. Jemanden b. Man c. Es Ich kann __________ dieses Restaurant empfehlen.a. jedes b. jedem c. jeden Wissen Sie, __________ das Dokument genommen hat.a. wer b. wem c. wen Sie muss noch __________ alte Problem lösen.a. jenem b. jener c. jenes

 

Uwaga:

Jeśli w punktach 1, 4, 8, 9, pojawiły się błędy, zajrzyj ponownie do podrozdziału 5.1.

Jeśli stwierdzasz pomyłki w punktach 2, 3, 5, 6, 7, 10, zerknij raz jeszcze do podrozdziału 5.2.

Jeżeli wybrałeś niewłaściwe rozwiązanie punktu 20, zajrzyj jeszcze raz do podrozdziału 5.3.

Jeśli dostrzegasz niezgodności w punktach 11 – 18, przypomnij sobie treść podrozdziału 5.4.

Przy błędzie w punkcie 19 powinien okazać się pomocny podrozdział 5.5.

Klucz – Lösungsschlüssel