Biblia polsko-angielska - autor zbiorowy
Kup ebooka
39.50 zł
«
»
Reflow text when sidebars are open.
Każdy z nas ma na głowie wiele ważnych spraw. Pilne zadania i ważne obowiązki praktycznie nigdy się nie kończą. Brakuje nam czasu na odpoczynek, na refleksję nad życiem, a nawet na chorobę. Z drugiej strony, jedno wydarzenie - na przykład, brzmiąca jak wyrok diagnoza lekarska - potrafi całkowicie zburzyć naszą dotychczasową hierarchię wartości. To, co wydawało się bardzo istotne, nagle przestaje się liczyć. Co jest więc naprawdę ważne?
Czy idąc drogą myślałeś kiedyś o tych, którzy chodzili nią kilkaset lat temu? Podobnie jak Ty, byli zaabsorbowani wieloma ważnymi sprawami. Ile z nich nadal ma znaczenie? Czy ktoś o nich pamięta? A jak wiele spośród spraw, które teraz Cię pochłaniają, będzie nadal istotnych za kilka wieków? Gdzie są ci, którzy żyli przed tobą? A gdzie Ty będziesz za kilkaset lat?
Ulotność życia nie jest popularnym tematem. Śmierć postrzegamy jako coś przerażającego i nienaturalnego. Także cierpienie, zło, niesprawiedliwość... Wszystko to wydaje się kłócić ze wspaniałością przyrody i harmonią wszechświata. Gdzieś w głębi serca odczuwamy tęsknotę za pięknem, dobrem i sprawiedliwością, a jednocześnie wszędzie wokół (jeśli jesteśmy szczerzy, także w nas samych) dostrzegamy wiele niedoskonałości i zła.
Tym, co nas niepokoi, jest również swoiste poczucie pustki. Czujemy, że czegoś nam brakuje. Wszystkie nasze aktywności, sukcesy i przyjemności przynoszą ukojenie tylko na chwilę. Wciąż tęsknimy za czymś, co trwale wypełniłoby tę pustkę i nadało naszemu życiu głęboki sens.
Skąd bierze się nasz lęk przed śmiercią, poczucie pustki i tęsknota za lepszym światem? Tylko Biblia, która jest Słowem Boga, odpowiada na to pytanie w sensowny i satysfakcjonujący sposób.
Czytamy w niej, że pierwsi ludzie żyli w świecie innym od naszego. Nie znali cierpienia, chorób, przemijania i śmierci. A co najważniejsze, żyli w przyjaźni z Bogiem - poddani Jego władzy! Taki stan był przeznaczeniem każdego człowieka. Pierwsi ludzie odrzucili jednak władzę Boga i wzięli sprawy w swoje ręce. W rezultacie, zeszli z bezpiecznej drogi i stracili życie, do którego byli powołani. Co więcej, ich postawa buntu i niezależności wobec Boga (czyli grzech) niczym choroba genetyczna przeniosła się na kolejne pokolenia. To dlatego już od najmłodszych lat potrafimy okazywać nieposłuszeństwo, oszukiwać i zachowywać się w egoistyczny sposób. Nie musimy się tego uczyć.
Możemy pocieszać się tym, że grzeszymy mniej niż inni. Biblia mówi jednak, że "wszyscy zgrzeszyli" i "są pozbawieni chwały Boga" (Rz 3,22-23). Gdybyś wisiał na łańcuchu nad przepaścią, a on zerwałby się, bez znaczenia byłoby to, czy pękło kilka ogniw, czy tylko jedno. Efekt byłby ten sam. Podobnie jest z grzechem. Aby zerwać społeczność z Bogiem wystarczy jeden grzech: "Kto bowiem przestrzega całego prawa, a przekroczy jedno przykazanie, staje się winnym wszystkich" (Jk 2,10).
Nasze skażenie grzechem przejawia się jednak nie tylko w tym, że łamiemy przykazania Boga, ale przede wszystkim w tym, że nie stawiamy Go na pierwszym miejscu i nie szukamy Go. Nie dziękujemy Mu za życie i za świat, który stworzył. Jego dary przyjmujemy jako oczywistość. Nie pytamy, jaki ma plan dla naszego życia i czego od nas oczekuje. Lekceważymy nawet Jego znaki ostrzegawcze: zagłuszamy poczucie pustki, staramy nie myśleć o ulotności życia, a śmierć innych ludzi porusza nas tylko przez chwilę.
Bóg jest doskonale czysty i święty, dlatego traktuje grzech bardzo poważnie. Sprawiedliwość jest częścią Jego natury. Nie może On po prostu przymknąć oka na popełnione zło. Dlatego nasze skażenie grzechem oraz nasz bagaż win - egoizmu, niewdzięczności wobec Boga, ignorowania Jego woli - ściąga na nas sprawiedliwy wyrok potępienia. Biblia naucza, że "zapłatą za grzech jest śmierć" (Rz 6,23). Jest to nie tylko śmierć fizyczna, ale także "druga śmierć" (Obj 21,8), czyli wieczne potępienie.
Niektórzy wierzą, że dzięki dobrym uczynkom i przestrzeganiu Bożego Prawa człowiek może odkupić winy i uniknąć potępienia. Biblia mówi jednak, że cały świat podlega karze i nikt nie jest w stanie własnymi siłami usprawiedliwić się przed Bogiem (Rz 3,19-20). Nasze "dobre uczynki" mogą robić wrażenie na ludziach, ale w oczach świętego Boga, który zna nasze motywy oraz myśli, nie wyglądają już tak imponująco (Iz 64,6).
Częścią Bożej natury jest doskonała sprawiedliwość. Jest nią jednak również niepojęta miłość! Odrzuciliśmy Boga, a mimo to, On nie przestał nas kochać. Widząc nasze beznadziejne położenie i pragnąc wybawić nas od potępienia, przygotował plan ratunkowy. Posłał na ten świat swojego Syna.
Jezus stał się człowiekiem i jako jedyny na tej ziemi prowadził bezgrzeszne życie. Uzdrawiając chorych, wskrzeszając zmarłych, podnosząc na duchu załamanych pokazał, że Bóg pragnie przywrócić świat do jego pierwotnego stanu. Kulminacyjnym punktem misji Jezusa była śmierć na krzyżu. Zgodnie z Bożym planem, Jezus zmarł za nas. Został ukarany zamiast nas. Czyniąc to, wypełnił proroctwo zapisane 700 lat przed Jego narodzeniem: "On był zraniony za nasze występki, starty za nasze nieprawości. Kara dla naszego pokoju była na nim, a jego ranami zostaliśmy uzdrowieni. Wszyscy jak owce zbłądziliśmy, każdy z nas zboczył na swą drogę, a Pan włożył na niego nieprawość nas wszystkich" (Iz 53,5-6).
Krzyż był wyrazem Bożej sprawiedliwości oraz Bożej miłości. Sprawiedliwości - ponieważ nasz grzech został osądzony i sprawiedliwie ukarany. Miłości - ponieważ karę (w naszym zastępstwie!) poniósł Boży Syn. Umierając na krzyżu, Jezus wziął na siebie grzechy całego świata. Także Twoje. Każdy jeden grzech! Konając z bólu, wołał: "Boże mój, Boże mój, czemu mnie opuściłeś?" (Mt 27,46). To my zasłużyliśmy na wieczne potępienie i oddzielenie od Boga. Zamiast nas potępiony i na pewien czas oddzielony od Boga został jednak wieczny Boży Syn. Umierając, Jezus zawołał: "Wykonało się" (J 19,30). Wysoka cena za nasze zbawienie została zapłacona.
Jezus żył życiem, którym my nie potrafiliśmy żyć, i poniósł karę, którą my powinniśmy ponieść.
Wskrzeszając Jezusa z martwych, Bóg potwierdził, że przyjął Jego zastępczą ofiarę. Jego śmierć otworzyła nam drogę powrotu do Boga.
Odtąd na świecie ogłaszana jest amnestia. Jesteśmy winni, odcięci od Boga i niezdolni do zmiany naszego położenia. Ciąży na nas sprawiedliwy wyrok potępienia. Ale dzięki śmierci Jezusa możemy zostać ułaskawieni! Boża amnestia przywraca zerwaną więź z Bogiem i zmienia życie. To dlatego wieść o tym Bożym akcie łaski nazwano Ewangelią (gr. "euangelion"), czyli dobrą wiadomością.
Przyjęcie Bożego ułaskawienia i zbawienia jest świadomą decyzją. Jest zmianą drogi. Amnestia jest oferowana wszystkim, ale nie wszyscy z niej skorzystają. Niełatwo jest przyznać się do bezsilności i uznać, że naszą jedyną nadzieją jest łaska Boga. Wolimy iść własną drogą i wierzyć, że nie jest z nami aż tak źle. Jezus ostrzega jednak: "Wchodźcie przez ciasną bramę. Szeroka bowiem jest brama i przestronna droga, która prowadzi na zatracenie, a wielu jest takich, którzy przez nią wchodzą. Ciasna bowiem jest brama i wąska droga, która prowadzi do życia, a mało jest takich, którzy ją znajdują" (Mt 7,13-14).
Przejście przez bramę Bożej łaski zmienia wszystko. Czy przeszedłeś przez nią? Czy jesteś już na wąskiej drodze, o której mówi Jezus? Nie chodzi o to, czy starasz się uczciwie żyć, czy jesteś religijny lub czy chodzisz do kościoła. Są to dobre rzeczy, ale gdyby one mogły pomóc, śmierć Jezusa nie byłaby potrzebna. Najważniejsze pytanie brzmi: Czy skorzystałeś z Bożej amnestii? Jeśli nie, uczyń to, póki masz taką możliwość. Jutro jest niepewne, a po śmierci nie ma drugiej szansy (Łk 16,26, Hbr 9,27).
Dziś możesz zostać uniewinniony i zbawiony od potępienia. Możesz rozpocząć nowe, wieczne życie z Bogiem (J 11,25-26). Czy jesteś gotowy na ten krok? Od niego będzie zależeć, jak przeżyjesz życie i gdzie spędzisz wieczność. Żadna inna rzecz po tej stronie wieczności nie będzie miała tak dalekosiężnych konsekwencji. Boży dar zbawienia można przyjąć tylko w jeden sposób - nawracając się do Boga i wierząc w Jezusa.
Głosząc Ewangelię, apostoł Paweł wzywał ludzi, aby "pokutowali i nawrócili się do Boga, i spełniali uczynki godne pokuty" (Dz 26,20). Nawrócenie jest odwróceniem się od grzechu i zwróceniem się do Boga.
Sednem nawrócenia jest pokuta, czyli prawdziwa skrucha z powodu naszych grzechów oraz gotowość odwrócenia się od wszystkiego, co nie podoba się Bogu. Wyznając Mu winy, możesz być pewien Jego przebaczenia. Biblia obiecuje: "Jeśli wyznajemy nasze grzechy, Bóg jest wierny i sprawiedliwy, aby nam przebaczyć grzechy i oczyścić nas z wszelkiej nieprawości" (1 J 1,9).
Istotą grzechu jest ludzka niezależność, egocentryzm i odrzucenie władzy Boga. Nawrócenie jest przeciwieństwem tego. Jest postawieniem Boga na pierwszym miejscu i podporządkowaniem Mu każdej sfery naszego życia. Słowo Boże opisuje nawrócenie jako poddanie się nowemu Władcy - jako odwrócenie się "od ciemności do światła, od mocy szatana do Boga" (Dz 26,18).
Apostoł Paweł nauczał wszystkich "o pokucie wobec Boga i o wierze w naszego Pana Jezusa Chrystusa" (Dz 20,21). Prawdziwe nawrócenie jest zawsze powiązane z wiarą w Jezusa!
Wielu ludzi wierzy, że Jezus istniał. Nie o taką wiarę tu jednak chodzi. Wiara, która zbawia, jest czymś więcej. Jest zaufaniem Jezusowi jako Zbawicielowi! Musisz uznać, że Jezus poniósł karę za Twoje grzechy, a Jego śmierć pojednała Cię z Bogiem.
Wiarę tę możesz wyrazić w osobistej modlitwie. Wyznaj Bogu, że dotychczas żyłeś bez Niego i proś, by przebaczył Ci twoje grzechy. Powiedz, że uznajesz Jezusa za swojego Zbawiciela i chcesz, by od teraz to On był Panem Twojego życia i by prowadził Cię swoją drogą.
Jeśli świadomie uczyniłeś ten krok, rozpocząłeś życie wieczne z Bogiem! Zapewnienie z I Listu apostoła Jana dotyczy także Ciebie: "To napisałem wam, którzy wierzycie w imię Syna Bożego, abyście wiedzieli, że macie życie wieczne" (1 J 5,13).
Tak bowiem Bóg umiłował świat, że dał swego jednorodzonego Syna, aby każdy, kto w niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne. Bo Bóg nie posłał swego Syna na świat, aby potępił świat, lecz aby świat był przez niego zbawiony.
Kto wierzy w niego, nie będzie potępiony, ale kto nie wierzy, już jest potępiony, bo nie uwierzył w imię jednorodzonego Syna Bożego.
J 3,16-18
Biblia mówi, że człowiek, który nie doświadczył duchowego odrodzenia, jest jak umarły (Ef 2,5). Odżywia się, pracuje, odpoczywa, ale jest duchowo martwy. Treścią jego życia - w dużej mierze - są sprawy zupełnie nieistotne z perspektywy wieczności. Jest również jak niewidomy - widzi tylko ten świat, ale nie może dostrzec Królestwa Bożego (J 3,3). Nawrócenie jest prawdziwym przełomem. Jeśli go doświadczyłeś, Twoje życie zacznie się zmieniać, Ty zaś zaczniesz zauważać to, czego wcześniej nie widziałeś.
Jeśli szczerze nawróciłeś się do Boga i uznałeś Jezusa za swojego Zbawiciela, zostałeś oczyszczony z grzechów, stałeś się dzieckiem Bożym i otrzymałeś życie wieczne.
Jezus poniósł karę za Twoje grzechy, Ty zaś zostałeś ułaskawiony. Twoje winy zostały zmazane. Biblia mówi: "Krew Jezusa Chrystusa, jego Syna, oczyszcza nas z wszelkiego grzechu" (1 J 1,7). Człowiek, który doświadczył Bożej łaski, nie potrafi już żyć w grzechu (1 J 3,9). Gdy upadnie, pragnie wstawać, wyznawać Bogu grzech i porzucać go.
Biblia mówi, że każdy, kto przyjmuje Jezusa jako Zbawiciela, staje się dzieckiem Bożym (J 1,12, 1 J 3,1). Wcześniej Bóg był tylko Twoim Stwórcą, teraz stał się także Twoim Ojcem! Tę cudowną przemianę Jezus nazwał "narodzeniem na nowo" (J 3,3). Jest to narodzenie do życia z Bogiem.
Każdy, kto zaufał Jezusowi, ma życie wieczne (1 J 5,11-12). Nie jest to tylko kwestia przyszłości. To wieczne życie z Bogiem zaczyna się już teraz! Jezus powiedział: "Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem. Kto we mnie wierzy, choćby i umarł, będzie żył. A każdy, kto żyje i wierzy we mnie, nigdy nie umrze" (J 11,25-26).
Prawdziwe nawrócenie do Boga diametralnie zmienia perspektywę i sposób patrzenia na życie. Oto zasady, które pomogą Ci iść drogą Jezusa.
Do duchowego życia potrzeba duchowego pokarmu (Mt 4,4). Apostoł Piotr zachęcał tych, którzy zaufali Jezusowi: "Jak nowo narodzone niemowlęta pragnijcie czystego mleka słowa Bożego" (1 P 2,2). Ty również zapragnij zdrowego pożywienia. Zacznij codziennie czytać Biblię. Możesz rozpocząć lekturę od Ewangelii Łukasza (opowiadającej o życiu, śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa) oraz Dziejów Apostolskich (opisujących życie pierwszych chrześcijan).
Czytając Słowo Boże, zadawaj sobie pytania: Czy dany fragment uczy jakiejś prawdy o Bogu? Czy zawiera przykład do naśladowania? Czy ostrzega przed jakimś grzechem lub niebezpieczeństwem? Jak mogę zastosować go w moim życiu? Zapisuj przemyślenia. Nie zniechęcaj się, jeśli czegoś nie rozumiesz. Niektóre rzeczy będą jasne od razu, inne rozjaśnią się później. Proś Autora, by pomógł Ci zrozumieć swoje Słowo i by dał Ci siłę do stosowania go w życiu.
Jako dziecko Boże możesz zwracać się do Boga, jak do Ojca. Słowo Boże zachęca: "Nie troszczcie się o nic, ale we wszystkim przez modlitwę i prośbę z dziękczynieniem niech wasze pragnienia będą znane Bogu" (Flp 4,6). Uwielbiaj Boga. Dziękuj Mu za zbawienie, za życie, za opiekę. Mów Mu o wszystkim, co dla Ciebie ważne. Proś Go o pomoc i o to, by objawiał Ci swoją wolę. Modlitwą jest także wyznawanie grzechów. Gdy upadniesz, proś Boga o przebaczenie i siłę do zwycięstwa. Módl się także za innych ludzi.
Gdy zaufałeś Jezusowi, stałeś się częścią Bożej rodziny. Masz wielu braci i wiele sióstr! Czy nie chciałbyś ich poznać? Biblia zachęca: "Okazujmy staranie jedni o drugich, by pobudzać się do miłości i dobrych uczynków" (Hbr 10,24). Poszukaj w Twojej okolicy kościoła, który jest "ewangeliczny", czyli głosi Ewangelię o zbawieniu w Jezusie. Spotkasz tam ludzi, którzy - tak jak Ty - skorzystali z Bożej amnestii i przeżyli nawrócenie. Razem z nimi uwielbiaj Boga, ucz się chrześcijańskiego życia oraz służ swoimi talentami i darami.
Kościół jest także miejscem, w którym praktykuje się chrzest oraz Wieczerzę Pańską - obrzędy ustanowione przez Jezusa.
Poddawaj Bogu każdą sferę życia i proś Go, aby napełniał Cię Duchem Świętym. Dzięki Jego mocy będziesz w stanie iść drogą Jezusa, nawet wtedy, gdy będzie to trudne lub nieakceptowane przez otoczenie. On sprawi też, że zapragniesz dzielić się Ewangelią z tymi, którzy jeszcze jej nie słyszeli.
Jezus powiedział: "Będziesz miłował Pana, swego Boga, całym swym sercem, całą swą duszą i całym swym umysłem. To jest pierwsze i największe przykazanie. A drugie jest do niego podobne: Będziesz miłował swego bliźniego jak samego siebie" (Mt 22,37-39). Uczyń te słowa swoim życiowym mottem!
Odwiedź stronę Jezus.pl! Znajdziesz tam wiele wartościowych artykułów mówiących o zbawieniu oraz życiu wiarą.
CHAPTERS: [ 01 ] [ 02 ] [ 03 ] [ 04 ] [ 05 ] [ 06 ] [ 07 ] [ 08 ] [ 09 ] [ 10 ] [ 11 ] [ 12 ] [ 13 ] [ 14 ] [ 15 ] [ 16 ] [ 17 ] [ 18 ] [ 19 ] [ 20 ] [ 21 ] [ 22 ] [ 23 ] [ 24 ] [ 25 ] [ 26 ] [ 27 ] [ 28 ] [ 29 ] [ 30 ] [ 31 ] [ 32 ] [ 33 ] [ 34 ] [ 35 ] [ 36 ] [ 37 ] [ 38 ] [ 39 ] [ 40 ] [ 41 ] [ 42 ] [ 43 ] [ 44 ] [ 45 ] [ 46 ] [ 47 ] [ 48 ] [ 49 ] [ 50 ]
Translation Notes: [in brackets]
1.1 In the beginning, God [The Hebrew word rendered "God" is "?????????" (Elohim).] created the heavens and the earth.
1.2 The earth was formless and empty. Darkness was on the surface of the deep and God's Spirit was hovering over the surface of the waters.
1.3 God said, "Let there be light," and there was light.
1.4 God saw the light, and saw that it was good. God divided the light from the darkness.
1.5 God called the light "day", and the darkness he called "night". There was evening and there was morning, the first day.
1.6 God said, "Let there be an expanse in the middle of the waters, and let it divide the waters from the waters."
1.7 God made the expanse, and divided the waters which were under the expanse from the waters which were above the expanse; and it was so.
1.8 God called the expanse "sky". There was evening and there was morning, a second day.
1.9 God said, "Let the waters under the sky be gathered together to one place, and let the dry land appear"; and it was so.
1.10 God called the dry land "earth", and the gathering together of the waters he called "seas". God saw that it was good.
1.11 God said, "Let the earth yield grass, herbs yielding seeds, and fruit trees bearing fruit after their kind, with their seeds in it, on the earth"; and it was so.
1.12 The earth yielded grass, herbs yielding seed after their kind, and trees bearing fruit, with their seeds in it, after their kind; and God saw that it was good.
1.13 There was evening and there was morning, a third day.
1.14 God said, "Let there be lights in the expanse of the sky to divide the day from the night; and let them be for signs to mark seasons, days, and years;
1.15 and let them be for lights in the expanse of the sky to give light on the earth"; and it was so.
1.16 God made the two great lights: the greater light to rule the day, and the lesser light to rule the night. He also made the stars.
1.17 God set them in the expanse of the sky to give light to the earth,
1.18 and to rule over the day and over the night, and to divide the light from the darkness. God saw that it was good.
1.19 There was evening and there was morning, a fourth day.
1.20 God said, "Let the waters abound with living creatures, and let birds fly above the earth in the open expanse of the sky."
1.21 God created the large sea creatures and every living creature that moves, with which the waters swarmed, after their kind, and every winged bird after its kind. God saw that it was good.
1.22 God blessed them, saying, "Be fruitful, and multiply, and fill the waters in the seas, and let birds multiply on the earth."
1.23 There was evening and there was morning, a fifth day.
1.24 God said, "Let the earth produce living creatures after their kind, livestock, creeping things, and animals of the earth after their kind"; and it was so.
1.25 God made the animals of the earth after their kind, and the livestock after their kind, and everything that creeps on the ground after its kind. God saw that it was good.
1.26 God said, "Let us make man in our image, after our likeness: and let them have dominion over the fish of the sea, and over the birds of the sky, and over the livestock, and over all the earth, and over every creeping thing that creeps on the earth."
1.27 God created man in his own image. In God's image he created him; male and female he created them.
1.28 God blessed them. God said to them, "Be fruitful, multiply, fill the earth, and subdue it. Have dominion over the fish of the sea, over the birds of the sky, and over every living thing that moves on the earth."
1.29 God said, "Behold, ["Behold", from "??????", means look at, take notice, observe, see, or gaze at. It is often used as an interjection.] I have given you every herb yielding seed, which is on the surface of all the earth, and every tree, which bears fruit yielding seed. It will be your food.
1.30 To every animal of the earth, and to every bird of the sky, and to everything that creeps on the earth, in which there is life, I have given every green herb for food;" and it was so.
1.31 God saw everything that he had made, and, behold, it was very good. There was evening and there was morning, a sixth day.
2.1 The heavens, the earth, and all their vast array were finished.
2.2 On the seventh day God finished his work which he had done; and he rested on the seventh day from all his work which he had done.
2.3 God blessed the seventh day, and made it holy, because he rested in it from all his work of creation which he had done.
2.4 This is the history of the generations of the heavens and of the earth when they were created, in the day that Yahweh ["Yahweh" is God's proper Name, sometimes rendered "LORD" (all caps) in other translations.] God made the earth and the heavens.
2.5 No plant of the field was yet in the earth, and no herb of the field had yet sprung up; for Yahweh God had not caused it to rain on the earth. There was not a man to till the ground,
2.6 but a mist went up from the earth, and watered the whole surface of the ground.
2.7 Yahweh God formed man from the dust of the ground, and breathed into his nostrils the breath of life; and man became a living soul.
2.8 Yahweh God planted a garden eastward, in Eden, and there he put the man whom he had formed.
2.9 Out of the ground Yahweh God made every tree to grow that is pleasant to the sight, and good for food, including the tree of life in the middle of the garden and the tree of the knowledge of good and evil.
2.10 A river went out of Eden to water the garden; and from there it was parted, and became the source of four rivers.
2.11 The name of the first is Pishon: it flows through the whole land of Havilah, where there is gold;
2.12 and the gold of that land is good. Bdellium [or, aromatic resin] and onyx stone are also there.
2.13 The name of the second river is Gihon. It is the same river that flows through the whole land of Cush.
2.14 The name of the third river is Hiddekel. This is the one which flows in front of Assyria. The fourth river is the Euphrates.
2.15 Yahweh God took the man, and put him into the garden of Eden to cultivate and keep it.
2.16 Yahweh God commanded the man, saying, "You may freely eat of every tree of the garden;
2.17 but you shall not eat of the tree of the knowledge of good and evil; for in the day that you eat of it, you will surely die."
2.18 Yahweh God said, "It is not good for the man to be alone. I will make him a helper comparable to [or, suitable for, or appropriate for.] him."
2.19 Out of the ground Yahweh God formed every animal of the field, and every bird of the sky, and brought them to the man to see what he would call them. Whatever the man called every living creature became its name.
2.20 The man gave names to all livestock, and to the birds of the sky, and to every animal of the field; but for man there was not found a helper comparable to him.
2.21 Yahweh God caused the man to fall into a deep sleep. As the man slept, he took one of his ribs, and closed up the flesh in its place.
2.22 Yahweh God made a woman from the rib which he had taken from the man, and brought her to the man.
2.23 The man said, "This is now bone of my bones, and flesh of my flesh. She will be called 'woman,' because she was taken out of Man."
2.24 Therefore a man will leave his father and his mother, and will join with his wife, and they will be one flesh.
2.25 The man and his wife were both naked, and they were not ashamed.
3.1 Now the serpent was more subtle than any animal of the field which Yahweh God had made. He said to the woman, "Has God really said, 'You shall not eat of any tree of the garden?'"
3.2 The woman said to the serpent, "We may eat fruit from the trees of the garden,
3.3 but not the fruit of the tree which is in the middle of the garden. God has said, 'You shall not eat of it. You shall not touch it, lest you die.'"
3.4 The serpent said to the woman, "You won't surely die,
3.5 for God knows that in the day you eat it, your eyes will be opened, and you will be like God, knowing good and evil."
3.6 When the woman saw that the tree was good for food, and that it was a delight to the eyes, and that the tree was to be desired to make one wise, she took some of its fruit, and ate; and she gave some to her husband with her, and he ate it, too.
3.7 Their eyes were opened, and they both knew that they were naked. They sewed fig leaves together, and made coverings for themselves.
3.8 They heard Yahweh God's voice walking in the garden in the cool of the day, and the man and his wife hid themselves from the presence of Yahweh God among the trees of the garden.
3.9 Yahweh God called to the man, and said to him, "Where are you?"
3.10 The man said, "I heard your voice in the garden, and I was afraid, because I was naked; and I hid myself."
3.11 God said, "Who told you that you were naked? Have you eaten from the tree that I commanded you not to eat from?"
3.12 The man said, "The woman whom you gave to be with me, she gave me fruit from the tree, and I ate it."
3.13 Yahweh God said to the woman, "What have you done?"
The woman said, "The serpent deceived me, and I ate."
3.14 Yahweh God said to the serpent,
"Because you have done this,
you are cursed above all livestock,
and above every animal of the field.
You shall go on your belly
and you shall eat dust all the days of your life.
3.15 I will put hostility between you and the woman,
and between your offspring and her offspring.
He will bruise your head,
and you will bruise his heel."
3.16 To the woman he said,
"I will greatly multiply your pain in childbirth.
In pain you will bear children.
Your desire will be for your husband,
and he will rule over you."
3.17 To Adam he said,
"Because you have listened to your wife's voice,
and ate from the tree,
about which I commanded you, saying, 'You shall not eat of it,'
the ground is cursed for your sake.
You will eat from it with much labor all the days of your life.
3.18 It will yield thorns and thistles to you;
and you will eat the herb of the field.
3.19 By the sweat of your face will you eat bread until you return to the ground,
for out of it you were taken.
For you are dust,
and to dust you shall return."
3.20 The man called his wife Eve because she would be the mother of all the living.
3.21 Yahweh God made coats of animal skins for Adam and for his wife, and clothed them.
3.22 Yahweh God said, "Behold, the man has become like one of us, knowing good and evil. Now, lest he reach out his hand, and also take of the tree of life, and eat, and live forever..."
3.23 Therefore Yahweh God sent him out from the garden of Eden, to till the ground from which he was taken.
3.24 So he drove out the man; and he placed cherubim [cherubim are powerful angelic creatures, messengers of God with wings. See Ezekiel 10.] at the east of the garden of Eden, and a flaming sword which turned every way, to guard the way to the tree of life.
4.1 The man knew [or, lay with, or, had relations with] Eve his wife. She conceived, [or, became pregnant] and gave birth to Cain, and said, "I have gotten a man with Yahweh's help."
4.2 Again she gave birth, to Cain's brother Abel. Abel was a keeper of sheep, but Cain was a tiller of the ground.
4.3 As time passed, Cain brought an offering to Yahweh from the fruit of the ground.
4.4 Abel also brought some of the firstborn of his flock and of its fat. Yahweh respected Abel and his offering,
4.5 but he didn't respect Cain and his offering. Cain was very angry, and the expression on his face fell.
4.6 Yahweh said to Cain, "Why are you angry? Why has the expression of your face fallen?
4.7 If you do well, won't it be lifted up? If you don't do well, sin crouches at the door. Its desire is for you, but you are to rule over it."
4.8 Cain said to Abel, his brother, "Let's go into the field." While they were in the field, Cain rose up against Abel, his brother, and killed him.
4.9 Yahweh said to Cain, "Where is Abel, your brother?"
He said, "I don't know. Am I my brother's keeper?"
4.10 Yahweh said, "What have you done? The voice of your brother's blood cries to me from the ground.
4.11 Now you are cursed because of the ground, which has opened its mouth to receive your brother's blood from your hand.
4.12 From now on, when you till the ground, it won't yield its strength to you. You will be a fugitive and a wanderer in the earth."
4.13 Cain said to Yahweh, "My punishment is greater than I can bear.
4.14 Behold, you have driven me out today from the surface of the ground. I will be hidden from your face, and I will be a fugitive and a wanderer in the earth. Whoever finds me will kill me."
4.15 Yahweh said to him, "Therefore whoever slays Cain, vengeance will be taken on him sevenfold." Yahweh appointed a sign for Cain, so that anyone finding him would not strike him.
4.16 Cain left Yahweh's presence, and lived in the land of Nod, east of Eden.
4.17 Cain knew his wife. She conceived, and gave birth to Enoch. He built a city, and called the name of the city, after the name of his son, Enoch.
4.18 To Enoch was born Irad. Irad became the father of Mehujael. Mehujael became the father of Methushael. Methushael became the father of Lamech.
4.19 Lamech took two wives: the name of the first one was Adah, and the name of the second one was Zillah.
4.20 Adah gave birth to Jabal, who was the father of those who dwell in tents and have livestock.
4.21 His brother's name was Jubal, who was the father of all who handle the harp and pipe.
4.22 Zillah also gave birth to Tubal Cain, the forger of every cutting instrument of brass and iron. Tubal Cain's sister was Naamah.
4.23 Lamech said to his wives,
"Adah and Zillah, hear my voice.
You wives of Lamech, listen to my speech,
for I have slain a man for wounding me,
a young man for bruising me.
4.24 If Cain will be avenged seven times,
truly Lamech seventy-seven times."
4.25 Adam knew his wife again. She gave birth to a son, and named him Seth, saying, "for God has given me another child instead of Abel, for Cain killed him."
4.26 A son was also born to Seth, and he named him Enosh. At that time men began to call on Yahweh's name.
5.1 This is the book of the generations of Adam. In the day that God created man, he made him in God's likeness.
5.2 He created them male and female, and blessed them. On the day they were created, he named them "Adam". ["Adam" and "Man" are spelled with the exact same consonants in Hebrew, so this can be correctly translated either way.]
5.3 Adam lived one hundred thirty years, and became the father of a son in his own likeness, after his image, and named him Seth.
5.4 The days of Adam after he became the father of Seth were eight hundred years, and he became the father of other sons and daughters.
5.5 All the days that Adam lived were nine hundred thirty years, then he died.
5.6 Seth lived one hundred five years, then became the father of Enosh.
5.7 Seth lived after he became the father of Enosh eight hundred seven years, and became the father of other sons and daughters.
5.8 All of the days of Seth were nine hundred twelve years, then he died.
5.9 Enosh lived ninety years, and became the father of Kenan.
5.10 Enosh lived after he became the father of Kenan, eight hundred fifteen years, and became the father of other sons and daughters.
5.11 All of the days of Enosh were nine hundred five years, then he died.
5.12 Kenan lived seventy years, then became the father of Mahalalel.
5.13 Kenan lived after he became the father of Mahalalel eight hundred forty years, and became the father of other sons and daughters
5.14 and all of the days of Kenan were nine hundred ten years, then he died.
5.15 Mahalalel lived sixty-five years, then became the father of Jared.
5.16 Mahalalel lived after he became the father of Jared eight hundred thirty years, and became the father of other sons and daughters.
5.17 All of the days of Mahalalel were eight hundred ninety-five years, then he died.
5.18 Jared lived one hundred sixty-two years, then became the father of Enoch.
5.19 Jared lived after he became the father of Enoch eight hundred years, and became the father of other sons and daughters.
5.20 All of the days of Jared were nine hundred sixty-two years, then he died.
5.21 Enoch lived sixty-five years, then became the father of Methuselah.
5.22 After Methuselah's birth, Enoch walked with God for three hundred years, and became the father of more sons and daughters.
5.23 All the days of Enoch were three hundred sixty-five years.
5.24 Enoch walked with God, and he was not found, for God took him.
5.25 Methuselah lived one hundred eighty-seven years, then became the father of Lamech.
5.26 Methuselah lived after he became the father of Lamech seven hundred eighty-two years, and became the father of other sons and daughters.
5.27 All the days of Methuselah were nine hundred sixty-nine years, then he died.
5.28 Lamech lived one hundred eighty-two years, then became the father of a son.
5.29 He named him Noah, saying, "This one will comfort us in our work and in the toil of our hands, caused by the ground which Yahweh has cursed."
5.30 Lamech lived after he became the father of Noah five hundred ninety-five years, and became the father of other sons and daughters.
5.31 All the days of Lamech were seven hundred seventy-seven years, then he died.
5.32 Noah was five hundred years old, then Noah became the father of Shem, Ham, and Japheth.
6.1 When men began to multiply on the surface of the ground, and daughters were born to them,
6.2 God's sons saw that men's daughters were beautiful, and they took any that they wanted for themselves as wives.
6.3 Yahweh said, "My Spirit will not strive with man forever, because he also is flesh; so his days will be one hundred twenty years."
6.4 The Nephilim [or, giants] were in the earth in those days, and also after that, when God's sons came in to men's daughters and had children with them. Those were the mighty men who were of old, men of renown.
6.5 Yahweh saw that the wickedness of man was great in the earth, and that every imagination of the thoughts of man's heart was continually only evil.
6.6 Yahweh was sorry that he had made man on the earth, and it grieved him in his heart.
6.7 Yahweh said, "I will destroy man whom I have created from the surface of the ground-man, along with animals, creeping things, and birds of the sky-for I am sorry that I have made them."
6.8 But Noah found favor in Yahweh's eyes.
6.9 This is the history of the generations of Noah: Noah was a righteous man, blameless among the people of his time. Noah walked with God.
6.10 Noah became the father of three sons: Shem, Ham, and Japheth.
6.11 The earth was corrupt before God, and the earth was filled with violence.
6.12 God saw the earth, and saw that it was corrupt, for all flesh had corrupted their way on the earth.
6.13 God said to Noah, "I will bring an end to all flesh, for the earth is filled with violence through them. Behold, I will destroy them and the earth.
6.14 Make a ship of gopher wood. You shall make rooms in the ship, and shall seal it inside and outside with pitch.
6.15 This is how you shall make it. The length of the ship shall be three hundred cubits, [A cubit is the length from the tip of the middle finger to the elbow on a man's arm, or about 18 inches or 46 centimeters.] its width fifty cubits, and its height thirty cubits.
6.16 You shall make a roof in the ship, and you shall finish it to a cubit upward. You shall set the door of the ship in its side. You shall make it with lower, second, and third levels.
6.17 I, even I, do bring the flood of waters on this earth, to destroy all flesh having the breath of life from under the sky. Everything that is in the earth will die.
6.18 But I will establish my covenant with you. You shall come into the ship, you, your sons, your wife, and your sons' wives with you.
6.19 Of every living thing of all flesh, you shall bring two of every sort into the ship, to keep them alive with you. They shall be male and female.
6.20 Of the birds after their kind, of the livestock after their kind, of every creeping thing of the ground after its kind, two of every sort will come to you, to keep them alive.
6.21 Take with you some of all food that is eaten, and gather it to yourself; and it will be for food for you, and for them."
6.22 Thus Noah did. He did all that God commanded him.
7.1 Yahweh said to Noah, "Come with all of your household into the ship, for I have seen your righteousness before me in this generation.
7.2 You shall take seven pairs of every clean animal with you, the male and his female. Of the animals that are not clean, take two, the male and his female.
7.3 Also of the birds of the sky, seven and seven, male and female, to keep seed alive on the surface of all the earth.
7.4 In seven days, I will cause it to rain on the earth for forty days and forty nights. I will destroy every living thing that I have made from the surface of the ground."
7.5 Noah did everything that Yahweh commanded him.
7.6 Noah was six hundred years old when the flood of waters came on the earth.
7.7 Noah went into the ship with his sons, his wife, and his sons' wives, because of the floodwaters.
7.8 Clean animals, unclean animals, birds, and everything that creeps on the ground
7.9 went by pairs to Noah into the ship, male and female, as God commanded Noah.
7.10 After the seven days, the floodwaters came on the earth.
7.11 In the six hundredth year of Noah's life, in the second month, on the seventeenth day of the month, on the same day all the fountains of the great deep were burst open, and the sky's windows were opened.
7.12 It rained on the earth forty days and forty nights.
7.13 In the same day Noah, and Shem, Ham, and Japheth-the sons of Noah-and Noah's wife and the three wives of his sons with them, entered into the ship-
7.14 they, and every animal after its kind, all the livestock after their kind, every creeping thing that creeps on the earth after its kind, and every bird after its kind, every bird of every sort.
7.15 Pairs from all flesh with the breath of life in them went into the ship to Noah.
7.16 Those who went in, went in male and female of all flesh, as God commanded him; then Yahweh shut him in.
7.17 The flood was forty days on the earth. The waters increased, and lifted up the ship, and it was lifted up above the earth.
7.18 The waters rose, and increased greatly on the earth; and the ship floated on the surface of the waters.
7.19 The waters rose very high on the earth. All the high mountains that were under the whole sky were covered.
7.20 The waters rose fifteen cubits [A cubit is the length from the tip of the middle finger to the elbow on a man's arm, or about 18 inches or 46 centimeters.] higher, and the mountains were covered.
7.21 All flesh died that moved on the earth, including birds, livestock, animals, every creeping thing that creeps on the earth, and every man.
7.22 All on the dry land, in whose nostrils was the breath of the spirit of life, died.
7.23 Every living thing was destroyed that was on the surface of the ground, including man, livestock, creeping things, and birds of the sky. They were destroyed from the earth. Only Noah was left, and those who were with him in the ship.
7.24 The waters flooded the earth one hundred fifty days.
8.1 God remembered Noah, all the animals, and all the livestock that were with him in the ship; and God made a wind to pass over the earth. The waters subsided.
8.2 The deep's fountains and the sky's windows were also stopped, and the rain from the sky was restrained.
8.3 The waters continually receded from the earth. After the end of one hundred fifty days the waters decreased.
8.4 The ship rested in the seventh month, on the seventeenth day of the month, on Ararat's mountains.
8.5 The waters receded continually until the tenth month. In the tenth month, on the first day of the month, the tops of the mountains were visible.
8.6 At the end of forty days, Noah opened the window of the ship which he had made,
8.7 and he sent out a raven. It went back and forth, until the waters were dried up from the earth.
8.8 He himself sent out a dove to see if the waters were abated from the surface of the ground,
8.9 but the dove found no place to rest her foot, and she returned into the ship to him, for the waters were on the surface of the whole earth. He put out his hand, and took her, and brought her to him into the ship.
8.10 He waited yet another seven days; and again he sent the dove out of the ship.
8.11 The dove came back to him at evening and, behold, in her mouth was a freshly plucked olive leaf. So Noah knew that the waters were abated from the earth.
8.12 He waited yet another seven days, and sent out the dove; and she didn't return to him anymore.
8.13 In the six hundred first year, in the first month, the first day of the month, the waters were dried up from the earth. Noah removed the covering of the ship, and looked. He saw that the surface of the ground was dried.
8.14 In the second month, on the twenty-seventh day of the month, the earth was dry.
8.15 God spoke to Noah, saying,
8.16 "Go out of the ship, you, your wife, your sons, and your sons' wives with you.
8.17 Bring out with you every living thing that is with you of all flesh, including birds, livestock, and every creeping thing that creeps on the earth, that they may breed abundantly in the earth, and be fruitful, and multiply on the earth."
8.18 Noah went out, with his sons, his wife, and his sons' wives with him.
8.19 Every animal, every creeping thing, and every bird, whatever moves on the earth, after their families, went out of the ship.
8.20 Noah built an altar to Yahweh, and took of every clean animal, and of every clean bird, and offered burnt offerings on the altar.
8.21 Yahweh smelled the pleasant aroma. Yahweh said in his heart, "I will not again curse the ground any more for man's sake because the imagination of man's heart is evil from his youth. I will never again strike every living thing, as I have done.
8.22 While the earth remains, seed time and harvest, and cold and heat, and summer and winter, and day and night will not cease."
9.1 God blessed Noah and his sons, and said to them, "Be fruitful, multiply, and replenish the earth.
9.2 The fear of you and the dread of you will be on every animal of the earth, and on every bird of the sky. Everything that moves along the ground, and all the fish of the sea, are delivered into your hand.
9.3 Every moving thing that lives will be food for you. As I gave you the green herb, I have given everything to you.
9.4 But flesh with its life, that is, its blood, you shall not eat.
9.5 I will surely require your blood of your lives; at the hand of every animal I will require it. At the hand of man, even at the hand of every man's brother, I will require the life of man.
9.6 Whoever sheds man's blood, his blood will be shed by man, for God made man in his own image.
9.7 Be fruitful and multiply. Increase abundantly in the earth, and multiply in it."
9.8 God spoke to Noah and to his sons with him, saying,
9.9 "As for me, behold, I establish my covenant with you, and with your offspring after you,
9.10 and with every living creature that is with you: the birds, the livestock, and every animal of the earth with you, of all that go out of the ship, even every animal of the earth.
9.11 I will establish my covenant with you: All flesh will not be cut off any more by the waters of the flood. There will never again be a flood to destroy the earth."
9.12 God said, "This is the token of the covenant which I make between me and you and every living creature that is with you, for perpetual generations:
9.13 I set my rainbow in the cloud, and it will be a sign of a covenant between me and the earth.
9.14 When I bring a cloud over the earth, that the rainbow will be seen in the cloud,
9.15 and I will remember my covenant, which is between me and you and every living creature of all flesh, and the waters will no more become a flood to destroy all flesh.
9.16 The rainbow will be in the cloud. I will look at it, that I may remember the everlasting covenant between God and every living creature of all flesh that is on the earth."
9.17 God said to Noah, "This is the token of the covenant which I have established between me and all flesh that is on the earth."
9.18 The sons of Noah who went out from the ship were Shem, Ham, and Japheth. Ham is the father of Canaan.
9.19 These three were the sons of Noah, and from these, the whole earth was populated.
9.20 Noah began to be a farmer, and planted a vineyard.
9.21 He drank of the wine and got drunk. He was uncovered within his tent.
9.22 Ham, the father of Canaan, saw the nakedness of his father, and told his two brothers outside.
9.23 Shem and Japheth took a garment, and laid it on both their shoulders, went in backwards, and covered the nakedness of their father. Their faces were backwards, and they didn't see their father's nakedness.
9.24 Noah awoke from his wine, and knew what his youngest son had done to him.
9.25 He said,
"Canaan is cursed.
He will be a servant of servants to his brothers."
9.26 He said,
"Blessed be Yahweh, the God of Shem.
Let Canaan be his servant.
9.27 May God enlarge Japheth.
Let him dwell in the tents of Shem.
Let Canaan be his servant."
9.28 Noah lived three hundred fifty years after the flood.
9.29 All the days of Noah were nine hundred fifty years, and then he died.
10.1 Now this is the history of the generations of the sons of Noah and of Shem, Ham, and Japheth. Sons were born to them after the flood.
10.2 The sons of Japheth were: Gomer, Magog, Madai, Javan, Tubal, Meshech, and Tiras.
10.3 The sons of Gomer were: Ashkenaz, Riphath, and Togarmah.
10.4 The sons of Javan were: Elishah, Tarshish, Kittim, and Dodanim.
10.5 Of these were the islands of the nations divided in their lands, everyone after his language, after their families, in their nations.
10.6 The sons of Ham were: Cush, Mizraim, Put, and Canaan.
10.7 The sons of Cush were: Seba, Havilah, Sabtah, Raamah, and Sabteca. The sons of Raamah were: Sheba and Dedan.
10.8 Cush became the father of Nimrod. He began to be a mighty one in the earth.
10.9 He was a mighty hunter before Yahweh. Therefore it is said, "like Nimrod, a mighty hunter before Yahweh".
10.10 The beginning of his kingdom was Babel, Erech, Accad, and Calneh, in the land of Shinar.
10.11 Out of that land he went into Assyria, and built Nineveh, Rehoboth Ir, Calah,
10.12 and Resen between Nineveh and the great city Calah.
10.13 Mizraim became the father of Ludim, Anamim, Lehabim, Naphtuhim,
10.14 Pathrusim, Casluhim (which the Philistines descended from), and Caphtorim.
10.15 Canaan became the father of Sidon (his firstborn), Heth,
10.16 the Jebusites, the Amorites, the Girgashites,
10.17 the Hivites, the Arkites, the Sinites,
10.18 the Arvadites, the Zemarites, and the Hamathites. Afterward the families of the Canaanites were spread abroad.
10.19 The border of the Canaanites was from Sidon-as you go toward Gerar-to Gaza-as you go toward Sodom, Gomorrah, Admah, and Zeboiim-to Lasha.
10.20 These are the sons of Ham, after their families, according to their languages, in their lands and their nations.
10.21 Children were also born to Shem, the father of all the children of Eber, the elder brother of Japheth.
10.22 The sons of Shem were: Elam, Asshur, Arpachshad, Lud, and Aram.
10.23 The sons of Aram were: Uz, Hul, Gether, and Mash.
10.24 Arpachshad became the father of Shelah. Shelah became the father of Eber.
10.25 To Eber were born two sons. The name of the one was Peleg, for in his days the earth was divided. His brother's name was Joktan.
10.26 Joktan became the father of Almodad, Sheleph, Hazarmaveth, Jerah,
10.27 Hadoram, Uzal, Diklah,
10.28 Obal, Abimael, Sheba,
10.29 Ophir, Havilah, and Jobab. All these were the sons of Joktan.
10.30 Their dwelling extended from Mesha, as you go toward Sephar, the mountain of the east.
10.31 These are the sons of Shem, by their families, according to their languages, lands, and nations.
10.32 These are the families of the sons of Noah, by their generations, according to their nations. The nations divided from these in the earth after the flood.
11.1 The whole earth was of one language and of one speech.
11.2 As they traveled east, they found a plain in the land of Shinar, and they lived there.
11.3 They said to one another, "Come, let's make bricks, and burn them thoroughly." They had brick for stone, and they used tar for mortar.
11.4 They said, "Come, let's build ourselves a city, and a tower whose top reaches to the sky, and let's make a name for ourselves, lest we be scattered abroad on the surface of the whole earth."
11.5 Yahweh came down to see the city and the tower, which the children of men built.
11.6 Yahweh said, "Behold, they are one people, and they have all one language, and this is what they begin to do. Now nothing will be withheld from them, which they intend to do.
11.7 Come, let's go down, and there confuse their language, that they may not understand one another's speech."
11.8 So Yahweh scattered them abroad from there on the surface of all the earth. They stopped building the city.
11.9 Therefore its name was called Babel, because there Yahweh confused the language of all the earth. From there, Yahweh scattered them abroad on the surface of all the earth.
11.10 This is the history of the generations of Shem: Shem was one hundred years old when he became the father of Arpachshad two years after the flood.
11.11 Shem lived five hundred years after he became the father of Arpachshad, and became the father of more sons and daughters.
11.12 Arpachshad lived thirty-five years and became the father of Shelah.
11.13 Arpachshad lived four hundred three years after he became the father of Shelah, and became the father of more sons and daughters.
11.14 Shelah lived thirty years, and became the father of Eber.
11.15 Shelah lived four hundred three years after he became the father of Eber, and became the father of more sons and daughters.
11.16 Eber lived thirty-four years, and became the father of Peleg.
11.17 Eber lived four hundred thirty years after he became the father of Peleg, and became the father of more sons and daughters.
11.18 Peleg lived thirty years, and became the father of Reu.
11.19 Peleg lived two hundred nine years after he became the father of Reu, and became the father of more sons and daughters.
11.20 Reu lived thirty-two years, and became the father of Serug.
11.21 Reu lived two hundred seven years after he became the father of Serug, and became the father of more sons and daughters.
11.22 Serug lived thirty years, and became the father of Nahor.
11.23 Serug lived two hundred years after he became the father of Nahor, and became the father of more sons and daughters.
11.24 Nahor lived twenty-nine years, and became the father of Terah.
11.25 Nahor lived one hundred nineteen years after he became the father of Terah, and became the father of more sons and daughters.
11.26 Terah lived seventy years, and became the father of Abram, Nahor, and Haran.
11.27 Now this is the history of the generations of Terah. Terah became the father of Abram, Nahor, and Haran. Haran became the father of Lot.
11.28 Haran died before his father Terah in the land of his birth, in Ur of the Chaldees.
11.29 Abram and Nahor married wives. The name of Abram's wife was Sarai, and the name of Nahor's wife was Milcah, the daughter of Haran who was also the father of Iscah.
11.30 Sarai was barren. She had no child.
11.31 Terah took Abram his son, Lot the son of Haran, his son's son, and Sarai his daughter-in-law, his son Abram's wife. They went from Ur of the Chaldees, to go into the land of Canaan. They came to Haran and lived there.
11.32 The days of Terah were two hundred five years. Terah died in Haran.
12.1 Now Yahweh said to Abram, "Leave your country, and your relatives, and your father's house, and go to the land that I will show you.
12.2 I will make of you a great nation. I will bless you and make your name great. You will be a blessing.
12.3 I will bless those who bless you, and I will curse him who curses you. All the families of the earth will be blessed through you."
12.4 So Abram went, as Yahweh had told him. Lot went with him. Abram was seventy-five years old when he departed from Haran.
12.5 Abram took Sarai his wife, Lot his brother's son, all their possessions that they had gathered, and the people whom they had acquired in Haran, and they went to go into the land of Canaan. They entered into the land of Canaan.
12.6 Abram passed through the land to the place of Shechem, to the oak of Moreh. The Canaanites were in the land, then.
12.7 Yahweh appeared to Abram and said, "I will give this land to your offspring." [or, seed]
He built an altar there to Yahweh, who had appeared to him.
12.8 He left from there to go to the mountain on the east of Bethel and pitched his tent, having Bethel on the west, and Ai on the east. There he built an altar to Yahweh and called on Yahweh's name.
12.9 Abram traveled, still going on toward the South.
12.10 There was a famine in the land. Abram went down into Egypt to live as a foreigner there, for the famine was severe in the land.
12.11 When he had come near to enter Egypt, he said to Sarai his wife, "See now, I know that you are a beautiful woman to look at.
12.12 It will happen, when the Egyptians see you, that they will say, 'This is his wife.' They will kill me, but they will save you alive.
12.13 Please say that you are my sister, that it may be well with me for your sake, and that my soul may live because of you."
12.14 When Abram had come into Egypt, Egyptians saw that the woman was very beautiful.
12.15 The princes of Pharaoh saw her, and praised her to Pharaoh; and the woman was taken into Pharaoh's house.
12.16 He dealt well with Abram for her sake. He had sheep, cattle, male donkeys, male servants, female servants, female donkeys, and camels.
12.17 Yahweh afflicted Pharaoh and his house with great plagues because of Sarai, Abram's wife.
12.18 Pharaoh called Abram and said, "What is this that you have done to me? Why didn't you tell me that she was your wife?
12.19 Why did you say, 'She is my sister,' so that I took her to be my wife? Now therefore, see your wife, take her, and go your way."
12.20 Pharaoh commanded men concerning him, and they escorted him away with his wife and all that he had.
13.1 Abram went up out of Egypt-he, his wife, all that he had, and Lot with him-into the South.
13.2 Abram was very rich in livestock, in silver, and in gold.
13.3 He went on his journeys from the South even to Bethel, to the place where his tent had been at the beginning, between Bethel and Ai,
13.4 to the place of the altar, which he had made there at the first. There Abram called on Yahweh's name.
13.5 Lot also, who went with Abram, had flocks, herds, and tents.
13.6 The land was not able to bear them, that they might live together; for their substance was great, so that they could not live together.
13.7 There was strife between the herdsmen of Abram's livestock and the herdsmen of Lot's livestock. The Canaanites and the Perizzites lived in the land at that time.
13.8 Abram said to Lot, "Please, let there be no strife between you and me, and between your herdsmen and my herdsmen; for we are relatives.
13.9 Isn't the whole land before you? Please separate yourself from me. If you go to the left hand, then I will go to the right. Or if you go to the right hand, then I will go to the left."
13.10 Lot lifted up his eyes, and saw all the plain of the Jordan, that it was well-watered everywhere, before Yahweh destroyed Sodom and Gomorrah, like the garden of Yahweh, like the land of Egypt, as you go to Zoar.
13.11 So Lot chose the Plain of the Jordan for himself. Lot traveled east, and they separated themselves the one from the other.
13.12 Abram lived in the land of Canaan, and Lot lived in the cities of the plain, and moved his tent as far as Sodom.
13.13 Now the men of Sodom were exceedingly wicked and sinners against Yahweh.
13.14 Yahweh said to Abram, after Lot was separated from him, "Now, lift up your eyes, and look from the place where you are, northward and southward and eastward and westward,
13.15 for all the land which you see, I will give to you, and to your offspring forever.
13.16 I will make your offspring as the dust of the earth, so that if a man can count the dust of the earth, then your offspring [or, seed] may also be counted.
13.17 Arise, walk through the land in its length and in its width; for I will give it to you."
13.18 Abram moved his tent, and came and lived by the oaks of Mamre, which are in Hebron, and built an altar there to Yahweh.
14.1 In the days of Amraphel, king of Shinar, Arioch, king of Ellasar, Chedorlaomer, king of Elam, and Tidal, king of Goiim,
14.2 they made war with Bera, king of Sodom, and with Birsha, king of Gomorrah, Shinab, king of Admah, and Shemeber, king of Zeboiim, and the king of Bela (also called Zoar).
14.3 All these joined together in the valley of Siddim (also called the Salt Sea).
14.4 They served Chedorlaomer for twelve years, and in the thirteenth year, they rebelled.
14.5 In the fourteenth year Chedorlaomer came, and the kings who were with him, and struck the Rephaim in Ashteroth Karnaim, and the Zuzim in Ham, and the Emim in Shaveh Kiriathaim,
14.6 and the Horites in their Mount Seir, to El Paran, which is by the wilderness.
14.7 They returned, and came to En Mishpat (also called Kadesh), and struck all the country of the Amalekites, and also the Amorites, that lived in Hazazon Tamar.
14.8 The king of Sodom, and the king of Gomorrah, and the king of Admah, and the king of Zeboiim, and the king of Bela (also called Zoar) went out; and they set the battle in array against them in the valley of Siddim;
14.9 against Chedorlaomer king of Elam, and Tidal king of Goiim, and Amraphel king of Shinar, and Arioch king of Ellasar; four kings against the five.
14.10 Now the valley of Siddim was full of tar pits; and the kings of Sodom and Gomorrah fled, and some fell there, and those who remained fled to the hills.
14.11 They took all the goods of Sodom and Gomorrah, and all their food, and went their way.
14.12 They took Lot, Abram's brother's son, who lived in Sodom, and his goods, and departed.
14.13 One who had escaped came and told Abram, the Hebrew. At that time, he lived by the oaks of Mamre, the Amorite, brother of Eshcol, and brother of Aner; and they were allies of Abram.
14.14 When Abram heard that his relative was taken captive, he led out his trained men, born in his house, three hundred and eighteen, and pursued as far as Dan.
14.15 He divided himself against them by night, he and his servants, and struck them, and pursued them to Hobah, which is on the left hand of Damascus.
14.16 He brought back all the goods, and also brought back his relative, Lot, and his goods, and the women also, and the other people.
14.17 The king of Sodom went out to meet him after his return from the slaughter of Chedorlaomer and the kings who were with him, at the valley of Shaveh (that is, the King's Valley).
14.18 Melchizedek king of Salem brought out bread and wine: and he was priest of God Most High.
14.19 He blessed him, and said, "Blessed be Abram of God Most High, possessor of heaven and earth:
14.20 and blessed be God Most High, who has delivered your enemies into your hand."
Abram gave him a tenth of all.
14.21 The king of Sodom said to Abram, "Give me the people, and take the goods for yourself."
14.22 Abram said to the king of Sodom, "I have lifted up my hand to Yahweh, God Most High, possessor of heaven and earth,
14.23 that I will not take a thread nor a sandal strap nor anything that is yours, lest you should say, 'I have made Abram rich.'
14.24 I will accept nothing from you except that which the young men have eaten, and the portion of the men who went with me: Aner, Eshcol, and Mamre. Let them take their portion."
15.1 After these things Yahweh's word came to Abram in a vision, saying, "Don't be afraid, Abram. I am your shield, your exceedingly great reward."
15.2 Abram said, "Lord [The word translated "Lord" is "Adonai".] Yahweh, what will you give me, since I go childless, and he who will inherit my estate is Eliezer of Damascus?"
15.3 Abram said, "Behold, to me you have given no children [or, seed]: and, behold, one born in my house is my heir."
15.4 Behold, Yahweh's word came to him, saying, "This man will not be your heir, but he who will come out of your own body will be your heir."
15.5 Yahweh brought him outside, and said, "Look now toward the sky, and count the stars, if you are able to count them." He said to Abram, "So will your offspring [or, seed] be."
15.6 He believed in Yahweh, who credited it to him for righteousness.
15.7 He said to Abram, "I am Yahweh who brought you out of Ur of the Chaldees, to give you this land to inherit it."
15.8 He said, "Lord Yahweh, how will I know that I will inherit it?"
15.9 He said to him, "Bring me a heifer three years old, a female goat three years old, a ram three years old, a turtledove, and a young pigeon."
15.10 He brought him all these, and divided them in the middle, and laid each half opposite the other; but he didn't divide the birds.
15.11 The birds of prey came down on the carcasses, and Abram drove them away.
15.12 When the sun was going down, a deep sleep fell on Abram. Now terror and great darkness fell on him.
15.13 He said to Abram, "Know for sure that your offspring [or, seed] will live as foreigners in a land that is not theirs, and will serve them. They will afflict them four hundred years.
15.14 I will also judge that nation, whom they will serve. Afterward they will come out with great wealth,
15.15 but you will go to your fathers in peace. You will be buried at a good old age.
15.16 In the fourth generation they will come here again, for the iniquity of the Amorite is not yet full."
15.17 It came to pass that, when the sun went down, and it was dark, behold, a smoking furnace, and a flaming torch passed between these pieces.
15.18 In that day Yahweh made a covenant with Abram, saying, "I have given this land to your offspring, [or, seed] from the river of Egypt to the great river, the river Euphrates:
15.19 the Kenites, the Kenizzites, the Kadmonites,
15.20 the Hittites, the Perizzites, the Rephaim,
15.21 the Amorites, the Canaanites, the Girgashites, and the Jebusites."
16.1 Now Sarai, Abram's wife, bore him no children. She had a servant, an Egyptian, whose name was Hagar.
16.2 Sarai said to Abram, "See now, Yahweh has restrained me from bearing. Please go in to my servant. It may be that I will obtain children by her." Abram listened to the voice of Sarai.
16.3 Sarai, Abram's wife, took Hagar the Egyptian, her servant, after Abram had lived ten years in the land of Canaan, and gave her to Abram her husband to be his wife.
16.4 He went in to Hagar, and she conceived. When she saw that she had conceived, her mistress was despised in her eyes.
16.5 Sarai said to Abram, "This wrong is your fault. I gave my servant into your bosom, and when she saw that she had conceived, I was despised in her eyes. Yahweh judge between me and you."
16.6 But Abram said to Sarai, "Behold, your maid is in your hand. Do to her whatever is good in your eyes." Sarai dealt harshly with her, and she fled from her face.
16.7 Yahweh's angel found her by a fountain of water in the wilderness, by the fountain on the way to Shur.
16.8 He said, "Hagar, Sarai's servant, where did you come from? Where are you going?"
She said, "I am fleeing from the face of my mistress Sarai."
16.9 Yahweh's angel said to her, "Return to your mistress, and submit yourself under her hands."
16.10 Yahweh's angel said to her, "I will greatly multiply your offspring, [or, seed] that they will not be counted for multitude."
16.11 Yahweh's angel said to her, "Behold, you are with child, and will bear a son. You shall call his name Ishmael, because Yahweh has heard your affliction.
16.12 He will be like a wild donkey among men. His hand will be against every man, and every man's hand against him. He will live opposite all of his brothers."
16.13 She called the name of Yahweh who spoke to her, "You are a God who sees," for she said, "Have I even stayed alive after seeing him?"
16.14 Therefore the well was called Beer Lahai Roi. [Beer Lahai Roi means "well of the one who lives and sees me".] Behold, it is between Kadesh and Bered.
16.15 Hagar bore a son for Abram. Abram called the name of his son, whom Hagar bore, Ishmael.
16.16 Abram was eighty-six years old when Hagar bore Ishmael to Abram.
17.1 When Abram was ninety-nine years old, Yahweh appeared to Abram and said to him, "I am God Almighty. Walk before me, and be blameless.
17.2 I will make my covenant between me and you, and will multiply you exceedingly."
17.3 Abram fell on his face. God talked with him, saying,
17.4 "As for me, behold, my covenant is with you. You will be the father of a multitude of nations.
17.5 Your name will no more be called Abram, but your name will be Abraham; for I have made you the father of a multitude of nations.
17.6 I will make you exceedingly fruitful, and I will make nations of you. Kings will come out of you.
17.7 I will establish my covenant between me and you and your offspring [or, seed] after you throughout their generations for an everlasting covenant, to be a God to you and to your offspring [or, seed] after you.
17.8 I will give to you, and to your offspring [or, seed] after you, the land where you are traveling, all the land of Canaan, for an everlasting possession. I will be their God."
17.9 God said to Abraham, "As for you, you will keep my covenant, you and your offspring [or, seed] after you throughout their generations.
17.10 This is my covenant, which you shall keep, between me and you and your offspring [or, seed] after you. Every male among you shall be circumcised.
17.11 You shall be circumcised in the flesh of your foreskin. It will be a token of the covenant between me and you.
17.12 He who is eight days old will be circumcised among you, every male throughout your generations, he who is born in the house, or bought with money from any foreigner who is not of your offspring. [or, seed]
17.13 He who is born in your house, and he who is bought with your money, must be circumcised. My covenant will be in your flesh for an everlasting covenant.
17.14 The uncircumcised male who is not circumcised in the flesh of his foreskin, that soul shall be cut off from his people. He has broken my covenant."
17.15 God said to Abraham, "As for Sarai your wife, you shall not call her name Sarai, but her name will be Sarah.
17.16 I will bless her, and moreover I will give you a son by her. Yes, I will bless her, and she will be a mother of nations. Kings of peoples will come from her."
17.17 Then Abraham fell on his face, and laughed, and said in his heart, "Will a child be born to him who is one hundred years old? Will Sarah, who is ninety years old, give birth?"
17.18 Abraham said to God, "Oh that Ishmael might live before you!"
17.19 God said, "No, but Sarah, your wife, will bear you a son. You shall call his name Isaac. [Isaac means "he laughs".] I will establish my covenant with him for an everlasting covenant for his offspring [or, seed] after him.
17.20 As for Ishmael, I have heard you. Behold, I have blessed him, and will make him fruitful, and will multiply him exceedingly. He will become the father of twelve princes, and I will make him a great nation.
17.21 But my covenant I establish with Isaac, whom Sarah will bear to you at this set time next year."
17.22 When he finished talking with him, God went up from Abraham.
17.23 Abraham took Ishmael his son, all who were born in his house, and all who were bought with his money; every male among the men of Abraham's house, and circumcised the flesh of their foreskin in the same day, as God had said to him.
17.24 Abraham was ninety-nine years old, when he was circumcised in the flesh of his foreskin.
17.25 Ishmael, his son, was thirteen years old when he was circumcised in the flesh of his foreskin.
17.26 In the same day both Abraham and Ishmael, his son, were circumcised.
17.27 All the men of his house, those born in the house, and those bought with money from a foreigner, were circumcised with him.
18.1 Yahweh appeared to him by the oaks of Mamre, as he sat in the tent door in the heat of the day.
18.2 He lifted up his eyes and looked, and saw that three men stood opposite him. When he saw them, he ran to meet them from the tent door, and bowed himself to the earth,
18.3 and said, "My lord, if now I have found favor in your sight, please don't go away from your servant.
18.4 Now let a little water be fetched, wash your feet, and rest yourselves under the tree.
18.5 I will get a morsel of bread so you can refresh your heart. After that you may go your way, now that you have come to your servant."
They said, "Very well, do as you have said."
18.6 Abraham hurried into the tent to Sarah, and said, "Quickly prepare three seahs [1 seah is about 7 liters or 1.9 gallons or 0.8 pecks] of fine meal, knead it, and make cakes."
18.7 Abraham ran to the herd, and fetched a tender and good calf, and gave it to the servant. He hurried to dress it.
18.8 He took butter, milk, and the calf which he had dressed, and set it before them. He stood by them under the tree, and they ate.
18.9 They asked him, "Where is Sarah, your wife?"
He said, "See, in the tent."
18.10 He said, "I will certainly return to you at about this time next year; and behold, Sarah your wife will have a son."
Sarah heard in the tent door, which was behind him.
18.11 Now Abraham and Sarah were old, well advanced in age. Sarah had passed the age of childbearing.
18.12 Sarah laughed within herself, saying, "After I have grown old will I have pleasure, my lord being old also?"
18.13 Yahweh said to Abraham, "Why did Sarah laugh, saying, 'Will I really bear a child, yet I am old?'
18.14 Is anything too hard for Yahweh? At the set time I will return to you, when the season comes round, and Sarah will have a son."
18.15 Then Sarah denied it, saying, "I didn't laugh," for she was afraid.
He said, "No, but you did laugh."
18.16 The men rose up from there, and looked toward Sodom. Abraham went with them to see them on their way.
18.17 Yahweh said, "Will I hide from Abraham what I do,
18.18 since Abraham will surely become a great and mighty nation, and all the nations of the earth will be blessed in him?
18.19 For I have known him, to the end that he may command his children and his household after him, that they may keep the way of Yahweh, to do righteousness and justice; to the end that Yahweh may bring on Abraham that which he has spoken of him."
18.20 Yahweh said, "Because the cry of Sodom and Gomorrah is great, and because their sin is very grievous,
18.21 I will go down now, and see whether their deeds are as bad as the reports which have come to me. If not, I will know."
18.22 The men turned from there, and went toward Sodom, but Abraham stood yet before Yahweh.
18.23 Abraham came near, and said, "Will you consume the righteous with the wicked?
18.24 What if there are fifty righteous within the city? Will you consume and not spare the place for the fifty righteous who are in it?
18.25 Be it far from you to do things like that, to kill the righteous with the wicked, so that the righteous should be like the wicked. May that be far from you. Shouldn't the Judge of all the earth do right?"
18.26 Yahweh said, "If I find in Sodom fifty righteous within the city, then I will spare the whole place for their sake."
18.27 Abraham answered, "See now, I have taken it on myself to speak to the Lord, although I am dust and ashes.
18.28 What if there will lack five of the fifty righteous? Will you destroy all the city for lack of five?"
He said, "I will not destroy it if I find forty-five there."
18.29 He spoke to him yet again, and said, "What if there are forty found there?"
He said, "I will not do it for the forty's sake."
18.30 He said, "Oh don't let the Lord be angry, and I will speak. What if there are thirty found there?"
He said, "I will not do it if I find thirty there."
18.31 He said, "See now, I have taken it on myself to speak to the Lord. What if there are twenty found there?"
He said, "I will not destroy it for the twenty's sake."
18.32 He said, "Oh don't let the Lord be angry, and I will speak just once more. What if ten are found there?"
He said, "I will not destroy it for the ten's sake."
18.33 Yahweh went his way, as soon as he had finished communing with Abraham, and Abraham returned to his place.
19.1 The two angels came to Sodom at evening. Lot sat in the gate of Sodom. Lot saw them, and rose up to meet them. He bowed himself with his face to the earth,
19.2 and he said, "See now, my lords, please turn aside into your servant's house, stay all night, wash your feet, and you can rise up early, and go on your way."
They said, "No, but we will stay in the street all night."
19.3 He urged them greatly, and they came in with him, and entered into his house. He made them a feast, and baked unleavened bread, and they ate.
19.4 But before they lay down, the men of the city, the men of Sodom, surrounded the house, both young and old, all the people from every quarter.
19.5 They called to Lot, and said to him, "Where are the men who came in to you this night? Bring them out to us, that we may have sex with them."
19.6 Lot went out to them to the door, and shut the door after him.
19.7 He said, "Please, my brothers, don't act so wickedly.
19.8 See now, I have two virgin daughters. Please let me bring them out to you, and you may do to them what seems good to you. Only don't do anything to these men, because they have come under the shadow of my roof."
19.9 They said, "Stand back!" Then they said, "This one fellow came in to live as a foreigner, and he appoints himself a judge. Now will we deal worse with you, than with them!" They pressed hard on the man Lot, and came near to break the door.
19.10 But the men reached out their hand, and brought Lot into the house to them, and shut the door.
19.11 They struck the men who were at the door of the house with blindness, both small and great, so that they wearied themselves to find the door.
19.12 The men said to Lot, "Do you have anybody else here? Sons-in-law, your sons, your daughters, and whoever you have in the city, bring them out of the place:
19.13 for we will destroy this place, because the outcry against them has grown so great before Yahweh that Yahweh has sent us to destroy it."
19.14 Lot went out, and spoke to his sons-in-law, who were pledged to marry his daughters, and said, "Get up! Get out of this place, for Yahweh will destroy the city."
But he seemed to his sons-in-law to be joking.
19.15 When the morning came, then the angels hurried Lot, saying, "Get up! Take your wife, and your two daughters who are here, lest you be consumed in the iniquity of the city."
19.16 But he lingered; and the men grabbed his hand, his wife's hand, and his two daughters' hands, Yahweh being merciful to him; and they took him out, and set him outside of the city.
19.17 It came to pass, when they had taken them out, that he said, "Escape for your life! Don't look behind you, and don't stay anywhere in the plain. Escape to the mountains, lest you be consumed!"
19.18 Lot said to them, "Oh, not so, my lord.
19.19 See now, your servant has found favor in your sight, and you have magnified your loving kindness, which you have shown to me in saving my life. I can't escape to the mountain, lest evil overtake me, and I die.
19.20 See now, this city is near to flee to, and it is a little one. Oh let me escape there (isn't it a little one?), and my soul will live."
19.21 He said to him, "Behold, I have granted your request concerning this thing also, that I will not overthrow the city of which you have spoken.
19.22 Hurry, escape there, for I can't do anything until you get there." Therefore the name of the city was called Zoar. [Zoar means "little".]
19.23 The sun had risen on the earth when Lot came to Zoar.
19.24 Then Yahweh rained on Sodom and on Gomorrah sulfur and fire from Yahweh out of the sky.
19.25 He overthrew those cities, all the plain, all the inhabitants of the cities, and that which grew on the ground.
19.26 But his wife looked back from behind him, and she became a pillar of salt.
19.27 Abraham got up early in the morning to the place where he had stood before Yahweh.
19.28 He looked toward Sodom and Gomorrah, and toward all the land of the plain, and looked, and saw that the smoke of the land went up as the smoke of a furnace.
19.29 When God destroyed the cities of the plain, God remembered Abraham, and sent Lot out of the middle of the overthrow, when he overthrew the cities in which Lot lived.
19.30 Lot went up out of Zoar, and lived in the mountain, and his two daughters with him; for he was afraid to live in Zoar. He lived in a cave with his two daughters.
19.31 The firstborn said to the younger, "Our father is old, and there is not a man in the earth to come in to us in the way of all the earth.
19.32 Come, let's make our father drink wine, and we will lie with him, that we may preserve our father's family line [or, seed]."
19.33 They made their father drink wine that night: and the firstborn went in, and lay with her father. He didn't know when she lay down, nor when she arose.
19.34 It came to pass on the next day, that the firstborn said to the younger, "Behold, I lay last night with my father. Let us make him drink wine again, tonight. You go in, and lie with him, that we may preserve our father's family line. [or, seed]"
19.35 They made their father drink wine that night also. The younger went and lay with him. He didn't know when she lay down, nor when she got up.
19.36 Thus both of Lot's daughters were with child by their father.
19.37 The firstborn bore a son, and named him Moab. He is the father of the Moabites to this day.
19.38 The younger also bore a son, and called his name Ben Ammi. He is the father of the children of Ammon to this day.
20.1 Abraham traveled from there toward the land of the South, and lived between Kadesh and Shur. He lived as a foreigner in Gerar.
20.2 Abraham said about Sarah his wife, "She is my sister." Abimelech king of Gerar sent, and took Sarah.
20.3 But God came to Abimelech in a dream of the night, and said to him, "Behold, you are a dead man, because of the woman whom you have taken. For she is a man's wife."
20.4 Now Abimelech had not come near her. He said, "Lord, will you kill even a righteous nation?
20.5 Didn't he tell me, 'She is my sister?' She, even she herself, said, 'He is my brother.' In the integrity of my heart and the innocence of my hands I have done this."
20.6 God said to him in the dream, "Yes, I know that in the integrity of your heart you have done this, and I also withheld you from sinning against me. Therefore I didn't allow you to touch her.
20.7 Now therefore, restore the man's wife. For he is a prophet, and he will pray for you, and you will live. If you don't restore her, know for sure that you will die, you, and all who are yours."
20.8 Abimelech rose early in the morning, and called all his servants, and told all these things in their ear. The men were very scared.
20.9 Then Abimelech called Abraham, and said to him, "What have you done to us? How have I sinned against you, that you have brought on me and on my kingdom a great sin? You have done deeds to me that ought not to be done!"
20.10 Abimelech said to Abraham, "What did you see, that you have done this thing?"
20.11 Abraham said, "Because I thought, 'Surely the fear of God is not in this place. They will kill me for my wife's sake.'
20.12 Besides, she is indeed my sister, the daughter of my father, but not the daughter of my mother; and she became my wife.
20.13 When God caused me to wander from my father's house, I said to her, 'This is your kindness which you shall show to me. Everywhere that we go, say of me, "He is my brother."'"
20.14 Abimelech took sheep and cattle, male servants and female servants, and gave them to Abraham, and restored Sarah, his wife, to him.
20.15 Abimelech said, "Behold, my land is before you. Dwell where it pleases you."
20.16 To Sarah he said, "Behold, I have given your brother a thousand pieces of silver. Behold, it is for you a covering of the eyes to all that are with you. In front of all you are vindicated."
20.17 Abraham prayed to God. God healed Abimelech, and his wife, and his female servants, and they bore children.
20.18 For Yahweh had closed up tight all the wombs of the house of Abimelech, because of Sarah, Abraham's wife.
21.1 Yahweh visited Sarah as he had said, and Yahweh did to Sarah as he had spoken.
21.2 Sarah conceived, and bore Abraham a son in his old age, at the set time of which God had spoken to him.
21.3 Abraham called his son who was born to him, whom Sarah bore to him, Isaac. [Isaac means "He laughs".]
21.4 Abraham circumcised his son, Isaac, when he was eight days old, as God had commanded him.
21.5 Abraham was one hundred years old when his son, Isaac, was born to him.
21.6 Sarah said, "God has made me laugh. Everyone who hears will laugh with me."
21.7 She said, "Who would have said to Abraham, that Sarah would nurse children? For I have borne him a son in his old age."
21.8 The child grew, and was weaned. Abraham made a great feast on the day that Isaac was weaned.
21.9 Sarah saw the son of Hagar the Egyptian, whom she had borne to Abraham, mocking.
21.10 Therefore she said to Abraham, "Cast out this servant and her son! For the son of this servant will not be heir with my son, Isaac."
21.11 The thing was very grievous in Abraham's sight on account of his son.
21.12 God said to Abraham, "Don't let it be grievous in your sight because of the boy, and because of your servant. In all that Sarah says to you, listen to her voice. For your offspring [or, seed] will be accounted as from Isaac.
21.13 I will also make a nation of the son of the servant, because he is your child [or, seed]."
21.14 Abraham rose up early in the morning, and took bread and a bottle of water, and gave it to Hagar, putting it on her shoulder; and gave her the child, and sent her away. She departed, and wandered in the wilderness of Beersheba.
21.15 The water in the bottle was spent, and she cast the child under one of the shrubs.
21.16 She went and sat down opposite him, a good way off, about a bow shot away. For she said, "Don't let me see the death of the child." She sat over against him, and lifted up her voice, and wept.
21.17 God heard the voice of the boy.
The angel of God called to Hagar out of the sky, and said to her, "What ails you, Hagar? Don't be afraid. For God has heard the voice of the boy where he is.
21.18 Get up, lift up the boy, and hold him in your hand. For I will make him a great nation."
21.19 God opened her eyes, and she saw a well of water. She went, filled the bottle with water, and gave the boy drink.
21.20 God was with the boy, and he grew. He lived in the wilderness, and became, as he grew up, an archer.
21.21 He lived in the wilderness of Paran. His mother took a wife for him out of the land of Egypt.
21.22 At that time, Abimelech and Phicol the captain of his army spoke to Abraham, saying, "God is with you in all that you do.
21.23 Now, therefore, swear to me here by God that you will not deal falsely with me, nor with my son, nor with my son's son. But according to the kindness that I have done to you, you shall do to me, and to the land in which you have lived as a foreigner."
21.24 Abraham said, "I will swear."
21.25 Abraham complained to Abimelech because of a water well, which Abimelech's servants had violently taken away.
21.26 Abimelech said, "I don't know who has done this thing. You didn't tell me, and I didn't hear of it until today."
21.27 Abraham took sheep and cattle, and gave them to Abimelech. Those two made a covenant.
21.28 Abraham set seven ewe lambs of the flock by themselves.
21.29 Abimelech said to Abraham, "What do these seven ewe lambs which you have set by themselves mean?"
21.30 He said, "You shall take these seven ewe lambs from my hand, that it may be a witness to me, that I have dug this well."
21.31 Therefore he called that place Beersheba, [Beersheba can mean "well of the oath" or "well of seven".] because they both swore there.
21.32 So they made a covenant at Beersheba. Abimelech rose up with Phicol, the captain of his army, and they returned into the land of the Philistines.
21.33 Abraham planted a tamarisk tree in Beersheba, and called there on the name of Yahweh, the Everlasting God.
21.34 Abraham lived as a foreigner in the land of the Philistines many days.
22.1 After these things, God tested Abraham, and said to him, "Abraham!"
He said, "Here I am."
22.2 He said, "Now take your son, your only son, whom you love, even Isaac, and go into the land of Moriah. Offer him there as a burnt offering on one of the mountains which I will tell you of."
22.3 Abraham rose early in the morning, and saddled his donkey, and took two of his young men with him, and Isaac his son. He split the wood for the burnt offering, and rose up, and went to the place of which God had told him.
22.4 On the third day Abraham lifted up his eyes, and saw the place far off.
22.5 Abraham said to his young men, "Stay here with the donkey. The boy and I will go yonder. We will worship, and come back to you."
22.6 Abraham took the wood of the burnt offering and laid it on Isaac his son. He took in his hand the fire and the knife. They both went together.
22.7 Isaac spoke to Abraham his father, and said, "My father?"
He said, "Here I am, my son."
He said, "Here is the fire and the wood, but where is the lamb for a burnt offering?"
22.8 Abraham said, "God will provide himself the lamb for a burnt offering, my son." So they both went together.
22.9 They came to the place which God had told him of. Abraham built the altar there, and laid the wood in order, bound Isaac his son, and laid him on the altar, on the wood.
22.10 Abraham stretched out his hand, and took the knife to kill his son.
22.11 Yahweh's angel called to him out of the sky, and said, "Abraham, Abraham!"
He said, "Here I am."
22.12 He said, "Don't lay your hand on the boy or do anything to him. For now I know that you fear God, since you have not withheld your son, your only son, from me."
22.13 Abraham lifted up his eyes, and looked, and saw that behind him was a ram caught in the thicket by his horns. Abraham went and took the ram, and offered him up for a burnt offering instead of his son.
22.14 Abraham called the name of that place Yahweh Will Provide. [or, Yahweh-Jireh, or, Yahweh-Seeing] As it is said to this day, "On Yahweh's mountain, it will be provided."
22.15 Yahweh's angel called to Abraham a second time out of the sky,
22.16 and said, "I have sworn by myself, says Yahweh, because you have done this thing, and have not withheld your son, your only son,
22.17 that I will bless you greatly, and I will multiply your offspring [or, seed] greatly like the stars of the heavens, and like the sand which is on the seashore. Your offspring [or, seed] will possess the gate of his enemies.
22.18 All the nations of the earth will be blessed by your offspring, [or, seed] because you have obeyed my voice."
22.19 So Abraham returned to his young men, and they rose up and went together to Beersheba. Abraham lived at Beersheba.
22.20 After these things, Abraham was told, "Behold, Milcah, she also has borne children to your brother Nahor:
22.21 Uz his firstborn, Buz his brother, Kemuel the father of Aram,
22.22 Chesed, Hazo, Pildash, Jidlaph, and Bethuel."
22.23 Bethuel became the father of Rebekah. These eight Milcah bore to Nahor, Abraham's brother.
22.24 His concubine, whose name was Reumah, also bore Tebah, Gaham, Tahash, and Maacah.
23.1 Sarah lived one hundred twenty-seven years. This was the length of Sarah's life.
23.2 Sarah died in Kiriath Arba (also called Hebron), in the land of Canaan. Abraham came to mourn for Sarah, and to weep for her.
23.3 Abraham rose up from before his dead, and spoke to the children of Heth, saying,
23.4 "I am a stranger and a foreigner living with you. Give me a possession of a burying-place with you, that I may bury my dead out of my sight."
23.5 The children of Heth answered Abraham, saying to him,
23.6 "Hear us, my lord. You are a prince of God among us. Bury your dead in the best of our tombs. None of us will withhold from you his tomb. Bury your dead."
23.7 Abraham rose up, and bowed himself to the people of the land, even to the children of Heth.
23.8 He talked with them, saying, "If you agree that I should bury my dead out of my sight, hear me, and entreat for me to Ephron the son of Zohar,
23.9 that he may give me the cave of Machpelah, which he has, which is in the end of his field. For the full price let him give it to me among you for a possession of a burying-place."
23.10 Now Ephron was sitting in the middle of the children of Heth. Ephron the Hittite answered Abraham in the hearing of the children of Heth, even of all who went in at the gate of his city, saying,
23.11 "No, my lord, hear me. I give you the field, and I give you the cave that is in it. In the presence of the children of my people I give it to you. Bury your dead."
23.12 Abraham bowed himself down before the people of the land.
23.13 He spoke to Ephron in the audience of the people of the land, saying, "But if you will, please hear me. I will give the price of the field. Take it from me, and I will bury my dead there."
23.14 Ephron answered Abraham, saying to him,
23.15 "My lord, listen to me. What is a piece of land worth four hundred shekels of silver [A shekel is about 10 grams, so 400 shekels would be about 4 kg. or 8.8 pounds.] between me and you? Therefore bury your dead."
23.16 Abraham listened to Ephron. Abraham weighed to Ephron the silver which he had named in the audience of the children of Heth, four hundred shekels of silver, [A shekel is about 10 grams, so 400 shekels would be about 4 kg. or 8.8 pounds.] according to the current merchants' standard.
23.17 So the field of Ephron, which was in Machpelah, which was before Mamre, the field, the cave which was in it, and all the trees that were in the field, that were in all of its borders, were deeded
23.18 to Abraham for a possession in the presence of the children of Heth, before all who went in at the gate of his city.
23.19 After this, Abraham buried Sarah his wife in the cave of the field of Machpelah before Mamre (that is, Hebron), in the land of Canaan.
23.20 The field, and the cave that is in it, were deeded to Abraham for a possession of a burying place by the children of Heth.
24.1 Abraham was old, and well stricken in age. Yahweh had blessed Abraham in all things.
24.2 Abraham said to his servant, the elder of his house, who ruled over all that he had, "Please put your hand under my thigh.
24.3 I will make you swear by Yahweh, the God of heaven and the God of the earth, that you shall not take a wife for my son of the daughters of the Canaanites, among whom I live.
24.4 But you shall go to my country, and to my relatives, and take a wife for my son Isaac."
24.5 The servant said to him, "What if the woman isn't willing to follow me to this land? Must I bring your son again to the land you came from?"
24.6 Abraham said to him, "Beware that you don't bring my son there again.
24.7 Yahweh, the God of heaven, who took me from my father's house, and from the land of my birth, who spoke to me, and who swore to me, saying, 'I will give this land to your offspring. [or, seed] He will send his angel before you, and you shall take a wife for my son from there.
24.8 If the woman isn't willing to follow you, then you shall be clear from this oath to me. Only you shall not bring my son there again."
24.9 The servant put his hand under the thigh of Abraham his master, and swore to him concerning this matter.
24.10 The servant took ten camels, of his master's camels, and departed, having a variety of good things of his master's with him. He arose, and went to Mesopotamia, to the city of Nahor.
24.11 He made the camels kneel down outside the city by the well of water at the time of evening, the time that women go out to draw water.
24.12 He said, "Yahweh, the God of my master Abraham, please give me success today, and show kindness to my master Abraham.
24.13 Behold, I am standing by the spring of water. The daughters of the men of the city are coming out to draw water.
24.14 Let it happen, that the young lady to whom I will say, 'Please let down your pitcher, that I may drink,' and she will say, 'Drink, and I will also give your camels a drink,'-let her be the one you have appointed for your servant Isaac. By this I will know that you have shown kindness to my master."
24.15 Before he had finished speaking, behold, Rebekah came out, who was born to Bethuel the son of Milcah, the wife of Nahor, Abraham's brother, with her pitcher on her shoulder.
24.16 The young lady was very beautiful to look at, a virgin. No man had known her. She went down to the spring, filled her pitcher, and came up.
24.17 The servant ran to meet her, and said, "Please give me a drink, a little water from your pitcher."
24.18 She said, "Drink, my lord." She hurried, and let down her pitcher on her hand, and gave him drink.
24.19 When she had done giving him drink, she said, "I will also draw for your camels, until they have done drinking."
24.20 She hurried, and emptied her pitcher into the trough, and ran again to the well to draw, and drew for all his camels.
24.21 The man looked steadfastly at her, remaining silent, to know whether Yahweh had made his journey prosperous or not.
24.22 As the camels had done drinking, the man took a golden ring of half a shekel [A shekel is about 10 grams or about 0.35 ounces.] weight, and two bracelets for her hands of ten shekels weight of gold,
24.23 and said, "Whose daughter are you? Please tell me. Is there room in your father's house for us to lodge in?"
24.24 She said to him, "I am the daughter of Bethuel the son of Milcah, whom she bore to Nahor."
24.25 She said moreover to him, "We have both straw and feed enough, and room to lodge in."
24.26 The man bowed his head, and worshiped Yahweh.
24.27 He said, "Blessed be Yahweh, the God of my master Abraham, who has not forsaken his loving kindness and his truth toward my master. As for me, Yahweh has led me on the way to the house of my master's relatives."
24.28 The young lady ran, and told her mother's house about these words.
24.29 Rebekah had a brother, and his name was Laban. Laban ran out to the man, to the spring.
24.30 When he saw the ring, and the bracelets on his sister's hands, and when he heard the words of Rebekah his sister, saying, "This is what the man said to me," he came to the man. Behold, he was standing by the camels at the spring.
24.31 He said, "Come in, you blessed of Yahweh. Why do you stand outside? For I have prepared the house, and room for the camels."
24.32 The man came into the house, and he unloaded the camels. He gave straw and feed for the camels, and water to wash his feet and the feet of the men who were with him.
24.33 Food was set before him to eat, but he said, "I will not eat until I have told my message."
He said, "Speak on."
24.34 He said, "I am Abraham's servant.
24.35 Yahweh has blessed my master greatly. He has become great. He has given him flocks and herds, silver and gold, male servants and female servants, and camels and donkeys.
24.36 Sarah, my master's wife, bore a son to my master when she was old. He has given all that he has to him.
24.37 My master made me swear, saying, 'You shall not take a wife for my son from the daughters of the Canaanites, in whose land I live,
24.38 but you shall go to my father's house, and to my relatives, and take a wife for my son.'
24.39 I asked my master, 'What if the woman will not follow me?'
24.40 He said to me, 'Yahweh, before whom I walk, will send his angel with you, and prosper your way. You shall take a wife for my son from my relatives, and of my father's house.
24.41 Then will you be clear from my oath, when you come to my relatives. If they don't give her to you, you shall be clear from my oath.'
24.42 I came today to the spring, and said, 'Yahweh, the God of my master Abraham, if now you do prosper my way which I go-
24.43 behold, I am standing by this spring of water. Let it happen, that the maiden who comes out to draw, to whom I will say, "Please give me a little water from your pitcher to drink,"
24.44 and she will tell me, "Drink, and I will also draw for your camels,"-let her be the woman whom Yahweh has appointed for my master's son.'
24.45 Before I had finished speaking in my heart, behold, Rebekah came out with her pitcher on her shoulder. She went down to the spring, and drew. I said to her, 'Please let me drink.'
24.46 She hurried and let down her pitcher from her shoulder, and said, 'Drink, and I will also give your camels a drink.' So I drank, and she also gave the camels a drink.
24.47 I asked her, and said, 'Whose daughter are you?' She said, 'The daughter of Bethuel, Nahor's son, whom Milcah bore to him.' I put the ring on her nose, and the bracelets on her hands.
24.48 I bowed my head, and worshiped Yahweh, and blessed Yahweh, the God of my master Abraham, who had led me in the right way to take my master's brother's daughter for his son.
24.49 Now if you will deal kindly and truly with my master, tell me. If not, tell me, that I may turn to the right hand, or to the left."
24.50 Then Laban and Bethuel answered, "The thing proceeds from Yahweh. We can't speak to you bad or good.
24.51 Behold, Rebekah is before you. Take her, and go, and let her be your master's son's wife, as Yahweh has spoken."
24.52 When Abraham's servant heard their words, he bowed himself down to the earth to Yahweh.
24.53 The servant brought out jewels of silver, and jewels of gold, and clothing, and gave them to Rebekah. He also gave precious things to her brother and her mother.
24.54 They ate and drank, he and the men who were with him, and stayed all night. They rose up in the morning, and he said, "Send me away to my master."
24.55 Her brother and her mother said, "Let the young lady stay with us a few days, at least ten. After that she will go."
24.56 He said to them, "Don't hinder me, since Yahweh has prospered my way. Send me away that I may go to my master."
24.57 They said, "We will call the young lady, and ask her."
24.58 They called Rebekah, and said to her, "Will you go with this man?"
She said, "I will go."
24.59 They sent away Rebekah, their sister, with her nurse, Abraham's servant, and his men.
24.60 They blessed Rebekah, and said to her, "Our sister, may you be the mother of thousands of ten thousands, and let your offspring [or, seed] possess the gate of those who hate them."
24.61 Rebekah arose with her ladies. They rode on the camels, and followed the man. The servant took Rebekah, and went his way.
24.62 Isaac came from the way of Beer Lahai Roi, for he lived in the land of the South.
24.63 Isaac went out to meditate in the field at the evening. He lifted up his eyes, and saw, and, behold, there were camels coming.
24.64 Rebekah lifted up her eyes, and when she saw Isaac, she dismounted from the camel.
24.65 She said to the servant, "Who is the man who is walking in the field to meet us?"
The servant said, "It is my master."
She took her veil, and covered herself.
24.66 The servant told Isaac all the things that he had done.
24.67 Isaac brought her into his mother Sarah's tent, and took Rebekah, and she became his wife. He loved her. Isaac was comforted after his mother's death.
25.1 Abraham took another wife, and her name was Keturah.
25.2 She bore him Zimran, Jokshan, Medan, Midian, Ishbak, and Shuah.
25.3 Jokshan became the father of Sheba, and Dedan. The sons of Dedan were Asshurim, Letushim, and Leummim.
25.4 The sons of Midian were: Ephah, Epher, Hanoch, Abida, and Eldaah. All these were the children of Keturah.
25.5 Abraham gave all that he had to Isaac,
25.6 but to the sons of Abraham's concubines, Abraham gave gifts. He sent them away from Isaac his son, while he yet lived, eastward, to the east country.
25.7 These are the days of the years of Abraham's life which he lived: one hundred seventy-five years.
25.8 Abraham gave up his spirit, and died in a good old age, an old man, and full of years, and was gathered to his people.
25.9 Isaac and Ishmael, his sons, buried him in the cave of Machpelah, in the field of Ephron, the son of Zohar the Hittite, which is before Mamre,
25.10 the field which Abraham purchased of the children of Heth. Abraham was buried there with Sarah, his wife.
25.11 After the death of Abraham, God blessed Isaac, his son. Isaac lived by Beer Lahai Roi.
25.12 Now this is the history of the generations of Ishmael, Abraham's son, whom Hagar the Egyptian, Sarah's servant, bore to Abraham.
25.13 These are the names of the sons of Ishmael, by their names, according to the order of their birth: the firstborn of Ishmael, Nebaioth, then Kedar, Adbeel, Mibsam,
25.14 Mishma, Dumah, Massa,
25.15 Hadad, Tema, Jetur, Naphish, and Kedemah.
25.16 These are the sons of Ishmael, and these are their names, by their villages, and by their encampments: twelve princes, according to their nations.
25.17 These are the years of the life of Ishmael: one hundred thirty-seven years. He gave up his spirit and died, and was gathered to his people.
25.18 They lived from Havilah to Shur that is before Egypt, as you go toward Assyria. He lived opposite all his relatives.
25.19 This is the history of the generations of Isaac, Abraham's son. Abraham became the father of Isaac.
25.20 Isaac was forty years old when he took Rebekah, the daughter of Bethuel the Syrian of Paddan Aram, the sister of Laban the Syrian, to be his wife.
25.21 Isaac entreated Yahweh for his wife, because she was barren. Yahweh was entreated by him, and Rebekah his wife conceived.
25.22 The children struggled together within her. She said, "If it is so, why do I live?" She went to inquire of Yahweh.
25.23 Yahweh said to her,
"Two nations are in your womb.
Two peoples will be separated from your body.
The one people will be stronger than the other people.
The elder will serve the younger."
25.24 When her days to be delivered were fulfilled, behold, there were twins in her womb.
25.25 The first came out red all over, like a hairy garment. They named him Esau.
25.26 After that, his brother came out, and his hand had hold on Esau's heel. He was named Jacob. Isaac was sixty years old when she bore them.
25.27 The boys grew. Esau was a skillful hunter, a man of the field. Jacob was a quiet man, living in tents.
25.28 Now Isaac loved Esau, because he ate his venison. Rebekah loved Jacob.
25.29 Jacob boiled stew. Esau came in from the field, and he was famished.
25.30 Esau said to Jacob, "Please feed me with that same red stew, for I am famished." Therefore his name was called Edom. ["Edom" means "red".]
25.31 Jacob said, "First, sell me your birthright."
25.32 Esau said, "Behold, I am about to die. What good is the birthright to me?"
25.33 Jacob said, "Swear to me first."
He swore to him. He sold his birthright to Jacob.
25.34 Jacob gave Esau bread and stew of lentils. He ate and drank, rose up, and went his way. So Esau despised his birthright.
26.1 There was a famine in the land, besides the first famine that was in the days of Abraham. Isaac went to Abimelech king of the Philistines, to Gerar.
26.2 Yahweh appeared to him, and said, "Don't go down into Egypt. Live in the land I will tell you about.
26.3 Live in this land, and I will be with you, and will bless you. For I will give to you, and to your offspring, [or, seed] all these lands, and I will establish the oath which I swore to Abraham your father.
26.4 I will multiply your offspring [or, seed] as the stars of the sky, and will give all these lands to your offspring. [or, seed] In your offspring [or, seed] will all the nations of the earth be blessed,
26.5 because Abraham obeyed my voice, and kept my requirements, my commandments, my statutes, and my laws."
26.6 Isaac lived in Gerar.
26.7 The men of the place asked him about his wife. He said, "She is my sister," for he was afraid to say, "My wife", lest, he thought, "the men of the place might kill me for Rebekah, because she is beautiful to look at."
26.8 When he had been there a long time, Abimelech king of the Philistines looked out at a window, and saw, and, behold, Isaac was caressing Rebekah, his wife.
26.9 Abimelech called Isaac, and said, "Behold, surely she is your wife. Why did you say, 'She is my sister?'"
Isaac said to him, "Because I said, 'Lest I die because of her.'"
26.10 Abimelech said, "What is this you have done to us? One of the people might easily have lain with your wife, and you would have brought guilt on us!"
26.11 Abimelech commanded all the people, saying, "He who touches this man or his wife will surely be put to death."
26.12 Isaac sowed in that land, and reaped in the same year one hundred times what he planted. Yahweh blessed him.
26.13 The man grew great, and grew more and more until he became very great.
26.14 He had possessions of flocks, possessions of herds, and a great household. The Philistines envied him.
26.15 Now all the wells which his father's servants had dug in the days of Abraham his father, the Philistines had stopped, and filled with earth.
26.16 Abimelech said to Isaac, "Go from us, for you are much mightier than we."
26.17 Isaac departed from there, encamped in the valley of Gerar, and lived there.
26.18 Isaac dug again the wells of water, which they had dug in the days of Abraham his father. For the Philistines had stopped them after the death of Abraham. He called their names after the names by which his father had called them.
26.19 Isaac's servants dug in the valley, and found there a well of springing water.
26.20 The herdsmen of Gerar argued with Isaac's herdsmen, saying, "The water is ours." He called the name of the well Esek, because they contended with him.
26.21 They dug another well, and they argued over that, also. He called its name Sitnah.
26.22 He left that place, and dug another well. They didn't argue over that one. He called it Rehoboth. He said, "For now Yahweh has made room for us, and we will be fruitful in the land."
26.23 He went up from there to Beersheba.
26.24 Yahweh appeared to him the same night, and said, "I am the God of Abraham your father. Don't be afraid, for I am with you, and will bless you, and multiply your offspring [or, seed] for my servant Abraham's sake."
26.25 He built an altar there, and called on Yahweh's name, and pitched his tent there. There Isaac's servants dug a well.
26.26 Then Abimelech went to him from Gerar, and Ahuzzath his friend, and Phicol the captain of his army.
26.27 Isaac said to them, "Why have you come to me, since you hate me, and have sent me away from you?"
26.28 They said, "We saw plainly that Yahweh was with you. We said, 'Let there now be an oath between us, even between us and you, and let us make a covenant with you,
26.29 that you will do us no harm, as we have not touched you, and as we have done to you nothing but good, and have sent you away in peace.' You are now the blessed of Yahweh."
26.30 He made them a feast, and they ate and drank.
26.31 They rose up some time in the morning, and swore to one another. Isaac sent them away, and they departed from him in peace.
26.32 The same day, Isaac's servants came, and told him concerning the well which they had dug, and said to him, "We have found water."
26.33 He called it Shibah. [Shibah means "oath" or "seven".] Therefore the name of the city is Beersheba [Beersheba means "well of the oath" or "well of the seven"] to this day.
26.34 When Esau was forty years old, he took as wife Judith, the daughter of Beeri the Hittite, and Basemath, the daughter of Elon the Hittite.
26.35 They grieved Isaac's and Rebekah's spirits.
27.1 When Isaac was old, and his eyes were dim, so that he could not see, he called Esau his elder son, and said to him, "My son?"
He said to him, "Here I am."
27.2 He said, "See now, I am old. I don't know the day of my death.
27.3 Now therefore, please take your weapons, your quiver and your bow, and go out to the field, and take me venison.
27.4 Make me savory food, such as I love, and bring it to me, that I may eat, and that my soul may bless you before I die."
27.5 Rebekah heard when Isaac spoke to Esau his son. Esau went to the field to hunt for venison, and to bring it.
27.6 Rebekah spoke to Jacob her son, saying, "Behold, I heard your father speak to Esau your brother, saying,
27.7 'Bring me venison, and make me savory food, that I may eat, and bless you before Yahweh before my death.'
27.8 Now therefore, my son, obey my voice according to that which I command you.
27.9 Go now to the flock, and get me from there two good young goats. I will make them savory food for your father, such as he loves.
27.10 You shall bring it to your father, that he may eat, so that he may bless you before his death."
27.11 Jacob said to Rebekah his mother, "Behold, Esau my brother is a hairy man, and I am a smooth man.
27.12 What if my father touches me? I will seem to him as a deceiver, and I would bring a curse on myself, and not a blessing."
27.13 His mother said to him, "Let your curse be on me, my son. Only obey my voice, and go get them for me."
27.14 He went, and got them, and brought them to his mother. His mother made savory food, such as his father loved.
27.15 Rebekah took the good clothes of Esau, her elder son, which were with her in the house, and put them on Jacob, her younger son.
27.16 She put the skins of the young goats on his hands, and on the smooth of his neck.
27.17 She gave the savory food and the bread, which she had prepared, into the hand of her son Jacob.
27.18 He came to his father, and said, "My father?"
He said, "Here I am. Who are you, my son?"
27.19 Jacob said to his father, "I am Esau your firstborn. I have done what you asked me to do. Please arise, sit and eat of my venison, that your soul may bless me."
27.20 Isaac said to his son, "How is it that you have found it so quickly, my son?"
He said, "Because Yahweh your God gave me success."
27.21 Isaac said to Jacob, "Please come near, that I may feel you, my son, whether you are really my son Esau or not."
27.22 Jacob went near to Isaac his father. He felt him, and said, "The voice is Jacob's voice, but the hands are the hands of Esau."
27.23 He didn't recognize him, because his hands were hairy, like his brother, Esau's hands. So he blessed him.
27.24 He said, "Are you really my son Esau?"
He said, "I am."
27.25 He said, "Bring it near to me, and I will eat of my son's venison, that my soul may bless you."
He brought it near to him, and he ate. He brought him wine, and he drank.
27.26 His father Isaac said to him, "Come near now, and kiss me, my son."
27.27 He came near, and kissed him. He smelled the smell of his clothing, and blessed him, and said,
"Behold, the smell of my son
is as the smell of a field which Yahweh has blessed.
27.28 God give you of the dew of the sky,
of the fatness of the earth,
and plenty of grain and new wine.
27.29 Let peoples serve you,
and nations bow down to you.
Be lord over your brothers.
Let your mother's sons bow down to you.
Cursed be everyone who curses you.
Blessed be everyone who blesses you."
27.30 As soon as Isaac had finished blessing Jacob, and Jacob had just gone out from the presence of Isaac his father, Esau his brother came in from his hunting.
27.31 He also made savory food, and brought it to his father. He said to his father, "Let my father arise, and eat of his son's venison, that your soul may bless me."
27.32 Isaac his father said to him, "Who are you?"
He said, "I am your son, your firstborn, Esau."
27.33 Isaac trembled violently, and said, "Who, then, is he who has taken venison, and brought it me, and I have eaten of all before you came, and have blessed him? Yes, he will be blessed."
27.34 When Esau heard the words of his father, he cried with an exceeding great and bitter cry, and said to his father, "Bless me, even me also, my father."
27.35 He said, "Your brother came with deceit, and has taken away your blessing."
27.36 He said, "Isn't he rightly named Jacob? For he has supplanted me these two times. He took away my birthright. See, now he has taken away my blessing." He said, "Haven't you reserved a blessing for me?"
27.37 Isaac answered Esau, "Behold, I have made him your lord, and all his brothers I have given to him for servants. I have sustained him with grain and new wine. What then will I do for you, my son?"
27.38 Esau said to his father, "Have you but one blessing, my father? Bless me, even me also, my father." Esau lifted up his voice, and wept.
27.39 Isaac his father answered him,
"Behold, of the fatness of the earth will be your dwelling,
and of the dew of the sky from above.
27.40 By your sword will you live, and you will serve your brother.
It will happen, when you will break loose,
that you shall shake his yoke from off your neck."
27.41 Esau hated Jacob because of the blessing with which his father blessed him. Esau said in his heart, "The days of mourning for my father are at hand. Then I will kill my brother Jacob."
27.42 The words of Esau, her elder son, were told to Rebekah. She sent and called Jacob, her younger son, and said to him, "Behold, your brother Esau comforts himself about you by planning to kill you.
27.43 Now therefore, my son, obey my voice. Arise, flee to Laban, my brother, in Haran.
27.44 Stay with him a few days, until your brother's fury turns away;
27.45 until your brother's anger turn away from you, and he forgets what you have done to him. Then I will send, and get you from there. Why should I be bereaved of you both in one day?"
27.46 Rebekah said to Isaac, "I am weary of my life because of the daughters of Heth. If Jacob takes a wife of the daughters of Heth, such as these, of the daughters of the land, what good will my life do me?"
28.1 Isaac called Jacob, blessed him, and commanded him, "You shall not take a wife of the daughters of Canaan.
28.2 Arise, go to Paddan Aram, to the house of Bethuel your mother's father. Take a wife from there from the daughters of Laban, your mother's brother.
28.3 May God Almighty bless you, and make you fruitful, and multiply you, that you may be a company of peoples,
28.4 and give you the blessing of Abraham, to you, and to your offspring [or, seed] with you, that you may inherit the land where you travel, which God gave to Abraham."
28.5 Isaac sent Jacob away. He went to Paddan Aram to Laban, son of Bethuel the Syrian, Rebekah's brother, Jacob's and Esau's mother.
28.6 Now Esau saw that Isaac had blessed Jacob and sent him away to Paddan Aram, to take him a wife from there, and that as he blessed him he gave him a command, saying, "You shall not take a wife of the daughters of Canaan,"
28.7 and that Jacob obeyed his father and his mother, and was gone to Paddan Aram.
28.8 Esau saw that the daughters of Canaan didn't please Isaac, his father.
28.9 Esau went to Ishmael, and took, besides the wives that he had, Mahalath the daughter of Ishmael, Abraham's son, the sister of Nebaioth, to be his wife.
28.10 Jacob went out from Beersheba, and went toward Haran.
28.11 He came to a certain place, and stayed there all night, because the sun had set. He took one of the stones of the place, and put it under his head, and lay down in that place to sleep.
28.12 He dreamed. Behold, a stairway set upon the earth, and its top reached to heaven. Behold, the angels of God ascending and descending on it.
28.13 Behold, Yahweh stood above it, and said, "I am Yahweh, the God of Abraham your father, and the God of Isaac. The land whereon you lie, to you will I give it, and to your offspring [or, seed].
28.14 Your offspring [or, seed] will be as the dust of the earth, and you will spread abroad to the west, and to the east, and to the north, and to the south. In you and in your offspring [or, seed] will all the families of the earth be blessed.
28.15 Behold, I am with you, and will keep you, wherever you go, and will bring you again into this land. For I will not leave you, until I have done that which I have spoken of to you."
28.16 Jacob awakened out of his sleep, and he said, "Surely Yahweh is in this place, and I didn't know it."
28.17 He was afraid, and said, "How dreadful is this place! This is none other than God's house, and this is the gate of heaven."
28.18 Jacob rose up early in the morning, and took the stone that he had put under his head, and set it up for a pillar, and poured oil on its top.
28.19 He called the name of that place Bethel, but the name of the city was Luz at the first.
28.20 Jacob vowed a vow, saying, "If God will be with me, and will keep me in this way that I go, and will give me bread to eat, and clothing to put on,
28.21 so that I come again to my father's house in peace, and Yahweh will be my God,
28.22 then this stone, which I have set up for a pillar, will be God's house. Of all that you will give me I will surely give a tenth to you."
29.1 Then Jacob went on his journey, and came to the land of the children of the east.
29.2 He looked, and behold, a well in the field, and, behold, three flocks of sheep lying there by it. For out of that well they watered the flocks. The stone on the well's mouth was large.
29.3 There all the flocks were gathered. They rolled the stone from the well's mouth, and watered the sheep, and put the stone again on the well's mouth in its place.
29.4 Jacob said to them, "My relatives, where are you from?"
They said, "We are from Haran."
29.5 He said to them, "Do you know Laban, the son of Nahor?"
They said, "We know him."
29.6 He said to them, "Is it well with him?"
They said, "It is well. See, Rachel, his daughter, is coming with the sheep."
29.7 He said, "Behold, it is still the middle of the day, not time to gather the livestock together. Water the sheep, and go and feed them."
29.8 They said, "We can't, until all the flocks are gathered together, and they roll the stone from the well's mouth. Then we water the sheep."
29.9 While he was yet speaking with them, Rachel came with her father's sheep, for she kept them.
29.10 When Jacob saw Rachel the daughter of Laban, his mother's brother, and the sheep of Laban, his mother's brother, Jacob went near, and rolled the stone from the well's mouth, and watered the flock of Laban his mother's brother.
29.11 Jacob kissed Rachel, and lifted up his voice, and wept.
29.12 Jacob told Rachel that he was her father's brother, and that he was Rebekah's son. She ran and told her father.
29.13 When Laban heard the news of Jacob, his sister's son, he ran to meet Jacob, and embraced him, and kissed him, and brought him to his house. Jacob told Laban all these things.
29.14 Laban said to him, "Surely you are my bone and my flesh." He lived with him for a month.
29.15 Laban said to Jacob, "Because you are my brother, should you therefore serve me for nothing? Tell me, what will your wages be?"
29.16 Laban had two daughters. The name of the elder was Leah, and the name of the younger was Rachel.
29.17 Leah's eyes were weak, but Rachel was beautiful in form and attractive.
29.18 Jacob loved Rachel. He said, "I will serve you seven years for Rachel, your younger daughter."
29.19 Laban said, "It is better that I give her to you, than that I should give her to another man. Stay with me."
29.20 Jacob served seven years for Rachel. They seemed to him but a few days, for the love he had for her.
29.21 Jacob said to Laban, "Give me my wife, for my days are fulfilled, that I may go in to her."
29.22 Laban gathered together all the men of the place, and made a feast.
29.23 In the evening, he took Leah his daughter, and brought her to him. He went in to her.
29.24 Laban gave Zilpah his servant to his daughter Leah for a servant.
29.25 In the morning, behold, it was Leah. He said to Laban, "What is this you have done to me? Didn't I serve with you for Rachel? Why then have you deceived me?"
29.26 Laban said, "It is not done so in our place, to give the younger before the firstborn.
29.27 Fulfill the week of this one, and we will give you the other also for the service which you will serve with me yet seven other years."
29.28 Jacob did so, and fulfilled her week. He gave him Rachel his daughter as wife.
29.29 Laban gave to Rachel his daughter Bilhah, his servant, to be her servant.
29.30 He went in also to Rachel, and he loved also Rachel more than Leah, and served with him yet seven other years.
29.31 Yahweh saw that Leah was hated, and he opened her womb, but Rachel was barren.
29.32 Leah conceived, and bore a son, and she named him Reuben. For she said, "Because Yahweh has looked at my affliction. For now my husband will love me."
29.33 She conceived again, and bore a son, and said, "Because Yahweh has heard that I am hated, he has therefore given me this son also." She named him Simeon.
29.34 She conceived again, and bore a son. Said, "Now this time will my husband be joined to me, because I have borne him three sons." Therefore his name was called Levi.
29.35 She conceived again, and bore a son. She said, "This time will I praise Yahweh." Therefore she named him Judah. Then she stopped bearing.
30.1 When Rachel saw that she bore Jacob no children, Rachel envied her sister. She said to Jacob, "Give me children, or else I will die."
30.2 Jacob's anger burned against Rachel, and he said, "Am I in God's place, who has withheld from you the fruit of the womb?"
30.3 She said, "Behold, my maid Bilhah. Go in to her, that she may bear on my knees, and I also may obtain children by her."
30.4 She gave him Bilhah her servant as wife, and Jacob went in to her.
30.5 Bilhah conceived, and bore Jacob a son.
30.6 Rachel said, "God has judged me, and has also heard my voice, and has given me a son." Therefore called she his name Dan.
30.7 Bilhah, Rachel's servant, conceived again, and bore Jacob a second son.
30.8 Rachel said, "I have wrestled with my sister with mighty wrestlings, and have prevailed." She named him Naphtali.
30.9 When Leah saw that she had finished bearing, she took Zilpah, her servant, and gave her to Jacob as a wife.
30.10 Zilpah, Leah's servant, bore Jacob a son.
30.11 Leah said, "How fortunate!" She named him Gad.
30.12 Zilpah, Leah's servant, bore Jacob a second son.
30.13 Leah said, "Happy am I, for the daughters will call me happy." She named him Asher.
30.14 Reuben went in the days of wheat harvest, and found mandrakes in the field, and brought them to his mother, Leah. Then Rachel said to Leah, "Please give me some of your son's mandrakes."
30.15 She said to her, "Is it a small matter that you have taken away my husband? Would you take away my son's mandrakes, also?"
Rachel said, "Therefore he will lie with you tonight for your son's mandrakes."
30.16 Jacob came from the field in the evening, and Leah went out to meet him, and said, "You must come in to me; for I have surely hired you with my son's mandrakes."
He lay with her that night.
30.17 God listened to Leah, and she conceived, and bore Jacob a fifth son.
30.18 Leah said, "God has given me my hire, because I gave my servant to my husband." She named him Issachar.
30.19 Leah conceived again, and bore a sixth son to Jacob.
30.20 Leah said, "God has endowed me with a good dowry. Now my husband will live with me, because I have borne him six sons." She named him Zebulun.
30.21 Afterwards, she bore a daughter, and named her Dinah.
30.22 God remembered Rachel, and God listened to her, and opened her womb.
30.23 She conceived, bore a son, and said, "God has taken away my reproach."
30.24 She named him Joseph, [Joseph means "may he add".] saying, "May Yahweh add another son to me."
30.25 When Rachel had borne Joseph, Jacob said to Laban, "Send me away, that I may go to my own place, and to my country.
30.26 Give me my wives and my children for whom I have served you, and let me go; for you know my service with which I have served you."
30.27 Laban said to him, "If now I have found favor in your eyes, stay here, for I have divined that Yahweh has blessed me for your sake."
30.28 He said, "Appoint me your wages, and I will give it."
30.29 He said to him, "You know how I have served you, and how your livestock have fared with me.
30.30 For it was little which you had before I came, and it has increased to a multitude. Yahweh has blessed you wherever I turned. Now when will I provide for my own house also?"
30.31 He said, "What shall I give you?"
Jacob said, "You shall not give me anything. If you will do this thing for me, I will again feed your flock and keep it.
30.32 I will pass through all your flock today, removing from there every speckled and spotted one, and every black one among the sheep, and the spotted and speckled among the goats. This will be my hire.
30.33 So my righteousness will answer for me hereafter, when you come concerning my hire that is before you. Every one that is not speckled and spotted among the goats, and black among the sheep, that might be with me, will be considered stolen."
30.34 Laban said, "Behold, let it be according to your word."
30.35 That day, he removed the male goats that were streaked and spotted, and all the female goats that were speckled and spotted, every one that had white in it, and all the black ones among the sheep, and gave them into the hand of his sons.
30.36 He set three days' journey between himself and Jacob, and Jacob fed the rest of Laban's flocks.
30.37 Jacob took to himself rods of fresh poplar, almond, plane tree, peeled white streaks in them, and made the white appear which was in the rods.
30.38 He set the rods which he had peeled opposite the flocks in the gutters in the watering-troughs where the flocks came to drink. They conceived when they came to drink.
30.39 The flocks conceived before the rods, and the flocks produced streaked, speckled, and spotted.
30.40 Jacob separated the lambs, and set the faces of the flocks toward the streaked and all the black in the flock of Laban: and he put his own droves apart, and didn't put them into Laban's flock.
30.41 Whenever the stronger of the flock conceived, Jacob laid the rods in front of the eyes of the flock in the gutters, that they might conceive among the rods;
30.42 but when the flock were feeble, he didn't put them in. So the feebler were Laban's, and the stronger Jacob's.
30.43 The man increased exceedingly, and had large flocks, female servants and male servants, and camels and donkeys.
31.1 He heard the words of Laban's sons, saying, "Jacob has taken away all that was our father's. From that which was our father's, has he gotten all this wealth."
31.2 Jacob saw the expression on Laban's face, and, behold, it was not toward him as before.
31.3 Yahweh said to Jacob, "Return to the land of your fathers, and to your relatives, and I will be with you."
31.4 Jacob sent and called Rachel and Leah to the field to his flock,
31.5 and said to them, "I see the expression on your father's face, that it is not toward me as before; but the God of my father has been with me.
31.6 You know that I have served your father with all of my strength.
31.7 Your father has deceived me, and changed my wages ten times, but God didn't allow him to hurt me.
31.8 If he said this, 'The speckled will be your wages,' then all the flock bore speckled. If he said this, 'The streaked will be your wages,' then all the flock bore streaked.
31.9 Thus God has taken away your father's livestock, and given them to me.
31.10 During mating season, I lifted up my eyes, and saw in a dream, and behold, the male goats which leaped on the flock were streaked, speckled, and grizzled.
31.11 The angel of God said to me in the dream, 'Jacob,' and I said, 'Here I am.'
31.12 He said, 'Now lift up your eyes, and behold, all the male goats which leap on the flock are streaked, speckled, and grizzled, for I have seen all that Laban does to you.
31.13 I am the God of Bethel, where you anointed a pillar, where you vowed a vow to me. Now arise, get out from this land, and return to the land of your birth.'"
31.14 Rachel and Leah answered him, "Is there yet any portion or inheritance for us in our father's house?
31.15 Aren't we accounted by him as foreigners? For he has sold us, and has also quite devoured our money.
31.16 For all the riches which God has taken away from our father, that is ours and our children's. Now then, whatever God has said to you, do."
31.17 Then Jacob rose up, and set his sons and his wives on the camels,
31.18 and he took away all his livestock, and all his possessions which he had gathered, including the livestock which he had gained in Paddan Aram, to go to Isaac his father, to the land of Canaan.
31.19 Now Laban had gone to shear his sheep: and Rachel stole the teraphim [teraphim were household idols that may have been associated with inheritance rights to the household property.] that were her father's.
31.20 Jacob deceived Laban the Syrian, in that he didn't tell him that he was running away.
31.21 So he fled with all that he had. He rose up, passed over the River, and set his face toward the mountain of Gilead.
31.22 Laban was told on the third day that Jacob had fled.
31.23 He took his relatives with him, and pursued him seven days' journey. He overtook him in the mountain of Gilead.
31.24 God came to Laban, the Syrian, in a dream of the night, and said to him, "Be careful that you don't speak to Jacob either good or bad."
31.25 Laban caught up with Jacob. Now Jacob had pitched his tent in the mountain, and Laban with his relatives encamped in the mountain of Gilead.
31.26 Laban said to Jacob, "What have you done, that you have deceived me, and carried away my daughters like captives of the sword?
31.27 Why did you flee secretly, and deceive me, and didn't tell me, that I might have sent you away with mirth and with songs, with tambourine and with harp;
31.28 and didn't allow me to kiss my sons and my daughters? Now have you done foolishly.
31.29 It is in the power of my hand to hurt you, but the God of your father spoke to me last night, saying, 'Be careful that you don't speak to Jacob either good or bad.'
31.30 Now, you want to be gone, because you greatly longed for your father's house, but why have you stolen my gods?"
31.31 Jacob answered Laban, "Because I was afraid, for I said, 'Lest you should take your daughters from me by force.'
31.32 Anyone you find your gods with shall not live. Before our relatives, discern what is yours with me, and take it." For Jacob didn't know that Rachel had stolen them.
31.33 Laban went into Jacob's tent, into Leah's tent, and into the tent of the two female servants; but he didn't find them. He went out of Leah's tent, and entered into Rachel's tent.
31.34 Now Rachel had taken the teraphim, [teraphim were household idols that may have been associated with inheritance rights to the household property.] put them in the camel's saddle, and sat on them. Laban felt around all the tent, but didn't find them.
31.35 She said to her father, "Don't let my lord be angry that I can't rise up before you; for I'm having my period." He searched, but didn't find the teraphim.
31.36 Jacob was angry, and argued with Laban. Jacob answered Laban, "What is my trespass? What is my sin, that you have hotly pursued me?
31.37 Now that you have felt around in all my stuff, what have you found of all your household stuff? Set it here before my relatives and your relatives, that they may judge between us two.
31.38 "These twenty years I have been with you. Your ewes and your female goats have not cast their young, and I haven't eaten the rams of your flocks.
31.39 That which was torn of animals, I didn't bring to you. I bore its loss. Of my hand you required it, whether stolen by day or stolen by night.
31.40 This was my situation: in the day the drought consumed me, and the frost by night; and my sleep fled from my eyes.
31.41 These twenty years I have been in your house. I served you fourteen years for your two daughters, and six years for your flock, and you have changed my wages ten times.
31.42 Unless the God of my father, the God of Abraham, and the fear of Isaac, had been with me, surely now you would have sent me away empty. God has seen my affliction and the labor of my hands, and rebuked you last night."
31.43 Laban answered Jacob, "The daughters are my daughters, the children are my children, the flocks are my flocks, and all that you see is mine: and what can I do today to these my daughters, or to their children whom they have borne?
31.44 Now come, let us make a covenant, you and I; and let it be for a witness between me and you."
31.45 Jacob took a stone, and set it up for a pillar.
31.46 Jacob said to his relatives, "Gather stones." They took stones, and made a heap. They ate there by the heap.
31.47 Laban called it Jegar Sahadutha, ["Jegar Sahadutha" means "Witness Heap" in Aramaic.] but Jacob called it Galeed. ["Galeed" means "Witness Heap" in Hebrew.]
31.48 Laban said, "This heap is witness between me and you today." Therefore it was named Galeed
31.49 and Mizpah, for he said, "Yahweh watch between me and you, when we are absent one from another.
31.50 If you afflict my daughters, or if you take wives besides my daughters, no man is with us; behold, God is witness between me and you."
31.51 Laban said to Jacob, "See this heap, and see the pillar, which I have set between me and you.
31.52 May this heap be a witness, and the pillar be a witness, that I will not pass over this heap to you, and that you will not pass over this heap and this pillar to me, for harm.
31.53 The God of Abraham, and the God of Nahor, the God of their father, judge between us." Then Jacob swore by the fear of his father, Isaac.
31.54 Jacob offered a sacrifice in the mountain, and called his relatives to eat bread. They ate bread, and stayed all night in the mountain.
31.55 Early in the morning, Laban rose up, and kissed his sons and his daughters, and blessed them. Laban departed and returned to his place.
32.1 Jacob went on his way, and the angels of God met him.
32.2 When he saw them, Jacob said, "This is God's army." He called the name of that place Mahanaim.
32.3 Jacob sent messengers in front of him to Esau, his brother, to the land of Seir, the field of Edom.
32.4 He commanded them, saying, "This is what you shall tell my lord, Esau: 'This is what your servant, Jacob, says. I have lived as a foreigner with Laban, and stayed until now.
32.5 I have cattle, donkeys, flocks, male servants, and female servants. I have sent to tell my lord, that I may find favor in your sight.'"
32.6 The messengers returned to Jacob, saying, "We came to your brother Esau. Not only that, but he comes to meet you, and four hundred men with him."
32.7 Then Jacob was greatly afraid and was distressed. He divided the people who were with him, and the flocks, and the herds, and the camels, into two companies;
32.8 and he said, "If Esau comes to the one company, and strikes it, then the company which is left will escape."
32.9 Jacob said, "God of my father Abraham, and God of my father Isaac, Yahweh, who said to me, 'Return to your country, and to your relatives, and I will do you good,'
32.10 I am not worthy of the least of all the loving kindnesses, and of all the truth, which you have shown to your servant; for with just my staff I crossed over this Jordan; and now I have become two companies.
32.11 Please deliver me from the hand of my brother, from the hand of Esau: for I fear him, lest he come and strike me, and the mothers with the children.
32.12 You said, 'I will surely do you good, and make your offspring [or, seed] as the sand of the sea, which can't be counted because there are so many.'"
32.13 He stayed there that night, and took from that which he had with him, a present for Esau, his brother:
32.14 two hundred female goats and twenty male goats, two hundred ewes and twenty rams,
32.15 thirty milk camels and their colts, forty cows, ten bulls, twenty female donkeys and ten foals.
32.16 He delivered them into the hands of his servants, every herd by itself, and said to his servants, "Pass over before me, and put a space between herd and herd."
32.17 He commanded the foremost, saying, "When Esau, my brother, meets you, and asks you, saying, 'Whose are you? Where are you going? Whose are these before you?'
32.18 Then you shall say, 'They are your servant, Jacob's. It is a present sent to my lord, Esau. Behold, he also is behind us.'"
32.19 He commanded also the second, and the third, and all that followed the herds, saying, "This is how you shall speak to Esau, when you find him.
32.20 You shall say, 'Not only that, but behold, your servant, Jacob, is behind us.'" For, he said, "I will appease him with the present that goes before me, and afterward I will see his face. Perhaps he will accept me."
32.21 So the present passed over before him, and he himself stayed that night in the camp.
32.22 He rose up that night, and took his two wives, and his two servants, and his eleven sons, and crossed over the ford of the Jabbok.
32.23 He took them, and sent them over the stream, and sent over that which he had.
32.24 Jacob was left alone, and wrestled with a man there until the breaking of the day.
32.25 When he saw that he didn't prevail against him, he touched the hollow of his thigh, and the hollow of Jacob's thigh was strained, as he wrestled.
32.26 The man said, "Let me go, for the day breaks."
Jacob said, "I won't let you go, unless you bless me."
32.27 He said to him, "What is your name?"
He said, "Jacob".
32.28 He said, "Your name will no longer be called Jacob, but Israel; for you have fought with God and with men, and have prevailed."
32.29 Jacob asked him, "Please tell me your name."
He said, "Why is it that you ask what my name is?" He blessed him there.
32.30 Jacob called the name of the place Peniel [Peniel means "face of God".]: for, he said, "I have seen God face to face, and my life is preserved."
32.31 The sun rose on him as he passed over Peniel, and he limped because of his thigh.
32.32 Therefore the children of Israel don't eat the sinew of the hip, which is on the hollow of the thigh, to this day, because he touched the hollow of Jacob's thigh in the sinew of the hip.
33.1 Jacob lifted up his eyes, and looked, and, behold, Esau was coming, and with him four hundred men. He divided the children between Leah, Rachel, and the two servants.
33.2 He put the servants and their children in front, Leah and her children after, and Rachel and Joseph at the rear.
33.3 He himself passed over in front of them, and bowed himself to the ground seven times, until he came near to his brother.
33.4 Esau ran to meet him, embraced him, fell on his neck, kissed him, and they wept.
33.5 He lifted up his eyes, and saw the women and the children; and said, "Who are these with you?"
He said, "The children whom God has graciously given your servant."
33.6 Then the servants came near with their children, and they bowed themselves.
33.7 Leah also and her children came near, and bowed themselves. After them, Joseph came near with Rachel, and they bowed themselves.
33.8 Esau said, "What do you mean by all this company which I met?"
Jacob said, "To find favor in the sight of my lord."
33.9 Esau said, "I have enough, my brother; let that which you have be yours."
33.10 Jacob said, "Please, no, if I have now found favor in your sight, then receive my present at my hand, because I have seen your face, as one sees the face of God, and you were pleased with me.
33.11 Please take the gift that I brought to you, because God has dealt graciously with me, and because I have enough." He urged him, and he took it.
33.12 Esau said, "Let us take our journey, and let us go, and I will go before you."
33.13 Jacob said to him, "My lord knows that the children are tender, and that the flocks and herds with me have their young, and if they overdrive them one day, all the flocks will die.
33.14 Please let my lord pass over before his servant, and I will lead on gently, according to the pace of the livestock that are before me and according to the pace of the children, until I come to my lord to Seir."
33.15 Esau said, "Let me now leave with you some of the folk who are with me."
He said, "Why? Let me find favor in the sight of my lord."
33.16 So Esau returned that day on his way to Seir.
33.17 Jacob traveled to Succoth, built himself a house, and made shelters for his livestock. Therefore the name of the place is called Succoth. [succoth means shelters or booths.]
33.18 Jacob came in peace to the city of Shechem, which is in the land of Canaan, when he came from Paddan Aram; and encamped before the city.
33.19 He bought the parcel of ground where he had spread his tent, at the hand of the children of Hamor, Shechem's father, for one hundred pieces of money.
33.20 He erected an altar there, and called it El Elohe Israel. [El Elohe Israel means "God, the God of Israel" or "The God of Israel is mighty".]
34.1 Dinah, the daughter of Leah, whom she bore to Jacob, went out to see the daughters of the land.
34.2 Shechem the son of Hamor the Hivite, the prince of the land, saw her. He took her, lay with her, and humbled her.
34.3 His soul joined to Dinah, the daughter of Jacob, and he loved the young lady, and spoke kindly to the young lady.
34.4 Shechem spoke to his father, Hamor, saying, "Get me this young lady as a wife."
34.5 Now Jacob heard that he had defiled Dinah, his daughter; and his sons were with his livestock in the field. Jacob held his peace until they came.
34.6 Hamor the father of Shechem went out to Jacob to talk with him.
34.7 The sons of Jacob came in from the field when they heard it. The men were grieved, and they were very angry, because he had done folly in Israel in lying with Jacob's daughter; a thing ought not to be done.
34.8 Hamor talked with them, saying, "The soul of my son, Shechem, longs for your daughter. Please give her to him as a wife.
34.9 Make marriages with us. Give your daughters to us, and take our daughters for yourselves.
34.10 You shall dwell with us, and the land will be before you. Live and trade in it, and get possessions in it."
34.11 Shechem said to her father and to her brothers, "Let me find favor in your eyes, and whatever you will tell me I will give.
34.12 Ask me a great amount for a dowry, and I will give whatever you ask of me, but give me the young lady as a wife."
34.13 The sons of Jacob answered Shechem and Hamor his father with deceit, and spoke, because he had defiled Dinah their sister,
34.14 and said to them, "We can't do this thing, to give our sister to one who is uncircumcised; for that is a reproach to us.
34.15 Only on this condition will we consent to you. If you will be as we are, that every male of you be circumcised;
34.16 then will we give our daughters to you, and we will take your daughters to us, and we will dwell with you, and we will become one people.
34.17 But if you will not listen to us, to be circumcised, then we will take our sister, [Hebrew has, literally, "daughter"] and we will be gone."
34.18 Their words pleased Hamor and Shechem, Hamor's son.
34.19 The young man didn't wait to do this thing, because he had delight in Jacob's daughter, and he was honored above all the house of his father.
34.20 Hamor and Shechem, his son, came to the gate of their city, and talked with the men of their city, saying,
34.21 "These men are peaceful with us. Therefore let them live in the land and trade in it. For behold, the land is large enough for them. Let us take their daughters to us for wives, and let us give them our daughters.
34.22 Only on this condition will the men consent to us to live with us, to become one people, if every male among us is circumcised, as they are circumcised.
34.23 Won't their livestock and their possessions and all their animals be ours? Only let us give our consent to them, and they will dwell with us."
34.24 All who went out of the gate of his city listened to Hamor, and to Shechem his son; and every male was circumcised, all who went out of the gate of his city.
34.25 On the third day, when they were sore, two of Jacob's sons, Simeon and Levi, Dinah's brothers, each took his sword, came upon the unsuspecting city, and killed all the males.
34.26 They killed Hamor and Shechem, his son, with the edge of the sword, and took Dinah out of Shechem's house, and went away.
34.27 Jacob's sons came on the dead, and plundered the city, because they had defiled their sister.
34.28 They took their flocks, their herds, their donkeys, that which was in the city, that which was in the field,
34.29 and all their wealth. They took captive all their little ones and their wives, and took as plunder everything that was in the house.
34.30 Jacob said to Simeon and Levi, "You have troubled me, to make me odious to the inhabitants of the land, among the Canaanites and the Perizzites. I am few in number. They will gather themselves together against me and strike me, and I will be destroyed, I and my house."
34.31 They said, "Should he deal with our sister as with a prostitute?"
35.1 God said to Jacob, "Arise, go up to Bethel, and live there. Make there an altar to God, who appeared to you when you fled from the face of Esau your brother."
35.2 Then Jacob said to his household, and to all who were with him, "Put away the foreign gods that are among you, purify yourselves, change your garments.
35.3 Let us arise, and go up to Bethel. I will make there an altar to God, who answered me in the day of my distress, and was with me on the way which I went."
35.4 They gave to Jacob all the foreign gods which were in their hands, and the rings which were in their ears; and Jacob hid them under the oak which was by Shechem.
35.5 They traveled, and a terror of God was on the cities that were around them, and they didn't pursue the sons of Jacob.
35.6 So Jacob came to Luz (that is, Bethel), which is in the land of Canaan, he and all the people who were with him.
35.7 He built an altar there, and called the place El Beth El; because there God was revealed to him, when he fled from the face of his brother.
35.8 Deborah, Rebekah's nurse, died, and she was buried below Bethel under the oak; and its name was called Allon Bacuth.
35.9 God appeared to Jacob again, when he came from Paddan Aram, and blessed him.
35.10 God said to him, "Your name is Jacob. Your name shall not be Jacob any more, but your name will be Israel." He named him Israel.
35.11 God said to him, "I am God Almighty. Be fruitful and multiply. A nation and a company of nations will be from you, and kings will come out of your body.
35.12 The land which I gave to Abraham and Isaac, I will give it to you, and to your offspring [or, seed] after you will I give the land."
35.13 God went up from him in the place where he spoke with him.
35.14 Jacob set up a pillar in the place where he spoke with him, a pillar of stone. He poured out a drink offering on it, and poured oil on it.
35.15 Jacob called the name of the place where God spoke with him "Bethel".
35.16 They traveled from Bethel. There was still some distance to come to Ephrath, and Rachel travailed. She had hard labor.
35.17 When she was in hard labor, the midwife said to her, "Don't be afraid, for now you will have another son."
35.18 As her soul was departing (for she died), she named him Benoni, ["Benoni" means "son of my trouble".] but his father named him Benjamin. ["Benjamin" means "son of my right hand".]
35.19 Rachel died, and was buried on the way to Ephrath (also called Bethlehem).
35.20 Jacob set up a pillar on her grave. The same is the Pillar of Rachel's grave to this day.
35.21 Israel traveled, and spread his tent beyond the tower of Eder.
35.22 While Israel lived in that land, Reuben went and lay with Bilhah, his father's concubine, and Israel heard of it.
Now the sons of Jacob were twelve.
35.23 The sons of Leah: Reuben (Jacob's firstborn), Simeon, Levi, Judah, Issachar, and Zebulun.
35.24 The sons of Rachel: Joseph and Benjamin.
35.25 The sons of Bilhah (Rachel's servant): Dan and Naphtali.
35.26 The sons of Zilpah (Leah's servant): Gad and Asher. These are the sons of Jacob, who were born to him in Paddan Aram.
35.27 Jacob came to Isaac his father, to Mamre, to Kiriath Arba (which is Hebron), where Abraham and Isaac lived as foreigners.
35.28 The days of Isaac were one hundred eighty years.
35.29 Isaac gave up the spirit, and died, and was gathered to his people, old and full of days. Esau and Jacob, his sons, buried him.
36.1 Now this is the history of the generations of Esau (that is, Edom).
36.2 Esau took his wives from the daughters of Canaan: Adah the daughter of Elon, the Hittite; and Oholibamah the daughter of Anah, the daughter of Zibeon, the Hivite;
36.3 and Basemath, Ishmael's daughter, sister of Nebaioth.
36.4 Adah bore to Esau Eliphaz. Basemath bore Reuel.
36.5 Oholibamah bore Jeush, Jalam, and Korah. These are the sons of Esau, who were born to him in the land of Canaan.
36.6 Esau took his wives, his sons, his daughters, and all the members of his household, with his livestock, all his animals, and all his possessions, which he had gathered in the land of Canaan, and went into a land away from his brother Jacob.
36.7 For their substance was too great for them to dwell together, and the land of their travels couldn't bear them because of their livestock.
36.8 Esau lived in the hill country of Seir. Esau is Edom.
36.9 This is the history of the generations of Esau the father of the Edomites in the hill country of Seir:
36.10 these are the names of Esau's sons: Eliphaz, the son of Adah, the wife of Esau; and Reuel, the son of Basemath, the wife of Esau.
36.11 The sons of Eliphaz were Teman, Omar, Zepho, and Gatam, and Kenaz.
36.12 Timna was concubine to Eliphaz, Esau's son; and she bore to Eliphaz Amalek. These are the sons of Adah, Esau's wife.
36.13 These are the sons of Reuel: Nahath, Zerah, Shammah, and Mizzah. These were the sons of Basemath, Esau's wife.
36.14 These were the sons of Oholibamah, the daughter of Anah, the daughter of Zibeon, Esau's wife: she bore to Esau Jeush, Jalam, and Korah.
36.15 These are the chiefs of the sons of Esau: the sons of Eliphaz the firstborn of Esau: chief Teman, chief Omar, chief Zepho, chief Kenaz,
36.16 chief Korah, chief Gatam, chief Amalek: these are the chiefs who came of Eliphaz in the land of Edom; these are the sons of Adah.
36.17 These are the sons of Reuel, Esau's son: chief Nahath, chief Zerah, chief Shammah, chief Mizzah: these are the chiefs who came of Reuel in the land of Edom; these are the sons of Basemath, Esau's wife.
36.18 These are the sons of Oholibamah, Esau's wife: chief Jeush, chief Jalam, chief Korah: these are the chiefs who came of Oholibamah the daughter of Anah, Esau's wife.
36.19 These are the sons of Esau (that is, Edom), and these are their chiefs.
36.20 These are the sons of Seir the Horite, the inhabitants of the land: Lotan, Shobal, Zibeon, Anah,
36.21 Dishon, Ezer, and Dishan. These are the chiefs who came of the Horites, the children of Seir in the land of Edom.
36.22 The children of Lotan were Hori and Heman. Lotan's sister was Timna.
36.23 These are the children of Shobal: Alvan, Manahath, Ebal, Shepho, and Onam.
36.24 These are the children of Zibeon: Aiah and Anah. This is Anah who found the hot springs in the wilderness, as he fed the donkeys of Zibeon his father.
36.25 These are the children of Anah: Dishon and Oholibamah, the daughter of Anah.
36.26 These are the children of Dishon: Hemdan, Eshban, Ithran, and Cheran.
36.27 These are the children of Ezer: Bilhan, Zaavan, and Akan.
36.28 These are the children of Dishan: Uz and Aran.
36.29 These are the chiefs who came of the Horites: chief Lotan, chief Shobal, chief Zibeon, chief Anah,
36.30 chief Dishon, chief Ezer, and chief Dishan: these are the chiefs who came of the Horites, according to their chiefs in the land of Seir.
36.31 These are the kings who reigned in the land of Edom, before any king reigned over the children of Israel.
36.32 Bela, the son of Beor, reigned in Edom. The name of his city was Dinhabah.
36.33 Bela died, and Jobab, the son of Zerah of Bozrah, reigned in his place.
36.34 Jobab died, and Husham of the land of the Temanites reigned in his place.
36.35 Husham died, and Hadad, the son of Bedad, who struck Midian in the field of Moab, reigned in his place. The name of his city was Avith.
36.36 Hadad died, and Samlah of Masrekah reigned in his place.
36.37 Samlah died, and Shaul of Rehoboth by the river, reigned in his place.
36.38 Shaul died, and Baal Hanan, the son of Achbor reigned in his place.
36.39 Baal Hanan the son of Achbor died, and Hadar reigned in his place. The name of his city was Pau. His wife's name was Mehetabel, the daughter of Matred, the daughter of Mezahab.
36.40 These are the names of the chiefs who came from Esau, according to their families, after their places, and by their names: chief Timna, chief Alvah, chief Jetheth,
36.41 chief Oholibamah, chief Elah, chief Pinon,
36.42 chief Kenaz, chief Teman, chief Mibzar,
36.43 chief Magdiel, and chief Iram. These are the chiefs of Edom, according to their habitations in the land of their possession. This is Esau, the father of the Edomites.
37.1 Jacob lived in the land of his father's travels, in the land of Canaan.
37.2 This is the history of the generations of Jacob. Joseph, being seventeen years old, was feeding the flock with his brothers. He was a boy with the sons of Bilhah and Zilpah, his father's wives. Joseph brought an evil report of them to their father.
37.3 Now Israel loved Joseph more than all his children, because he was the son of his old age, and he made him a coat of many colors.
37.4 His brothers saw that their father loved him more than all his brothers, and they hated him, and couldn't speak peaceably to him.
37.5 Joseph dreamed a dream, and he told it to his brothers, and they hated him all the more.
37.6 He said to them, "Please hear this dream which I have dreamed:
37.7 for behold, we were binding sheaves in the field, and behold, my sheaf arose and also stood upright; and behold, your sheaves came around, and bowed down to my sheaf."
37.8 His brothers said to him, "Will you indeed reign over us? Or will you indeed have dominion over us?" They hated him all the more for his dreams and for his words.
37.9 He dreamed yet another dream, and told it to his brothers, and said, "Behold, I have dreamed yet another dream: and behold, the sun and the moon and eleven stars bowed down to me."
37.10 He told it to his father and to his brothers. His father rebuked him, and said to him, "What is this dream that you have dreamed? Will I and your mother and your brothers indeed come to bow ourselves down to you to the earth?"
37.11 His brothers envied him, but his father kept this saying in mind.
37.12 His brothers went to feed their father's flock in Shechem.
37.13 Israel said to Joseph, "Aren't your brothers feeding the flock in Shechem? Come, and I will send you to them." He said to him, "Here I am."
37.14 He said to him, "Go now, see whether it is well with your brothers, and well with the flock; and bring me word again." So he sent him out of the valley of Hebron, and he came to Shechem.
37.15 A certain man found him, and behold, he was wandering in the field. The man asked him, "What are you looking for?"
37.16 He said, "I am looking for my brothers. Tell me, please, where they are feeding the flock."
37.17 The man said, "They have left here, for I heard them say, 'Let us go to Dothan.'"
Joseph went after his brothers, and found them in Dothan.
37.18 They saw him afar off, and before he came near to them, they conspired against him to kill him.
37.19 They said to one another, "Behold, this dreamer comes.
37.20 Come now therefore, and let's kill him, and cast him into one of the pits, and we will say, 'An evil animal has devoured him.' We will see what will become of his dreams."
37.21 Reuben heard it, and delivered him out of their hand, and said, "Let's not take his life."
37.22 Reuben said to them, "Shed no blood. Throw him into this pit that is in the wilderness, but lay no hand on him"-that he might deliver him out of their hand, to restore him to his father.
37.23 When Joseph came to his brothers, they stripped Joseph of his coat, the coat of many colors that was on him;
37.24 and they took him, and threw him into the pit. The pit was empty. There was no water in it.
37.25 They sat down to eat bread, and they lifted up their eyes and looked, and saw a caravan of Ishmaelites was coming from Gilead, with their camels bearing spices and balm and myrrh, going to carry it down to Egypt.
37.26 Judah said to his brothers, "What profit is it if we kill our brother and conceal his blood?
37.27 Come, and let's sell him to the Ishmaelites, and not let our hand be on him; for he is our brother, our flesh." His brothers listened to him.
37.28 Midianites who were merchants passed by, and they drew and lifted up Joseph out of the pit, and sold Joseph to the Ishmaelites for twenty pieces of silver. They brought Joseph into Egypt.
37.29 Reuben returned to the pit; and saw that Joseph wasn't in the pit; and he tore his clothes.
37.30 He returned to his brothers, and said, "The child is no more; and I, where will I go?"
37.31 They took Joseph's coat, and killed a male goat, and dipped the coat in the blood.
37.32 They took the coat of many colors, and they brought it to their father, and said, "We have found this. Examine it, now, whether it is your son's coat or not."
37.33 He recognized it, and said, "It is my son's coat. An evil animal has devoured him. Joseph is without doubt torn in pieces."
37.34 Jacob tore his clothes, and put sackcloth on his waist, and mourned for his son many days.
37.35 All his sons and all his daughters rose up to comfort him, but he refused to be comforted. He said, "For I will go down to Sheol [Sheol is the place of the dead.] to my son mourning." His father wept for him.
37.36 The Midianites sold him into Egypt to Potiphar, an officer of Pharaoh's, the captain of the guard.
38.1 At that time, Judah went down from his brothers, and visited a certain Adullamite, whose name was Hirah.
38.2 Judah saw there a daughter of a certain Canaanite whose name was Shua. He took her, and went in to her.
38.3 She conceived, and bore a son; and he named him Er.
38.4 She conceived again, and bore a son; and she named him Onan.
38.5 She yet again bore a son, and named him Shelah: and he was at Chezib, when she bore him.
38.6 Judah took a wife for Er, his firstborn, and her name was Tamar.
38.7 Er, Judah's firstborn, was wicked in Yahweh's sight. Yahweh killed him.
38.8 Judah said to Onan, "Go in to your brother's wife, and perform the duty of a husband's brother to her, and raise up offspring [or, seed] for your brother."
38.9 Onan knew that the offspring [or, seed] wouldn't be his; and when he went in to his brother's wife, he spilled it on the ground, lest he should give offspring [or, seed] to his brother.
38.10 The thing which he did was evil in Yahweh's sight, and he killed him also.
38.11 Then Judah said to Tamar, his daughter-in-law, "Remain a widow in your father's house, until Shelah, my son, is grown up"; for he said, "Lest he also die, like his brothers." Tamar went and lived in her father's house.
38.12 After many days, Shua's daughter, the wife of Judah, died. Judah was comforted, and went up to his sheep shearers to Timnah, he and his friend Hirah, the Adullamite.
38.13 Tamar was told, "Behold, your father-in-law is going up to Timnah to shear his sheep."
38.14 She took off of her the garments of her widowhood, and covered herself with her veil, and wrapped herself, and sat in the gate of Enaim, which is by the way to Timnah; for she saw that Shelah was grown up, and she wasn't given to him as a wife.
38.15 When Judah saw her, he thought that she was a prostitute, for she had covered her face.
38.16 He turned to her by the way, and said, "Please come, let me come in to you," for he didn't know that she was his daughter-in-law.
She said, "What will you give me, that you may come in to me?"
38.17 He said, "I will send you a young goat from the flock."
She said, "Will you give me a pledge, until you send it?"
38.18 He said, "What pledge will I give you?"
She said, "Your signet and your cord, and your staff that is in your hand."
He gave them to her, and came in to her, and she conceived by him.
38.19 She arose, and went away, and put off her veil from her, and put on the garments of her widowhood.
38.20 Judah sent the young goat by the hand of his friend, the Adullamite, to receive the pledge from the woman's hand, but he didn't find her.
38.21 Then he asked the men of her place, saying, "Where is the prostitute, that was at Enaim by the road?"
They said, "There has been no prostitute here."
38.22 He returned to Judah, and said, "I haven't found her; and also the men of the place said, 'There has been no prostitute here.'"
38.23 Judah said, "Let her keep it, lest we be shamed. Behold, I sent this young goat, and you haven't found her."
38.24 About three months later, Judah was told, "Tamar, your daughter-in-law, has played the prostitute. Moreover, behold, she is with child by prostitution."
Judah said, "Bring her out, and let her be burned."
38.25 When she was brought out, she sent to her father-in-law, saying, "By the man, whose these are, I am with child." She also said, "Please discern whose are these-the signet, and the cords, and the staff."
38.26 Judah acknowledged them, and said, "She is more righteous than I, because I didn't give her to Shelah, my son."
He knew her again no more.
38.27 In the time of her travail, behold, twins were in her womb.
38.28 When she travailed, one put out a hand, and the midwife took and tied a scarlet thread on his hand, saying, "This came out first."
38.29 As he drew back his hand, behold, his brother came out, and she said, "Why have you made a breach for yourself?" Therefore his name was called Perez. [Perez means "breaking out".]
38.30 Afterward his brother came out, that had the scarlet thread on his hand, and his name was called Zerah. [Zerah means "scarlet" or "brightness".]
39.1 Joseph was brought down to Egypt. Potiphar, an officer of Pharaoh's, the captain of the guard, an Egyptian, bought him from the hand of the Ishmaelites that had brought him down there.
39.2 Yahweh was with Joseph, and he was a prosperous man. He was in the house of his master the Egyptian.
39.3 His master saw that Yahweh was with him, and that Yahweh made all that he did prosper in his hand.
39.4 Joseph found favor in his sight. He ministered to him, and he made him overseer over his house, and all that he had he put into his hand.
39.5 From the time that he made him overseer in his house, and over all that he had, Yahweh blessed the Egyptian's house for Joseph's sake. Yahweh's blessing was on all that he had, in the house and in the field.
39.6 He left all that he had in Joseph's hand. He didn't concern himself with anything, except for the food which he ate.
Joseph was well-built and handsome.
39.7 After these things, his master's wife set her eyes on Joseph; and she said, "Lie with me."
39.8 But he refused, and said to his master's wife, "Behold, my master doesn't know what is with me in the house, and he has put all that he has into my hand.
39.9 No one is greater in this house than I am, and he has not kept back anything from me but you, because you are his wife. How then can I do this great wickedness, and sin against God?"
39.10 As she spoke to Joseph day by day, he didn't listen to her, to lie by her, or to be with her.
39.11 About this time, he went into the house to do his work, and there were none of the men of the house inside.
39.12 She caught him by his garment, saying, "Lie with me!"
He left his garment in her hand, and ran outside.
39.13 When she saw that he had left his garment in her hand, and had run outside,
39.14 she called to the men of her house, and spoke to them, saying, "Behold, he has brought in a Hebrew to us to mock us. He came in to me to lie with me, and I cried with a loud voice.
39.15 When he heard that I lifted up my voice and cried, he left his garment by me, and ran outside."
39.16 She laid up his garment by her, until his master came home.
39.17 She spoke to him according to these words, saying, "The Hebrew servant, whom you have brought to us, came in to me to mock me,
39.18 and as I lifted up my voice and cried, he left his garment by me, and ran outside."
39.19 When his master heard the words of his wife, which she spoke to him, saying, "This is what your servant did to me," his wrath was kindled.
39.20 Joseph's master took him, and put him into the prison, the place where the king's prisoners were bound, and he was there in custody.
39.21 But Yahweh was with Joseph, and showed kindness to him, and gave him favor in the sight of the keeper of the prison.
39.22 The keeper of the prison committed to Joseph's hand all the prisoners who were in the prison. Whatever they did there, he was responsible for it.
39.23 The keeper of the prison didn't look after anything that was under his hand, because Yahweh was with him; and that which he did, Yahweh made it prosper.
40.1 After these things, the butler of the king of Egypt and his baker offended their lord, the king of Egypt.
40.2 Pharaoh was angry with his two officers, the chief cup bearer and the chief baker.
40.3 He put them in custody in the house of the captain of the guard, into the prison, the place where Joseph was bound.
40.4 The captain of the guard assigned them to Joseph, and he took care of them. They stayed in prison many days.
40.5 They both dreamed a dream, each man his dream, in one night, each man according to the interpretation of his dream, the cup bearer and the baker of the king of Egypt, who were bound in the prison.
40.6 Joseph came in to them in the morning, and saw them, and saw that they were sad.
40.7 He asked Pharaoh's officers who were with him in custody in his master's house, saying, "Why do you look so sad today?"
40.8 They said to him, "We have dreamed a dream, and there is no one who can interpret it."
Joseph said to them, "Don't interpretations belong to God? Please tell it to me."
40.9 The chief cup bearer told his dream to Joseph, and said to him, "In my dream, behold, a vine was in front of me,
40.10 and in the vine were three branches. It was as though it budded, it blossomed, and its clusters produced ripe grapes.
40.11 Pharaoh's cup was in my hand; and I took the grapes, and pressed them into Pharaoh's cup, and I gave the cup into Pharaoh's hand."
40.12 Joseph said to him, "This is its interpretation: the three branches are three days.
40.13 Within three more days, Pharaoh will lift up your head, and restore you to your office. You will give Pharaoh's cup into his hand, the way you did when you were his cup bearer.
40.14 But remember me when it will be well with you, and please show kindness to me, and make mention of me to Pharaoh, and bring me out of this house.
40.15 For indeed, I was stolen away out of the land of the Hebrews, and here also I have done nothing that they should put me into the dungeon."
40.16 When the chief baker saw that the interpretation was good, he said to Joseph, "I also was in my dream, and behold, three baskets of white bread were on my head.
40.17 In the uppermost basket there were all kinds of baked food for Pharaoh, and the birds ate them out of the basket on my head."
40.18 Joseph answered, "This is its interpretation. The three baskets are three days.
40.19 Within three more days, Pharaoh will lift up your head from off you, and will hang you on a tree; and the birds will eat your flesh from off you."
40.20 On the third day, which was Pharaoh's birthday, he made a feast for all his servants, and he lifted up the head of the chief cup bearer and the head of the chief baker among his servants.
40.21 He restored the chief cup bearer to his position again, and he gave the cup into Pharaoh's hand;
40.22 but he hanged the chief baker, as Joseph had interpreted to them.
40.23 Yet the chief cup bearer didn't remember Joseph, but forgot him.
41.1 At the end of two full years, Pharaoh dreamed: and behold, he stood by the river.
41.2 Behold, there came up out of the river seven cattle, sleek and fat, and they fed in the marsh grass.
41.3 Behold, seven other cattle came up after them out of the river, ugly and thin, and stood by the other cattle on the brink of the river.
41.4 The ugly and thin cattle ate up the seven sleek and fat cattle. So Pharaoh awoke.
41.5 He slept and dreamed a second time: and behold, seven heads of grain came up on one stalk, healthy and good.
41.6 Behold, seven heads of grain, thin and blasted with the east wind, sprung up after them.
41.7 The thin heads of grain swallowed up the seven healthy and full ears. Pharaoh awoke, and behold, it was a dream.
41.8 In the morning, his spirit was troubled, and he sent and called for all of Egypt's magicians and wise men. Pharaoh told them his dreams, but there was no one who could interpret them to Pharaoh.
41.9 Then the chief cup bearer spoke to Pharaoh, saying, "I remember my faults today.
41.10 Pharaoh was angry with his servants, and put me in custody in the house of the captain of the guard, me and the chief baker.
41.11 We dreamed a dream in one night, I and he. We dreamed each man according to the interpretation of his dream.
41.12 There was with us there a young man, a Hebrew, servant to the captain of the guard, and we told him, and he interpreted to us our dreams. To each man according to his dream he interpreted.
41.13 As he interpreted to us, so it was. He restored me to my office, and he hanged him."
41.14 Then Pharaoh sent and called Joseph, and they brought him hastily out of the dungeon. He shaved himself, changed his clothing, and came in to Pharaoh.
41.15 Pharaoh said to Joseph, "I have dreamed a dream, and there is no one who can interpret it. I have heard it said of you, that when you hear a dream you can interpret it."
41.16 Joseph answered Pharaoh, saying, "It isn't in me. God will give Pharaoh an answer of peace."
41.17 Pharaoh spoke to Joseph, "In my dream, behold, I stood on the brink of the river:
41.18 and behold, there came up out of the river seven cattle, fat and sleek. They fed in the marsh grass,
41.19 and behold, seven other cattle came up after them, poor and very ugly and thin, such as I never saw in all the land of Egypt for ugliness.
41.20 The thin and ugly cattle ate up the first seven fat cattle,
41.21 and when they had eaten them up, it couldn't be known that they had eaten them, but they were still ugly, as at the beginning. So I awoke.
41.22 I saw in my dream, and behold, seven heads of grain came up on one stalk, full and good:
41.23 and behold, seven heads of grain, withered, thin, and blasted with the east wind, sprung up after them.
41.24 The thin heads of grain swallowed up the seven good heads of grain. I told it to the magicians, but there was no one who could explain it to me."
41.25 Joseph said to Pharaoh, "The dream of Pharaoh is one. What God is about to do he has declared to Pharaoh.
41.26 The seven good cattle are seven years; and the seven good heads of grain are seven years. The dream is one.
41.27 The seven thin and ugly cattle that came up after them are seven years, and also the seven empty heads of grain blasted with the east wind; they will be seven years of famine.
41.28 That is the thing which I spoke to Pharaoh. What God is about to do he has shown to Pharaoh.
41.29 Behold, there come seven years of great plenty throughout all the land of Egypt.
41.30 There will arise after them seven years of famine, and all the plenty will be forgotten in the land of Egypt. The famine will consume the land,
41.31 and the plenty will not be known in the land by reason of that famine which follows; for it will be very grievous.
41.32 The dream was doubled to Pharaoh, because the thing is established by God, and God will shortly bring it to pass.
41.33 "Now therefore let Pharaoh look for a discreet and wise man, and set him over the land of Egypt.
41.34 Let Pharaoh do this, and let him appoint overseers over the land, and take up the fifth part of the land of Egypt's produce in the seven plenteous years.
41.35 Let them gather all the food of these good years that come, and lay up grain under the hand of Pharaoh for food in the cities, and let them keep it.
41.36 The food will be for a store to the land against the seven years of famine, which will be in the land of Egypt; that the land not perish through the famine."
41.37 The thing was good in the eyes of Pharaoh, and in the eyes of all his servants.
41.38 Pharaoh said to his servants, "Can we find such a one as this, a man in whom is the Spirit of God?"
41.39 Pharaoh said to Joseph, "Because God has shown you all of this, there is no one so discreet and wise as you.
41.40 You shall be over my house, and according to your word will all my people be ruled. Only in the throne I will be greater than you."
41.41 Pharaoh said to Joseph, "Behold, I have set you over all the land of Egypt."
41.42 Pharaoh took off his signet ring from his hand, and put it on Joseph's hand, and arrayed him in robes of fine linen, and put a gold chain about his neck,
41.43 and he made him to ride in the second chariot which he had. They cried before him, "Bow the knee!" He set him over all the land of Egypt.
41.44 Pharaoh said to Joseph, "I am Pharaoh, and without you shall no man lift up his hand or his foot in all the land of Egypt."
41.45 Pharaoh called Joseph's name Zaphenath-Paneah; and he gave him Asenath, the daughter of Potiphera priest of On as a wife. Joseph went out over the land of Egypt.
41.46 Joseph was thirty years old when he stood before Pharaoh king of Egypt. Joseph went out from the presence of Pharaoh, and went throughout all the land of Egypt.
41.47 In the seven plenteous years the earth produced abundantly.
41.48 He gathered up all the food of the seven years which were in the land of Egypt, and laid up the food in the cities: the food of the field, which was around every city, he laid up in the same.
41.49 Joseph laid up grain as the sand of the sea, very much, until he stopped counting, for it was without number.
41.50 To Joseph were born two sons before the year of famine came, whom Asenath, the daughter of Potiphera priest of On, bore to him.
41.51 Joseph called the name of the firstborn Manasseh, ["Manasseh" sounds like the Hebrew for "forget".] "For", he said, "God has made me forget all my toil, and all my father's house."
41.52 The name of the second, he called Ephraim ["Ephraim" sounds like the Hebrew for "twice fruitful".]: "For God has made me fruitful in the land of my affliction."
41.53 The seven years of plenty, that were in the land of Egypt, came to an end.
41.54 The seven years of famine began to come, just as Joseph had said. There was famine in all lands, but in all the land of Egypt there was bread.
41.55 When all the land of Egypt was famished, the people cried to Pharaoh for bread, and Pharaoh said to all the Egyptians, "Go to Joseph. What he says to you, do."
41.56 The famine was over all the surface of the earth. Joseph opened all the store houses, and sold to the Egyptians. The famine was severe in the land of Egypt.
41.57 All countries came into Egypt, to Joseph, to buy grain, because the famine was severe in all the earth.
42.1 Now Jacob saw that there was grain in Egypt, and Jacob said to his sons, "Why do you look at one another?"
42.2 He said, "Behold, I have heard that there is grain in Egypt. Go down there, and buy for us from there, so that we may live, and not die."
42.3 Joseph's ten brothers went down to buy grain from Egypt.
42.4 But Jacob didn't send Benjamin, Joseph's brother, with his brothers; for he said, "Lest perhaps harm happen to him."
42.5 The sons of Israel came to buy among those who came, for the famine was in the land of Canaan.
42.6 Joseph was the governor over the land. It was he who sold to all the people of the land. Joseph's brothers came, and bowed themselves down to him with their faces to the earth.
42.7 Joseph saw his brothers, and he recognized them, but acted like a stranger to them, and spoke roughly with them. He said to them, "Where did you come from?"
They said, "From the land of Canaan to buy food."
42.8 Joseph recognized his brothers, but they didn't recognize him.
42.9 Joseph remembered the dreams which he dreamed about them, and said to them, "You are spies! You have come to see the nakedness of the land."
42.10 They said to him, "No, my lord, but your servants have come to buy food.
42.11 We are all one man's sons; we are honest men. Your servants are not spies."
42.12 He said to them, "No, but you have come to see the nakedness of the land!"
42.13 They said, "We, your servants, are twelve brothers, the sons of one man in the land of Canaan; and behold, the youngest is today with our father, and one is no more."
42.14 Joseph said to them, "It is like I told you, saying, 'You are spies!'
42.15 By this you shall be tested. By the life of Pharaoh, you shall not go out from here, unless your youngest brother comes here.
42.16 Send one of you, and let him get your brother, and you shall be bound, that your words may be tested, whether there is truth in you, or else by the life of Pharaoh surely you are spies."
42.17 He put them all together into custody for three days.
42.18 Joseph said to them the third day, "Do this, and live, for I fear God.
42.19 If you are honest men, then let one of your brothers be bound in your prison; but you go, carry grain for the famine of your houses.
42.20 Bring your youngest brother to me; so will your words be verified, and you won't die."
They did so.
42.21 They said to one another, "We are certainly guilty concerning our brother, in that we saw the distress of his soul, when he begged us, and we wouldn't listen. Therefore this distress has come upon us."
42.22 Reuben answered them, saying, "Didn't I tell you, saying, 'Don't sin against the child,' and you wouldn't listen? Therefore also, behold, his blood is required."
42.23 They didn't know that Joseph understood them; for there was an interpreter between them.
42.24 He turned himself away from them, and wept. Then he returned to them, and spoke to them, and took Simeon from among them, and bound him before their eyes.
42.25 Then Joseph gave a command to fill their bags with grain, and to restore each man's money into his sack, and to give them food for the way. So it was done to them.
42.26 They loaded their donkeys with their grain, and departed from there.
42.27 As one of them opened his sack to give his donkey food in the lodging place, he saw his money. Behold, it was in the mouth of his sack.
42.28 He said to his brothers, "My money is restored! Behold, it is in my sack!" Their hearts failed them, and they turned trembling to one another, saying, "What is this that God has done to us?"
42.29 They came to Jacob their father, to the land of Canaan, and told him all that had happened to them, saying,
42.30 "The man, the lord of the land, spoke roughly with us, and took us for spies of the country.
42.31 We said to him, 'We are honest men. We are no spies.
42.32 We are twelve brothers, sons of our father; one is no more, and the youngest is today with our father in the land of Canaan.'
42.33 The man, the lord of the land, said to us, 'By this I will know that you are honest men: leave one of your brothers with me, and take grain for the famine of your houses, and go your way.
42.34 Bring your youngest brother to me. Then I will know that you are not spies, but that you are honest men. So I will deliver your brother to you, and you shall trade in the land.'"
42.35 As they emptied their sacks, behold, each man's bundle of money was in his sack. When they and their father saw their bundles of money, they were afraid.
42.36 Jacob, their father, said to them, "You have bereaved me of my children! Joseph is no more, Simeon is no more, and you want to take Benjamin away. All these things are against me."
42.37 Reuben spoke to his father, saying, "Kill my two sons, if I don't bring him to you. Entrust him to my care, and I will bring him to you again."
42.38 He said, "My son shall not go down with you; for his brother is dead, and he only is left. If harm happens to him along the way in which you go, then you will bring down my gray hairs with sorrow to Sheol." [Sheol is the place of the dead.]
43.1 The famine was severe in the land.
43.2 When they had eaten up the grain which they had brought out of Egypt, their father said to them, "Go again, buy us a little more food."
43.3 Judah spoke to him, saying, "The man solemnly warned us, saying, 'You shall not see my face, unless your brother is with you.'
43.4 If you'll send our brother with us, we'll go down and buy you food,
43.5 but if you'll not send him, we'll not go down, for the man said to us, 'You shall not see my face, unless your brother is with you.'"
43.6 Israel said, "Why did you treat me so badly, telling the man that you had another brother?"
43.7 They said, "The man asked directly concerning ourselves, and concerning our relatives, saying, 'Is your father still alive? Have you another brother?' We just answered his questions. Is there any way we could know that he would say, 'Bring your brother down?'"
43.8 Judah said to Israel, his father, "Send the boy with me, and we'll get up and go, so that we may live, and not die, both we, and you, and also our little ones.
43.9 I'll be collateral for him. From my hand will you require him. If I don't bring him to you, and set him before you, then let me bear the blame forever,
43.10 for if we hadn't delayed, surely we would have returned a second time by now."
43.11 Their father, Israel, said to them, "If it must be so, then do this. Take from the choice fruits of the land in your bags, and carry down a present for the man, a little balm, a little honey, spices and myrrh, nuts, and almonds;
43.12 and take double money in your hand, and take back the money that was returned in the mouth of your sacks. Perhaps it was an oversight.
43.13 Take your brother also, get up, and return to the man.
43.14 May God Almighty give you mercy before the man, that he may release to you your other brother and Benjamin. If I am bereaved of my children, I am bereaved."
43.15 The men took that present, and they took double money in their hand, and Benjamin; and got up, went down to Egypt, and stood before Joseph.
43.16 When Joseph saw Benjamin with them, he said to the steward of his house, "Bring the men into the house, and butcher an animal, and prepare; for the men will dine with me at noon."
43.17 The man did as Joseph commanded, and the man brought the men to Joseph's house.
43.18 The men were afraid, because they were brought to Joseph's house; and they said, "Because of the money that was returned in our sacks at the first time, we're brought in; that he may seek occasion against us, attack us, and seize us as slaves, along with our donkeys."
43.19 They came near to the steward of Joseph's house, and they spoke to him at the door of the house,
43.20 and said, "Oh, my lord, we indeed came down the first time to buy food.
43.21 When we came to the lodging place, we opened our sacks, and behold, each man's money was in the mouth of his sack, our money in full weight. We have brought it back in our hand.
43.22 We have brought down other money in our hand to buy food. We don't know who put our money in our sacks."
43.23 He said, "Peace be to you. Don't be afraid. Your God, and the God of your father, has given you treasure in your sacks. I received your money." He brought Simeon out to them.
43.24 The man brought the men into Joseph's house, and gave them water, and they washed their feet. He gave their donkeys fodder.
43.25 They prepared the present for Joseph's coming at noon, for they heard that they should eat bread there.
43.26 When Joseph came home, they brought him the present which was in their hand into the house, and bowed themselves down to him to the earth.
43.27 He asked them of their welfare, and said, "Is your father well, the old man of whom you spoke? Is he yet alive?"
43.28 They said, "Your servant, our father, is well. He is still alive." They bowed down humbly.
43.29 He lifted up his eyes, and saw Benjamin, his brother, his mother's son, and said, "Is this your youngest brother, of whom you spoke to me?" He said, "God be gracious to you, my son."
43.30 Joseph hurried, for his heart yearned over his brother; and he sought a place to weep. He entered into his room, and wept there.
43.31 He washed his face, and came out. He controlled himself, and said, "Serve the meal."
43.32 They served him by himself, and them by themselves, and the Egyptians, that ate with him, by themselves, because the Egyptians don't eat bread with the Hebrews, for that is an abomination to the Egyptians.
43.33 They sat before him, the firstborn according to his birthright, and the youngest according to his youth, and the men marveled one with another.
43.34 He sent portions to them from before him, but Benjamin's portion was five times as much as any of theirs. They drank, and were merry with him.
44.1 He commanded the steward of his house, saying, "Fill the men's sacks with food, as much as they can carry, and put each man's money in his sack's mouth.
44.2 Put my cup, the silver cup, in the sack's mouth of the youngest, with his grain money." He did according to the word that Joseph had spoken.
44.3 As soon as the morning was light, the men were sent away, they and their donkeys.
44.4 When they had gone out of the city, and were not yet far off, Joseph said to his steward, "Up, follow after the men. When you overtake them, ask them, 'Why have you rewarded evil for good?
44.5 Isn't this that from which my lord drinks, and by which he indeed divines? You have done evil in so doing.'"
44.6 He overtook them, and he spoke these words to them.
44.7 They said to him, "Why does my lord speak such words as these? Far be it from your servants that they should do such a thing!
44.8 Behold, the money, which we found in our sacks' mouths, we brought again to you out of the land of Canaan. How then should we steal silver or gold out of your lord's house?
44.9 With whomever of your servants it is found, let him die, and we also will be my lord's slaves."
44.10 He said, "Now also let it be according to your words: he with whom it is found will be my slave; and you will be blameless."
44.11 Then they hurried, and each man took his sack down to the ground, and each man opened his sack.
44.12 He searched, beginning with the oldest, and ending at the youngest. The cup was found in Benjamin's sack.
44.13 Then they tore their clothes, and each man loaded his donkey, and returned to the city.
44.14 Judah and his brothers came to Joseph's house, and he was still there. They fell on the ground before him.
44.15 Joseph said to them, "What deed is this that you have done? Don't you know that such a man as I can indeed divine?"
44.16 Judah said, "What will we tell my lord? What will we speak? Or how will we clear ourselves? God has found out the iniquity of your servants. Behold, we are my lord's slaves, both we, and he also in whose hand the cup is found."
44.17 He said, "Far be it from me that I should do so. The man in whose hand the cup is found, he will be my slave; but as for you, go up in peace to your father."
44.18 Then Judah came near to him, and said, "Oh, my lord, please let your servant speak a word in my lord's ears, and don't let your anger burn against your servant; for you are even as Pharaoh.
44.19 My lord asked his servants, saying, 'Have you a father, or a brother?'
44.20 We said to my lord, 'We have a father, an old man, and a child of his old age, a little one; and his brother is dead, and he alone is left of his mother; and his father loves him.'
44.21 You said to your servants, 'Bring him down to me, that I may set my eyes on him.'
44.22 We said to my lord, 'The boy can't leave his father: for if he should leave his father, his father would die.'
44.23 You said to your servants, 'Unless your youngest brother comes down with you, you will see my face no more.'
44.24 When we came up to your servant my father, we told him the words of my lord.
44.25 Our father said, 'Go again, buy us a little food.'
44.26 We said, 'We can't go down. If our youngest brother is with us, then we will go down: for we may not see the man's face, unless our youngest brother is with us.'
44.27 Your servant, my father, said to us, 'You know that my wife bore me two sons:
44.28 and the one went out from me, and I said, "Surely he is torn in pieces"; and I haven't seen him since.
44.29 If you take this one also from me, and harm happens to him, you will bring down my gray hairs with sorrow to Sheol.' [Sheol is the place of the dead.]
44.30 Now therefore when I come to your servant my father, and the boy is not with us; since his life is bound up in the boy's life;
44.31 it will happen, when he sees that the boy is no more, that he will die. Your servants will bring down the gray hairs of your servant, our father, with sorrow to Sheol. [Sheol is the place of the dead.]
44.32 For your servant became collateral for the boy to my father, saying, 'If I don't bring him to you, then I will bear the blame to my father forever.'
44.33 Now therefore, please let your servant stay instead of the boy, my lord's slave; and let the boy go up with his brothers.
44.34 For how will I go up to my father, if the boy isn't with me?-lest I see the evil that will come on my father."
45.1 Then Joseph couldn't control himself before all those who stood before him, and he cried, "Cause everyone to go out from me!" No one else stood with him, while Joseph made himself known to his brothers.
45.2 He wept aloud. The Egyptians heard, and the house of Pharaoh heard.
45.3 Joseph said to his brothers, "I am Joseph! Does my father still live?"
His brothers couldn't answer him; for they were terrified at his presence.
45.4 Joseph said to his brothers, "Come near to me, please."
They came near. "He said, I am Joseph, your brother, whom you sold into Egypt.
45.5 Now don't be grieved, nor angry with yourselves, that you sold me here, for God sent me before you to preserve life.
45.6 For these two years the famine has been in the land, and there are yet five years, in which there will be no plowing and no harvest.
45.7 God sent me before you to preserve for you a remnant in the earth, and to save you alive by a great deliverance.
45.8 So now it wasn't you who sent me here, but God, and he has made me a father to Pharaoh, lord of all his house, and ruler over all the land of Egypt.
45.9 Hurry, and go up to my father, and tell him, 'This is what your son Joseph says, "God has made me lord of all Egypt. Come down to me. Don't wait.
45.10 You shall dwell in the land of Goshen, and you will be near to me, you, your children, your children's children, your flocks, your herds, and all that you have.
45.11 There I will nourish you; for there are yet five years of famine; lest you come to poverty, you, and your household, and all that you have."'
45.12 Behold, your eyes see, and the eyes of my brother Benjamin, that it is my mouth that speaks to you.
45.13 You shall tell my father of all my glory in Egypt, and of all that you have seen. You shall hurry and bring my father down here."
45.14 He fell on his brother Benjamin's neck, and wept, and Benjamin wept on his neck.
45.15 He kissed all his brothers, and wept on them. After that his brothers talked with him.
45.16 The report of it was heard in Pharaoh's house, saying, "Joseph's brothers have come." It pleased Pharaoh well, and his servants.
45.17 Pharaoh said to Joseph, "Tell your brothers, 'Do this. Load your animals, and go, travel to the land of Canaan.
45.18 Take your father and your households, and come to me, and I will give you the good of the land of Egypt, and you will eat the fat of the land.'
45.19 Now you are commanded: do this. Take wagons out of the land of Egypt for your little ones, and for your wives, and bring your father, and come.
45.20 Also, don't concern yourselves about your belongings, for the good of all the land of Egypt is yours."
45.21 The sons of Israel did so. Joseph gave them wagons, according to the commandment of Pharaoh, and gave them provision for the way.
45.22 He gave each one of them changes of clothing, but to Benjamin he gave three hundred pieces of silver and five changes of clothing.
45.23 He sent the following to his father: ten donkeys loaded with the good things of Egypt, and ten female donkeys loaded with grain and bread and provision for his father by the way.
45.24 So he sent his brothers away, and they departed. He said to them, "See that you don't quarrel on the way."
45.25 They went up out of Egypt, and came into the land of Canaan, to Jacob their father.
45.26 They told him, saying, "Joseph is still alive, and he is ruler over all the land of Egypt." His heart fainted, for he didn't believe them.
45.27 They told him all the words of Joseph, which he had said to them. When he saw the wagons which Joseph had sent to carry him, the spirit of Jacob, their father, revived.
45.28 Israel said, "It is enough. Joseph my son is still alive. I will go and see him before I die."
46.1 Israel traveled with all that he had, and came to Beersheba, and offered sacrifices to the God of his father, Isaac.
46.2 God spoke to Israel in the visions of the night, and said, "Jacob, Jacob!"
He said, "Here I am."
46.3 He said, "I am God, the God of your father. Don't be afraid to go down into Egypt, for there I will make of you a great nation.
46.4 I will go down with you into Egypt. I will also surely bring you up again. Joseph will close your eyes."
46.5 Jacob rose up from Beersheba, and the sons of Israel carried Jacob, their father, their little ones, and their wives, in the wagons which Pharaoh had sent to carry him.
46.6 They took their livestock, and their goods, which they had gotten in the land of Canaan, and came into Egypt-Jacob, and all his offspring [or, seed] with him,
46.7 his sons, and his sons' sons with him, his daughters, and his sons' daughters, and he brought all his offspring [or, seed] with him into Egypt.
46.8 These are the names of the children of Israel, who came into Egypt, Jacob and his sons: Reuben, Jacob's firstborn.
46.9 The sons of Reuben: Hanoch, Pallu, Hezron, and Carmi.
46.10 The sons of Simeon: Jemuel, Jamin, Ohad, Jachin, Zohar, and Shaul the son of a Canaanite woman.
46.11 The sons of Levi: Gershon, Kohath, and Merari.
46.12 The sons of Judah: Er, Onan, Shelah, Perez, and Zerah; but Er and Onan died in the land of Canaan. The sons of Perez were Hezron and Hamul.
46.13 The sons of Issachar: Tola, Puvah, Iob, and Shimron.
46.14 The sons of Zebulun: Sered, Elon, and Jahleel.
46.15 These are the sons of Leah, whom she bore to Jacob in Paddan Aram, with his daughter Dinah. All the souls of his sons and his daughters were thirty-three.
46.16 The sons of Gad: Ziphion, Haggi, Shuni, Ezbon, Eri, Arodi, and Areli.
46.17 The sons of Asher: Imnah, Ishvah, Ishvi, Beriah, and Serah their sister. The sons of Beriah: Heber and Malchiel.
46.18 These are the sons of Zilpah, whom Laban gave to Leah, his daughter, and these she bore to Jacob, even sixteen souls.
46.19 The sons of Rachel, Jacob's wife: Joseph and Benjamin.
46.20 To Joseph in the land of Egypt were born Manasseh and Ephraim, whom Asenath, the daughter of Potiphera, priest of On, bore to him.
46.21 The sons of Benjamin: Bela, Becher, Ashbel, Gera, Naaman, Ehi, Rosh, Muppim, Huppim, and Ard.
46.22 These are the sons of Rachel, who were born to Jacob: all the souls were fourteen.
46.23 The son of Dan: Hushim.
46.24 The sons of Naphtali: Jahzeel, Guni, Jezer, and Shillem.
46.25 These are the sons of Bilhah, whom Laban gave to Rachel, his daughter, and these she bore to Jacob: all the souls were seven.
46.26 All the souls who came with Jacob into Egypt, who were his direct offspring, besides Jacob's sons' wives, all the souls were sixty-six.
46.27 The sons of Joseph, who were born to him in Egypt, were two souls. All the souls of the house of Jacob, who came into Egypt, were seventy.
46.28 He sent Judah before him to Joseph, to show the way before him to Goshen, and they came into the land of Goshen.
46.29 Joseph prepared his chariot, and went up to meet Israel, his father, in Goshen. He presented himself to him, and fell on his neck, and wept on his neck a good while.
46.30 Israel said to Joseph, "Now let me die, since I have seen your face, that you are still alive."
46.31 Joseph said to his brothers, and to his father's house, "I will go up, and speak with Pharaoh, and will tell him, 'My brothers, and my father's house, who were in the land of Canaan, have come to me.
46.32 These men are shepherds, for they have been keepers of livestock, and they have brought their flocks, and their herds, and all that they have.'
46.33 It will happen, when Pharaoh summons you, and will say, 'What is your occupation?'
46.34 that you shall say, 'Your servants have been keepers of livestock from our youth even until now, both we, and our fathers:' that you may dwell in the land of Goshen; for every shepherd is an abomination to the Egyptians."
47.1 Then Joseph went in and told Pharaoh, and said, "My father and my brothers, with their flocks, their herds, and all that they own, have come out of the land of Canaan; and behold, they are in the land of Goshen."
47.2 From among his brothers he took five men, and presented them to Pharaoh.
47.3 Pharaoh said to his brothers, "What is your occupation?"
They said to Pharaoh, "Your servants are shepherds, both we, and our fathers."
47.4 They said to Pharaoh, "We have come to live as foreigners in the land, for there is no pasture for your servants' flocks. For the famine is severe in the land of Canaan. Now therefore, please let your servants dwell in the land of Goshen."
47.5 Pharaoh spoke to Joseph, saying, "Your father and your brothers have come to you.
47.6 The land of Egypt is before you. Make your father and your brothers dwell in the best of the land. Let them dwell in the land of Goshen. If you know any able men among them, then put them in charge of my livestock."
47.7 Joseph brought in Jacob, his father, and set him before Pharaoh, and Jacob blessed Pharaoh.
47.8 Pharaoh said to Jacob, "How many are the days of the years of your life?"
47.9 Jacob said to Pharaoh, "The days of the years of my pilgrimage are one hundred thirty years. Few and evil have been the days of the years of my life, and they have not attained to the days of the years of the life of my fathers in the days of their pilgrimage."
47.10 Jacob blessed Pharaoh, and went out from the presence of Pharaoh.
47.11 Joseph placed his father and his brothers, and gave them a possession in the land of Egypt, in the best of the land, in the land of Rameses, as Pharaoh had commanded.
47.12 Joseph nourished his father, his brothers, and all of his father's household, with bread, according to their families.
47.13 There was no bread in all the land; for the famine was very severe, so that the land of Egypt and the land of Canaan fainted by reason of the famine.
47.14 Joseph gathered up all the money that was found in the land of Egypt, and in the land of Canaan, for the grain which they bought: and Joseph brought the money into Pharaoh's house.
47.15 When the money was all spent in the land of Egypt, and in the land of Canaan, all the Egyptians came to Joseph, and said, "Give us bread, for why should we die in your presence? For our money fails."
47.16 Joseph said, "Give me your livestock; and I will give you food for your livestock, if your money is gone."
47.17 They brought their livestock to Joseph, and Joseph gave them bread in exchange for the horses, and for the flocks, and for the herds, and for the donkeys: and he fed them with bread in exchange for all their livestock for that year.
47.18 When that year was ended, they came to him the second year, and said to him, "We will not hide from my lord how our money is all spent, and the herds of livestock are my lord's. There is nothing left in the sight of my lord, but our bodies, and our lands.
47.19 Why should we die before your eyes, both we and our land? Buy us and our land for bread, and we and our land will be servants to Pharaoh. Give us seed, that we may live, and not die, and that the land won't be desolate."
47.20 So Joseph bought all the land of Egypt for Pharaoh, for every man of the Egyptians sold his field, because the famine was severe on them, and the land became Pharaoh's.
47.21 As for the people, he moved them to the cities from one end of the border of Egypt even to the other end of it.
47.22 Only he didn't buy the land of the priests, for the priests had a portion from Pharaoh, and ate their portion which Pharaoh gave them. That is why they didn't sell their land.
47.23 Then Joseph said to the people, "Behold, I have bought you and your land today for Pharaoh. Behold, here is seed for you, and you shall sow the land.
47.24 It will happen at the harvests, that you shall give a fifth to Pharaoh, and four parts will be your own, for seed of the field, for your food, for them of your households, and for food for your little ones."
47.25 They said, "You have saved our lives! Let us find favor in the sight of my lord, and we will be Pharaoh's servants."
47.26 Joseph made it a statute concerning the land of Egypt to this day, that Pharaoh should have the fifth. Only the land of the priests alone didn't become Pharaoh's.
47.27 Israel lived in the land of Egypt, in the land of Goshen; and they got themselves possessions therein, and were fruitful, and multiplied exceedingly.
47.28 Jacob lived in the land of Egypt seventeen years. So the days of Jacob, the years of his life, were one hundred forty-seven years.
47.29 The time came near that Israel must die, and he called his son Joseph, and said to him, "If now I have found favor in your sight, please put your hand under my thigh, and deal kindly and truly with me. Please don't bury me in Egypt,
47.30 but when I sleep with my fathers, you shall carry me out of Egypt, and bury me in their burying place."
He said, "I will do as you have said."
47.31 He said, "Swear to me," and he swore to him. Israel bowed himself on the bed's head.
48.1 After these things, someone said to Joseph, "Behold, your father is sick." He took with him his two sons, Manasseh and Ephraim.
48.2 Someone told Jacob, and said, "Behold, your son Joseph comes to you," and Israel strengthened himself, and sat on the bed.
48.3 Jacob said to Joseph, "God Almighty appeared to me at Luz in the land of Canaan, and blessed me,
48.4 and said to me, 'Behold, I will make you fruitful, and multiply you, and I will make of you a company of peoples, and will give this land to your offspring [or, seed] after you for an everlasting possession.'
48.5 Now your two sons, who were born to you in the land of Egypt before I came to you into Egypt, are mine; Ephraim and Manasseh, even as Reuben and Simeon, will be mine.
48.6 Your issue, whom you become the father of after them, will be yours. They will be called after the name of their brothers in their inheritance.
48.7 As for me, when I came from Paddan, Rachel died by me in the land of Canaan on the way, when there was still some distance to come to Ephrath, and I buried her there on the way to Ephrath (also called Bethlehem)."
48.8 Israel saw Joseph's sons, and said, "Who are these?"
48.9 Joseph said to his father, "They are my sons, whom God has given me here."
He said, "Please bring them to me, and I will bless them."
48.10 Now the eyes of Israel were dim for age, so that he couldn't see. He brought them near to him; and he kissed them, and embraced them.
48.11 Israel said to Joseph, "I didn't think I would see your face, and behold, God has let me see your offspring [or, seed] also."
48.12 Joseph brought them out from between his knees, and he bowed himself with his face to the earth.
48.13 Joseph took them both, Ephraim in his right hand toward Israel's left hand, and Manasseh in his left hand toward Israel's right hand, and brought them near to him.
48.14 Israel stretched out his right hand, and laid it on Ephraim's head, who was the younger, and his left hand on Manasseh's head, guiding his hands knowingly, for Manasseh was the firstborn.
48.15 He blessed Joseph, and said, "The God before whom my fathers Abraham and Isaac walked, the God who has fed me all my life long to this day,
48.16 the angel who has redeemed me from all evil, bless the lads, and let my name be named on them, and the name of my fathers Abraham and Isaac. Let them grow into a multitude upon the earth."
48.17 When Joseph saw that his father laid his right hand on the head of Ephraim, it displeased him. He held up his father's hand, to remove it from Ephraim's head to Manasseh's head.
48.18 Joseph said to his father, "Not so, my father; for this is the firstborn; put your right hand on his head."
48.19 His father refused, and said, "I know, my son, I know. He also will become a people, and he also will be great. However, his younger brother will be greater than he, and his offspring [or, seed] will become a multitude of nations."
48.20 He blessed them that day, saying, "In you will Israel bless, saying, 'God make you as Ephraim and as Manasseh'" He set Ephraim before Manasseh.
48.21 Israel said to Joseph, "Behold, I am dying, but God will be with you, and bring you again to the land of your fathers.
48.22 Moreover I have given to you one portion above your brothers, which I took out of the hand of the Amorite with my sword and with my bow."
49.1 Jacob called to his sons, and said: "Gather yourselves together, that I may tell you that which will happen to you in the days to come.
49.2 Assemble yourselves, and hear, you sons of Jacob.
Listen to Israel, your father.
49.3 "Reuben, you are my firstborn, my might, and the beginning of my strength;
excelling in dignity, and excelling in power.
49.4 Boiling over like water, you shall not excel;
because you went up to your father's bed,
then defiled it. He went up to my couch.
49.5 "Simeon and Levi are brothers.
Their swords are weapons of violence.
49.6 My soul, don't come into their council.
My glory, don't be united to their assembly;
for in their anger they killed men.
In their self-will they hamstrung cattle.
49.7 Cursed be their anger, for it was fierce;
and their wrath, for it was cruel.
I will divide them in Jacob,
and scatter them in Israel.
49.8 "Judah, your brothers will praise you.
Your hand will be on the neck of your enemies.
Your father's sons will bow down before you.
49.9 Judah is a lion's cub.
From the prey, my son, you have gone up.
He stooped down, he crouched as a lion,
as a lioness.
Who will rouse him up?
49.10 The scepter will not depart from Judah,
nor the ruler's staff from between his feet,
until he comes to whom it belongs.
To him will the obedience of the peoples be.
49.11 Binding his foal to the vine,
his donkey's colt to the choice vine;
he has washed his garments in wine,
his robes in the blood of grapes.
49.12 His eyes will be red with wine,
his teeth white with milk.
49.13 "Zebulun will dwell at the haven of the sea.
He will be for a haven of ships.
His border will be on Sidon.
49.14 "Issachar is a strong donkey,
lying down between the saddlebags.
49.15 He saw a resting place, that it was good,
the land, that it was pleasant.
He bows his shoulder to the burden,
and becomes a servant doing forced labor.
49.16 "Dan will judge his people,
as one of the tribes of Israel.
49.17 Dan will be a serpent on the trail,
an adder in the path,
That bites the horse's heels,
so that his rider falls backward.
49.18 I have waited for your salvation, Yahweh.
49.19 "A troop will press on Gad,
but he will press on their heel.
49.20 "Asher's food will be rich.
He will produce royal dainties.
49.21 "Naphtali is a doe set free,
who bears beautiful fawns.
49.22 "Joseph is a fruitful vine,
a fruitful vine by a spring.
His branches run over the wall.
49.23 The archers have severely grieved him,
shot at him, and persecute him:
49.24 But his bow remained strong.
The arms of his hands were made strong,
by the hands of the Mighty One of Jacob,
(from there is the shepherd, the stone of Israel),
49.25 even by the God of your father, who will help you;
by the Almighty, who will bless you,
with blessings of heaven above,
blessings of the deep that lies below,
blessings of the breasts, and of the womb.
49.26 The blessings of your father have prevailed above the blessings of your ancestors,
above the boundaries of the ancient hills.
They will be on the head of Joseph,
on the crown of the head of him who is separated from his brothers.
49.27 "Benjamin is a ravenous wolf.
In the morning he will devour the prey.
At evening he will divide the plunder."
49.28 All these are the twelve tribes of Israel, and this is what their father spoke to them and blessed them. He blessed everyone according to his blessing.
49.29 He instructed them, and said to them, "I am to be gathered to my people. Bury me with my fathers in the cave that is in the field of Ephron the Hittite,
49.30 in the cave that is in the field of Machpelah, which is before Mamre, in the land of Canaan, which Abraham bought with the field from Ephron the Hittite as a burial place.
49.31 There they buried Abraham and Sarah, his wife. There they buried Isaac and Rebekah, his wife, and there I buried Leah:
49.32 the field and the cave that is therein, which was purchased from the children of Heth."
49.33 When Jacob finished charging his sons, he gathered up his feet into the bed, and yielded up the spirit, and was gathered to his people.
50.1 Joseph fell on his father's face, wept on him, and kissed him.
50.2 Joseph commanded his servants, the physicians, to embalm his father; and the physicians embalmed Israel.
50.3 Forty days were fulfilled for him, for that is how many the days it takes to embalm. The Egyptians wept for him for seventy days.
50.4 When the days of weeping for him were past, Joseph spoke to the house of Pharaoh, saying, "If now I have found favor in your eyes, please speak in the ears of Pharaoh, saying,
50.5 'My father made me swear, saying, "Behold, I am dying. Bury me in my grave which I have dug for myself in the land of Canaan." Now therefore, please let me go up and bury my father, and I will come again.'"
50.6 Pharaoh said, "Go up, and bury your father, just like he made you swear."
50.7 Joseph went up to bury his father; and with him went up all the servants of Pharaoh, the elders of his house, all the elders of the land of Egypt,
50.8 All the house of Joseph, his brothers, and his father's house. Only their little ones, their flocks, and their herds, they left in the land of Goshen.
50.9 There went up with him both chariots and horsemen. It was a very great company.
50.10 They came to the threshing floor of Atad, which is beyond the Jordan, and there they lamented with a very great and severe lamentation. He mourned for his father seven days.
50.11 When the inhabitants of the land, the Canaanites, saw the mourning in the floor of Atad, they said, "This is a grievous mourning by the Egyptians." Therefore its name was called Abel Mizraim, which is beyond the Jordan.
50.12 His sons did to him just as he commanded them,
50.13 for his sons carried him into the land of Canaan, and buried him in the cave of the field of Machpelah, which Abraham bought with the field, for a possession of a burial site, from Ephron the Hittite, before Mamre.
50.14 Joseph returned into Egypt-he, and his brothers, and all that went up with him to bury his father, after he had buried his father.
50.15 When Joseph's brothers saw that their father was dead, they said, "It may be that Joseph will hate us, and will fully pay us back for all the evil which we did to him."
50.16 They sent a message to Joseph, saying, "Your father commanded before he died, saying,
50.17 'You shall tell Joseph, "Now please forgive the disobedience of your brothers, and their sin, because they did evil to you."' Now, please forgive the disobedience of the servants of the God of your father." Joseph wept when they spoke to him.
50.18 His brothers also went and fell down before his face; and they said, "Behold, we are your servants."
50.19 Joseph said to them, "Don't be afraid, for am I in the place of God?
50.20 As for you, you meant evil against me, but God meant it for good, to bring to pass, as it is today, to save many people alive.
50.21 Now therefore don't be afraid. I will nourish you and your little ones." He comforted them, and spoke kindly to them.
50.22 Joseph lived in Egypt, he, and his father's house. Joseph lived one hundred ten years.
50.23 Joseph saw Ephraim's children to the third generation. The children also of Machir, the son of Manasseh, were born on Joseph's knees.
50.24 Joseph said to his brothers, "I am dying, but God will surely visit you, and bring you up out of this land to the land which he swore to Abraham, to Isaac, and to Jacob."
50.25 Joseph took an oath of the children of Israel, saying, "God will surely visit you, and you shall carry up my bones from here."
50.26 So Joseph died, being one hundred ten years old, and they embalmed him, and he was put in a coffin in Egypt.
ROZDZIAŁY: [ 01 ] [ 02 ] [ 03 ] [ 04 ] [ 05 ] [ 06 ] [ 07 ] [ 08 ] [ 09 ] [ 10 ] [ 11 ] [ 12 ] [ 13 ] [ 14 ] [ 15 ] [ 16 ] [ 17 ] [ 18 ] [ 19 ] [ 20 ] [ 21 ] [ 22 ] [ 23 ] [ 24 ] [ 25 ] [ 26 ] [ 27 ] [ 28 ] [ 29 ] [ 30 ] [ 31 ] [ 32 ] [ 33 ] [ 34 ] [ 35 ] [ 36 ] [ 37 ] [ 38 ] [ 39 ] [ 40 ] [ 41 ] [ 42 ] [ 43 ] [ 44 ] [ 45 ] [ 46 ] [ 47 ] [ 48 ] [ 49 ] [ 50 ]
1.1 Na początku Bóg stworzył[1] niebo i ziemię[2].
1.2 A ziemia była bezkształtna i pusta[3] i ciemność była nad głębią, a Duch Boży[4] unosił się nad wodami.
1.3 I Bóg powiedział: Niech stanie się światłość[5]. I stała się światłość.
1.4 Bóg widział, że światłość była dobra. I oddzielił Bóg światłość od ciemności.
1.5 I nazwał Bóg światłość dniem[6], a ciemność nazwał nocą. I nastał wieczór i poranek, dzień pierwszy[7].
1.6 Potem Bóg powiedział: Niech stanie się firmament[8] pośrodku wód i niech oddzieli wody od wód.
1.7 I uczynił Bóg firmament, i oddzielił wody, które są pod firmamentem, od wód, które są nad firmamentem. I tak się stało.
1.8 I Bóg nazwał firmament niebem. I nastał wieczór i poranek, dzień drugi.
1.9 Potem Bóg powiedział: Niech się zbiorą w jednym miejscu wody, które są pod niebem, i niech się ukaże sucha powierzchnia[9]. I tak się stało.
1.10 I Bóg nazwał suchą powierzchnię ziemią[10], a zbiorowisko wód - morzami. I Bóg widział, że to było dobre.
1.11 Potem Bóg powiedział: Niech ziemia zrodzi trawę, rośliny wydające nasiona i drzewo urodzajne[11] przynoszące owoc według swego rodzaju, którego nasienie będzie w nim na ziemi. I tak się stało.
1.12 I ziemia wydała trawę, rośliny wydające nasienie według swego rodzaju i drzewo przynoszące owoc, w którym było nasienie według swego rodzaju[12]. I Bóg widział, że to było dobre.
1.13 I nastał wieczór i poranek, dzień trzeci.
1.14 Potem Bóg powiedział: Niech się staną światła[13] na firmamencie nieba, by oddzielały dzień od nocy, i niech stanowią znaki[14], pory roku, dni i lata.
1.15 I niech będą światłami na firmamencie nieba, aby świeciły nad ziemią. I tak się stało.
1.16 I Bóg uczynił dwa wielkie światła: światło większe, aby rządziło dniem, i światło mniejsze, aby rządziło nocą, oraz gwiazdy.
1.17 I Bóg umieścił je na firmamencie nieba, aby świeciły nad ziemią;
1.18 I żeby rządziły dniem i nocą, i oddzielały światłość od ciemności. I Bóg widział, że to było dobre.
1.19 I nastał wieczór i poranek, dzień czwarty.
1.20 Potem Bóg powiedział: Niech wody hojnie wydadzą żywe istoty, a ptactwo niech lata nad ziemią, pod firmamentem nieba.
1.21 I Bóg stworzył wielkie wieloryby i wszelkie pływające istoty żywe[15], które hojnie wydały wody, według ich rodzaju oraz wszelkie ptactwo skrzydlate według jego rodzaju. I Bóg widział, że to było dobre.
1.22 Bóg błogosławił je, mówiąc: Bądźcie płodne i rozmnażajcie się[16], i wypełniajcie wody morskie, a ptactwo niech się rozmnaża na ziemi.
1.23 I nastał wieczór i poranek, dzień piąty.
1.24 Bóg powiedział też: Niech ziemia wyda istoty żywe według swego rodzaju[17]: bydło, zwierzęta pełzające i zwierzęta ziemi według swego rodzaju. I tak się stało.
1.25 I Bóg uczynił zwierzęta ziemi według swego rodzaju i bydło według swego rodzaju, i wszelkie zwierzęta, które pełzają po ziemi według swego rodzaju. I Bóg widział, że to było dobre.
1.26 Potem Bóg powiedział: Uczyńmy[18] człowieka na nasz[19] obraz[20] według naszego podobieństwa; niech panuje nad rybami morskimi i ptactwem niebieskim, nad bydłem i całą ziemią oraz nad wszelkimi zwierzętami pełzającymi, które pełzają po ziemi.
1.27 Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boga[21] go stworzył; stworzył ich mężczyzną i kobietą[22].
1.28 I Bóg błogosławił im. Potem Bóg powiedział do nich: Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, napełniajcie ziemię i czyńcie ją sobie poddaną; panujcie nad rybami morskimi i nad ptactwem niebieskim, i nad wszelkimi zwierzętami, które poruszają się po ziemi.
1.29 I Bóg powiedział: Oto dałem wam wszelkie rośliny wydające z siebie nasienie, które są na powierzchni całej ziemi, i wszelkie drzewo mające owoc drzewa, wydające z siebie nasienie - będą one dla was pokarmem[23].
1.30 I wszelkim zwierzętom ziemi, i wszelkiemu ptactwu niebieskiemu, i wszystkiemu, co pełza po ziemi i ma w sobie życie, pokarmem będą wszelkie rośliny zielone. I tak się stało.
1.31 I Bóg widział wszystko, co uczynił, a było to bardzo dobre. I nastał wieczór i poranek, dzień szósty[24].
2.1 Tak ukończone zostały niebiosa i ziemia oraz wszystkie ich zastępy.
2.2 W siódmym dniu Bóg ukończył swe dzieło, które uczynił; i odpoczął siódmego dnia[25] od wszelkiego swego dzieła, które stworzył.
2.3 I Bóg błogosławił siódmy dzień[26], i poświęcił go, bo w nim odpoczął od wszelkiego swego dzieła, które Bóg stworzył i uczynił.
2.4 Takie są dzieje stworzenia niebios i ziemi w dniu, w którym PAN Bóg uczynił ziemię[27] i niebiosa;
2.5 Wszelkie krzewy polne, zanim były na ziemi, i wszelkie rośliny polne, nim wzeszły. Bo PAN Bóg jeszcze nie spuścił deszczu[28] na ziemię i nie było człowieka, który by uprawiał ziemię.
2.6 Ale z ziemi wychodziła para, która nawilżała całą powierzchnię ziemi.
2.7 Wtedy PAN Bóg ukształtował człowieka z prochu ziemi[29] i tchnął w jego nozdrza tchnienie życia[30]. I człowiek stał się żywą duszą.
2.8 PAN Bóg zasadził też ogród w Edenie, na wschodzie, i umieścił tam człowieka, którego ukształtował[31].
2.9 I wywiódł PAN Bóg z ziemi wszelkie drzewa miłe dla oka i których owoce były dobre do jedzenia oraz drzewo życia[32] pośrodku ogrodu i drzewo poznania dobra i zła[33].
2.10 A z Edenu wypływała rzeka, aby nawadniać ogród; i stamtąd dzieliła się na cztery główne rzeki.
2.11 Nazwa pierwszej - Piszon; to ta, która okrąża całą ziemię Chawila, gdzie znajduje się złoto.
2.12 A złoto tej ziemi jest wyborne. Tam też jest bdellium i kamień onyksowy.
2.13 Nazwa drugiej rzeki - Gichon; ta okrąża całą ziemię Kusz[34].
2.14 Nazwa zaś trzeciej rzeki - Chiddekel; płynie ona na wschód ku Asyrii. A czwarta rzeka to Eufrat.
2.15 PAN Bóg wziął więc człowieka i umieścił go w ogrodzie Eden, aby go uprawiał i strzegł.
2.16 I rozkazał PAN Bóg człowiekowi: Możesz jeść do woli z każdego drzewa ogrodu[35];
2.17 Ale z drzewa poznania dobra i zła jeść nie będziesz, bo tego dnia, kiedy zjesz z niego, na pewno umrzesz[36].
2.18 PAN Bóg powiedział też: Niedobrze, by człowiek był sam; uczynię mu odpowiednią dla niego pomoc[37].
2.19 I ukształtował PAN Bóg z ziemi wszelkie zwierzęta polne i wszelkie ptactwo niebieskie, i przyprowadził je do Adama, aby zobaczyć, jak je nazwie; a jak Adam nazwał każdą istotę żywą, taka była jej nazwa.
2.20 I Adam nadał nazwy wszelkiemu bydłu i ptactwu niebieskiemu, i wszelkim zwierzętom polnym. Dla Adama jednak nie znalazła się pomoc odpowiednia dla niego.
2.21 Wtedy PAN Bóg zesłał głęboki sen na Adama; a gdy zasnął, wyjął jedno z jego żeber i zapełnił ciałem miejsce po nim.
2.22 I z tego żebra, które PAN Bóg wyjął z Adama, utworzył kobietę i przyprowadził ją do Adama.
2.23 I Adam powiedział: To teraz jest kość z moich kości i ciało z mojego ciała; dlatego będzie nazwana kobietą[38], bo z mężczyzny[39] została wzięta.
2.24 Dlatego opuści mężczyzna swojego ojca i swoją matkę i połączy się ze swoją żoną, i będą jednym ciałem[40].
2.25 I oboje, Adam i jego żona, byli nadzy, a nie wstydzili się.
3.1 A wąż[41] był bardziej przebiegły niż wszystkie zwierzęta polne, które PAN Bóg uczynił. Powiedział on do kobiety[42]: Czy Bóg rzeczywiście powiedział: Nie wolno wam jeść ze wszystkich drzew tego ogrodu?
3.2 I kobieta odpowiedziała wężowi: Możemy jeść owoce z drzew tego ogrodu;
3.3 Ale o owocu drzewa, które jest pośrodku ogrodu, Bóg powiedział[43]: Nie będziecie z niego jeść ani go dotykać, abyście nie umarli.
3.4 I wąż powiedział do kobiety: Na pewno nie umrzecie;
3.5 Ale Bóg wie, że tego dnia, gdy z niego zjecie, otworzą się wasze oczy i będziecie jak bogowie znający dobro i zło.
3.6 A gdy kobieta spostrzegła[44], że owoc drzewa był dobry do jedzenia i miły dla oka, a drzewo godne pożądania dla zdobycia wiedzy, wzięła z niego owoc i zjadła; dała też swemu mężowi, który był z nią; i on zjadł[45].
3.7 I otworzyły się im obojgu oczy[46] i poznali, że są nadzy. Spletli więc liście figowe i zrobili sobie przepaski.
3.8 Wtedy usłyszeli głos PANA Boga[47] chodzącego po ogrodzie w powiewie dziennym. I Adam, i jego żona ukryli się przed obliczem PANA Boga wśród drzew ogrodu.
3.9 I PAN Bóg zawołał na Adama, i zapytał go: Gdzie jesteś[48]?
3.10 On odpowiedział: Usłyszałem twój głos w ogrodzie i zląkłem się, gdyż jestem nagi, i ukryłem się[49].
3.11 Bóg zapytał: Kto ci powiedział, że jesteś nagi? Czy zjadłeś z drzewa, z którego zakazałem ci jeść?
3.12 Adam odpowiedział: Kobieta, którą mi dałeś[50], aby była ze mną, ona dała mi z tego drzewa i zjadłem.
3.13 PAN Bóg zapytał kobietę: Co zrobiłaś[51]? I odpowiedziała kobieta: Wąż mnie zwiódł[52] i zjadłam.
3.14 Wtedy PAN Bóg powiedział do węża: Ponieważ to uczyniłeś, będziesz przeklęty[53] wśród wszelkiego bydła i wśród wszelkich zwierząt polnych. Na brzuchu będziesz się czołgać i proch będziesz jeść po wszystkie dni swego życia.
3.15 I wprowadzę nieprzyjaźń między tobą a kobietą, między twoim potomstwem[54] a jej potomstwem[55]. Ono zrani ci głowę, a ty zranisz mu piętę.
3.16 A do kobiety powiedział: Wielce pomnożę twoje cierpienia i twoje poczęcia, w bólu będziesz rodzić dzieci[56]. Twoje pragnienie będzie ku twemu mężowi[57], a on będzie nad tobą panować[58].
3.17 Do Adama zaś powiedział: Ponieważ usłuchałeś głosu swojej żony i zjadłeś z drzewa, o którym ci przykazałem, mówiąc: Nie będziesz z niego jadł - przeklęta będzie ziemia[59] z twego powodu, w trudzie będziesz z niej spożywać po wszystkie dni twego życia.
3.18 Ona będzie ci rodzić ciernie i oset i będziesz spożywał rośliny polne.
3.19 W pocie czoła będziesz spożywał chleb, aż wrócisz do ziemi, gdyż z niej zostałeś wzięty. Bo jesteś prochem i w proch się obrócisz[60].
3.20 I Adam nadał swojej żonie imię Ewa, bo ona była matką wszystkich żyjących[61].
3.21 I PAN Bóg sporządził dla Adama i jego żony odzienie ze skór i przyodział ich[62].
3.22 Wtedy PAN Bóg powiedział: Oto człowiek stał się jak jeden z nas[63], znający dobro i zło. Wygnajmy go więc, aby nie wyciągnął swej ręki i nie wziął z drzewa życia[64], by jeść i żyć na wieki.
3.23 PAN Bóg wydalił go więc z ogrodu Eden, aby uprawiał ziemię, z której został wzięty.
3.24 Tak wygnał człowieka i postawił na wschód od ogrodu Eden cherubinów[65] i płomienisty miecz obracający się we wszystkie strony, aby strzegły drogi do drzewa życia.
4.1 Potem Adam obcował ze swoją żoną Ewą, a ta poczęła i urodziła Kaina[66]. I powiedziała: Otrzymałam mężczyznę od PANA.
4.2 I urodziła jeszcze jego brata Abla[67]. Abel był pasterzem owiec, a Kain był rolnikiem.
4.3 Z biegiem czasu zdarzyło się, że Kain przyniósł PANU ofiarę z plonów ziemi.
4.4 Także Abel przyniósł z pierworodnych swej trzody i z ich tłuszczu. A PAN wejrzał na Abla i jego ofiarę[68].
4.5 Lecz na Kaina i jego ofiarę nie wejrzał. Kain rozgniewał się bardzo i spochmurniała jego twarz.
4.6 Wtedy PAN zapytał Kaina: Dlaczego się rozgniewałeś? Czemu spochmurniała twoja twarz?
4.7 Jeśli będziesz dobrze czynił, czy nie zostaniesz wywyższony[69]? A jeśli nie będziesz dobrze czynił, grzech leży u drzwi; a do ciebie będzie jego pragnienie, a ty będziesz nad nim panować.
4.8 I Kain rozmawiał ze swoim bratem Ablem. A gdy byli na polu, Kain powstał przeciwko swemu bratu Ablowi i zabił go[70].
4.9 Wtedy PAN zapytał Kaina: Gdzie jest twój brat Abel? On odpowiedział: Nie wiem. Czy ja jestem stróżem mego brata?
4.10 Bóg zapytał: Cóż uczyniłeś? Głos krwi twego brata woła do mnie z ziemi.
4.11 Teraz więc przeklęty będziesz na ziemi, która otworzyła swe usta, aby przyjąć krew twego brata przelaną przez twoją rękę.
4.12 Gdy będziesz uprawiał ziemię, nie da ci już swego plonu. Tułaczem i zbiegiem będziesz na ziemi.
4.13 Wtedy Kain powiedział do PANA: Zbyt ciężka jest moja kara, bym mógł ją znieść[71].
4.14 Oto wyganiasz mnie dziś z powierzchni ziemi, a przed twoją twarzą będę ukryty. Będę tułaczem i zbiegiem na ziemi, a stanie się tak, że ktokolwiek mnie spotka, zabije mnie.
4.15 PAN mu odpowiedział: Zaprawdę, ktokolwiek zabije Kaina, poniesie siedmiokrotną zemstę. I nałożył PAN na Kaina piętno[72], aby nie zabił go nikt, kto by go spotkał.
4.16 Wtedy odszedł Kain sprzed oblicza PANA i zamieszkał w ziemi Nod, na wschód od Edenu.
4.17 I Kain obcował ze swoją żoną[73], a ona poczęła i urodziła Henocha. Zbudował też miasto i nazwał je imieniem swego syna - Henoch.
4.18 Henochowi urodził się Irad, a Irad spłodził Mechujaela, a Mechujael spłodził Matuszaela, a Matuszael spłodził Lameka.
4.19 I Lamek pojął sobie dwie żony. Imię jednej było Ada, a drugiej - Silla.
4.20 Ada urodziła Jabala, który był ojcem mieszkających w namiotach i pasterzy.
4.21 Jego brat miał na imię Jubal, a był on ojcem wszystkich grających na harfie i na flecie.
4.22 Silla urodziła Tubalkaina, który był rzemieślnikiem wszelkiej roboty od miedzi i żelaza. Siostrą Tubalkaina była Noema.
4.23 I Lamek powiedział swym żonom, Adzie i Silli: Słuchajcie mego głosu, żony Lameka, posłuchajcie moich słów; zabiłem mężczyznę za zranienie mnie i młodzieńca za siniec.
4.24 Jeśli Kain ma być pomszczony siedem razy, to Lamek siedemdziesiąt siedem razy.
4.25 I Adam znów obcował ze swoją żoną, a ona urodziła syna i nadała mu imię Set, mówiąc: Dał mi Bóg inne potomstwo za Abla, którego zabił Kain.
4.26 Setowi też urodził się syn i nadał mu imię Enosz. Wtedy zaczęto wzywać imienia PANA[74].
5.1 To jest księga rodu Adama[75]. W dniu, w którym Bóg stworzył człowieka, uczynił go na podobieństwo Boga[76].
5.2 Stworzył ich mężczyzną i kobietą[77]; błogosławił ich i nadał im imię Adam w dniu, w którym zostali stworzeni.
5.3 Adam żył sto trzydzieści lat i spłodził syna na swoje podobieństwo, na swój obraz, i nadał mu imię Set[78].
5.4 A dni Adama po spłodzeniu Seta było osiemset lat i spłodził synów i córki.
5.5 A tak wszystkich dni, które żył Adam, było dziewięćset trzydzieści lat i umarł[79].
5.6 Set żył sto pięć lat i spłodził Enosza.
5.7 Po spłodzeniu Enosza Set żył osiemset siedem lat i spłodził synów i córki.
5.8 Wszystkich dni Seta było dziewięćset dwanaście lat i umarł.
5.9 Enosz żył dziewięćdziesiąt lat i spłodził Kenana.
5.10 Po spłodzeniu Kenana Enosz żył osiemset piętnaście lat i spłodził synów i córki.
5.11 Wszystkich dni Enosza było dziewięćset pięć lat i umarł.
5.12 Kenan żył siedemdziesiąt lat i spłodził Mahalaleela.
5.13 Po spłodzeniu Mahalaleela Kenan żył osiemset czterdzieści lat i spłodził synów i córki.
5.14 Wszystkich dni Kenana było dziewięćset dziesięć lat i umarł.
5.15 Mahalaleel żył sześćdziesiąt pięć lat i spłodził Jareda.
5.16 Po spłodzeniu Jareda Mahalaleel żył osiemset trzydzieści lat i spłodził synów i córki.
5.17 Wszystkich dni Mahalaleela było osiemset dziewięćdziesiąt pięć lat i umarł.
5.18 Jared żył sto sześćdziesiąt dwa lata i spłodził Henocha.
5.19 Po spłodzeniu Henocha Jared żył osiemset lat i spłodził synów i córki.
5.20 Wszystkich dni Jareda było dziewięćset sześćdziesiąt dwa lata i umarł.
5.21 Henoch żył sześćdziesiąt pięć lat i spłodził Matuzalema.
5.22 Po spłodzeniu Matuzalema Henoch chodził z Bogiem trzysta lat i spłodził synów i córki.
5.23 Wszystkich dni Henocha było trzysta sześćdziesiąt pięć lat.
5.24 Henoch chodził z Bogiem[80], a potem już go nie było, bo Bóg go zabrał[81].
5.25 Matuzalem żył sto osiemdziesiąt siedem lat i spłodził Lameka.
5.26 Po spłodzeniu Lameka Matuzalem żył siedemset osiemdziesiąt dwa lata i spłodził synów i córki.
5.27 Wszystkich dni Matuzalema było dziewięćset sześćdziesiąt dziewięć lat i umarł.
5.28 Lamek żył sto osiemdziesiąt dwa lata i spłodził syna.
5.29 I nadał mu imię Noe[82], mówiąc: Ten nas pocieszy w naszej pracy i w trudzie naszych rąk, z powodu ziemi, którą PAN przeklął.
5.30 Po spłodzeniu Noego Lamek żył pięćset dziewięćdziesiąt pięć lat i spłodził synów i córki.
5.31 Wszystkich dni Lameka było siedemset siedemdziesiąt siedem lat i umarł.
5.32 A gdy Noe miał pięćset lat, spłodził Sema, Chama i Jafeta.
6.1 Gdy ludzie zaczęli się mnożyć na ziemi[83] i rodziły im się córki;
6.2 Synowie Boży[84], widząc, że córki ludzkie były piękne, brali sobie za żony wszystkie, które sobie upodobali.
6.3 I powiedział PAN: Mój duch nie będzie na zawsze się spierał z człowiekiem[85], bo jest on ciałem. Będzie więc jego dni sto dwadzieścia lat.
6.4 A w tych dniach byli na ziemi olbrzymi[86]; nawet i potem, gdy synowie Boży zbliżali się do córek ludzkich, a one rodziły im synów. To są mocarze, którzy od dawna byli sławnymi mężczyznami[87].
6.5 A gdy PAN widział[88], że wielka jest niegodziwość[89] ludzi na ziemi i wszystkie zamysły i myśli ich serca były tylko złe po wszystkie dni;
6.6 Żałował PAN[90], że uczynił człowieka na ziemi, i ubolewał nad tym całym sercem.
6.7 I PAN powiedział: Zgładzę z powierzchni ziemi człowieka, którego stworzyłem[91], zarówno człowieka, jak i bydło, zwierzęta pełzające i ptactwo niebieskie, bo żałuję[92], że ich uczyniłem.
6.8 Ale Noe znalazł łaskę w oczach PANA[93].
6.9 To są dzieje rodu Noego: Noe był człowiekiem sprawiedliwym[94] i doskonałym[95] w swoich czasach. I Noe chodził z Bogiem[96].
6.10 A Noe spłodził trzech synów: Sema, Chama i Jafeta.
6.11 Ale ziemia zepsuła się w oczach Boga i napełniła się nieprawością.
6.12 Wtedy Bóg wejrzał[97] na ziemię, a oto była zepsuta, bo wszelkie ciało wypaczyło swoją drogę na ziemi.
6.13 I Bóg powiedział do Noego: Nadszedł koniec[98] wszelkiego ciała przed moim obliczem, bo ziemia przez nie jest pełna nieprawości; wytracę je więc wraz z ziemią.
6.14 Zbuduj sobie arkę z drewna gofer, zrobisz w arce przegrody i oblejesz ją wewnątrz i na zewnątrz smołą.
6.15 A zbudujesz ją w ten sposób: Długość arki będzie na trzysta łokci, pięćdziesiąt łokci - jej szerokość, a trzydzieści łokci - jej wysokość.
6.16 Zrobisz okno w arce, a zakończysz je na łokieć od góry. Drzwi[99] umieścisz z boku arki, zrobisz w niej dolne, drugie i trzecie piętro.
6.17 A ja, oto ja sprowadzę potop wód na ziemię, aby wytracić wszelkie ciało, w którym jest tchnienie życia pod niebem. Wszystko, co jest na ziemi, zginie[100].
6.18 Ale z tobą zawrę moje przymierze[101]; i wejdziesz do arki, ty i twoi synowie, i twoja żona, i żony twoich synów z tobą.
6.19 I ze wszystkich zwierząt wszelkiego ciała po jednej parze wprowadzisz do arki, aby uchowały się z tobą żywe, będą to samiec i samica.
6.20 Z ptactwa według jego rodzaju i z bydła według jego rodzaju, i z wszelkich ziemskich zwierząt pełzających według ich rodzaju, po parze z każdego rodzaju wejdą z tobą, aby żywe zostały.
6.21 A ty weźmiesz ze sobą wszelki pokarm, który się nadaje do jedzenia, i zabierzesz do siebie, i będzie tobie i im na pokarm.
6.22 I Noe tak uczynił. Zrobił wszystko tak, jak mu Bóg rozkazał[102].
7.1 Potem PAN powiedział do Noego: Wejdź ty wraz z całym twoim domem do arki, gdyż widziałem cię, że jesteś sprawiedliwy[103] przede mną w tym pokoleniu.
7.2 Z każdego zwierzęcia czystego weź sobie po siedem par, samca i samicę jego; ale ze zwierząt nieczystych - po jednej parze, samca i samicę jego.
7.3 Także z ptactwa niebieskiego po siedem par, samca i samicę, aby zachować przy życiu ich potomstwo na całej powierzchni ziemi.
7.4 Pozostaje bowiem jeszcze siedem dni, a potem spuszczę deszcz na ziemię, na czterdzieści dni i czterdzieści nocy, i zgładzę z powierzchni ziemi wszelkie stworzenie, które uczyniłem.
7.5 Noe uczynił więc wszystko, co mu PAN rozkazał[104].
7.6 Noe miał sześćset lat, gdy przyszedł potop wód na ziemię.
7.7 I wszedł Noe, a z nim jego synowie, jego żona i żony jego synów do arki ze względu na wody potopu.
7.8 Ze zwierząt czystych i nieczystych i z ptactwa, i ze wszystkiego, co pełza po ziemi;
7.9 Po parze weszło do Noego do arki, samiec i samica, jak Bóg rozkazał Noemu.
7.10 A po siedmiu dniach wody potopu spadły na ziemię.
7.11 W sześćsetnym roku życia Noego, w drugim miesiącu, siedemnastego dnia tego miesiąca, w tym właśnie dniu[105], przerwały się wszystkie źródła wielkiej głębi i otworzyły się okna nieba.
7.12 I deszcz padał na ziemię czterdzieści dni i czterdzieści nocy.
7.13 W tym właśnie dniu weszli do arki Noe oraz jego synowie - Sem, Cham i Jafet, a z nimi żona Noego i trzy żony jego synów.
7.14 Oni i wszelkie zwierzęta według swego rodzaju, wszelkie bydło według swego rodzaju, wszelkie zwierzęta pełzające, które pełzają po ziemi według swego rodzaju, wszelkie ptaki według swego rodzaju i wszelkie stworzenia skrzydlate.
7.15 I tak weszły do Noego do arki, po parze z każdego ciała, w którym było tchnienie życia.
7.16 A te, które weszły, samiec i samica z każdego ciała weszły, jak mu Bóg rozkazał. I zamknął PAN za nim drzwi[106].
7.17 A potop trwał na ziemi czterdzieści dni i wody wezbrały, i podniosły arkę, i unosiła się nad ziemią.
7.18 Wody wzmogły się i wezbrały bardzo nad ziemią, i pływała arka po wodach.
7.19 I wody bardzo się wzmogły nad ziemią, i zakryły wszystkie wysokie góry, które były pod całym niebem.
7.20 Wody wezbrały na piętnaście łokci wzwyż i góry zostały zakryte.
7.21 Zginęło więc wszelkie ciało poruszające się na ziemi: ptactwo, bydło, zwierzęta i wszelkie zwierzęta pełzające, które pełzają po ziemi, i wszyscy ludzie.
7.22 Wszystko, co miało w nozdrzach tchnienie życia[107], wszystko, co żyło na suchym lądzie, zginęło.
7.23 Tak zostało zgładzone wszelkie stworzenie, które było na powierzchni ziemi, od człowieka aż do bydła, zwierząt pełzających i ptactwa niebieskiego. Wszystko to zostało zgładzone z ziemi. Pozostał tylko Noe i ci, którzy z nim byli w arce.
7.24 A wody wezbrały nad ziemią sto pięćdziesiąt dni.
8.1 Bóg pamiętał[108] jednak o Noem i wszystkich zwierzętach, i wszelkim bydle, które było z nim w arce, i sprowadził Bóg wiatr na ziemię, a wody zaczęły opadać.
8.2 I źródła głębi i okna nieba zamknęły się, i deszcz z nieba został zatrzymany.
8.3 Wody stopniowo ustępowały z powierzchni ziemi, a po upływie stu pięćdziesięciu dni wody opadły.
8.4 I arka osiadła na górach Ararat w siódmym miesiącu, siedemnastego dnia tego miesiąca.
8.5 A wody opadały nadal aż do dziesiątego miesiąca. I w dziesiątym miesiącu, pierwszego dnia, ukazały się szczyty gór.
8.6 Po upływie czterdziestu dni Noe otworzył okno arki, które zrobił.
8.7 I wypuścił kruka[109], który wylatywał i wracał, aż wyschły wody na ziemi.
8.8 Potem wypuścił gołębicę[110], aby zobaczyć, czy wody opadły z powierzchni ziemi.
8.9 A gdy gołębica nie znalazła dla siebie miejsca spoczynku, wróciła do niego do arki, bo wody były jeszcze na całej powierzchni ziemi. Wyciągnął więc swoją rękę, pochwycił ją i wziął do siebie do arki.
8.10 A gdy odczekał jeszcze drugie siedem dni, ponownie wypuścił gołębicę z arki.
8.11 I gołębica wróciła do niego pod wieczór, a oto w dziobie zerwany liść oliwny[111]. Tak Noe poznał, że wody opadły z powierzchni ziemi.
8.12 Odczekał jeszcze drugie siedem dni i wypuścił gołębicę, ale już do niego nie wróciła.
8.13 W sześćset pierwszym roku, w pierwszym miesiącu, pierwszego dnia, wyschły wody na ziemi. Wtedy Noe zdjął przykrycie arki i zobaczył, że powierzchnia ziemi była sucha.
8.14 A w drugim miesiącu, dwudziestego siódmego dnia tego miesiąca, wyschła ziemia.
8.15 I Bóg powiedział[112] do Noego:
8.16 Wyjdź z arki, ty i z tobą twoja żona, twoi synowie i żony twoich synów.
8.17 Wyprowadź ze sobą wszystkie zwierzęta[113], które są z tobą, z wszelkiego ciała, ptactwa, bydła i wszelkich zwierząt pełzających, które pełzają po ziemi, i niech się rozrodzą na ziemi, niech będą płodne i niech się rozmnażają na ziemi.
8.18 Wyszedł więc Noe i z nim jego synowie, jego żona i żony jego synów.
8.19 Wyszły także z arki wszelkie bydlęta, wszelkie zwierzęta pełzające, wszelkie ptactwo oraz wszystko, co pełza po ziemi, według swoich rodzajów.
8.20 Potem Noe zbudował ołtarz dla PANA[114] i wziął z każdego czystego zwierzęcia i z każdego czystego ptactwa, i złożył całopalenia na tym ołtarzu.
8.21 I PAN poczuł miłą woń[115], i PAN powiedział w swoim sercu: Nie będę więcej przeklinał ziemi z powodu człowieka, bo myśl serca człowieka jest zła od jego młodości[116]. Nie wytracę więcej wszystkiego, co żyje, jak teraz uczyniłem[117].
8.22 Póki ziemia będzie trwać, nie ustaną siew i żniwo, zimno i gorąco, lato i zima, dzień i noc.
9.1 I Bóg błogosławił Noego i jego synów, i powiedział im: Bądźcie płodni i rozmnażajcie się[118], i napełniajcie ziemię.
9.2 A strach i lęk przed wami będzie nad wszelkim zwierzęciem ziemi, nad wszelkim ptactwem nieba, nad wszystkim, co się porusza na ziemi, i nad wszelkimi rybami morza; oddane są w wasze ręce.
9.3 Wszystko, co się porusza i żyje, będzie dla was pokarmem[119], podobnie jak rośliny zielone, daję wam to wszystko.
9.4 Lecz nie będziecie jeść mięsa z jego życiem, to jest z jego krwią[120].
9.5 A ja będę żądał waszej krwi, to jest waszego życia; od każdego zwierzęcia będę jej żądał, jak i od ręki człowieka; od ręki każdego brata jego będę żądał życia człowieka.
9.6 Kto przeleje krew człowieka, przez człowieka będzie przelana jego krew[121], bo na obraz Boga człowiek został stworzony[122].
9.7 Wy zaś bądźcie płodni i rozmnażajcie się; rozradzajcie się na ziemi i rozmnażajcie się na niej.
9.8 Potem Bóg powiedział[123] do Noego i do jego synów z nim:
9.9 A ja, oto ja ustanawiam moje przymierze[124] z wami i z waszym potomstwem po was;
9.10 I z wszelką żywą istotą, która jest z wami, z ptactwem, bydłem oraz z wszelkim zwierzęciem ziemi, które jest z wami, od wszystkich, które wyszły z arki, aż do każdego zwierzęcia ziemi.
9.11 Ustanowię moje przymierze z wami. Nie będzie już więcej zgładzone wszelkie ciało wodami potopu ani nie będzie już więcej potopu, który miałby zniszczyć ziemię.
9.12 I Bóg powiedział: To jest znak przymierza, które ja ustanawiam między mną a wami i między wszelką żywą istotą, która jest z wami, na wieczne pokolenia.
9.13 Kładę na obłoku mój łuk, który będzie na znak przymierza między mną a ziemią.
9.14 I stanie się, gdy wzbudzę obłok nad ziemią, że ukaże się łuk na obłoku;
9.15 I wspomnę na moje przymierze[125], które jest między mną a wami oraz wszelką żywą istotą cielesną. Nie będzie już więcej wód potopu, który miałby zniszczyć wszelkie ciało.
9.16 Będzie więc ten łuk na obłoku i spojrzę na niego, aby przypomnieć sobie wieczne przymierze między Bogiem a wszelką żywą istotą cielesną, która jest na ziemi.
9.17 I Bóg powiedział do Noego: To jest znak przymierza, które ustanowiłem między mną a wszelkim ciałem, które jest na ziemi.
9.18 A synami Noego, którzy wyszli z arki, byli: Sem, Cham i Jafet. Cham jest ojcem Kanaana.
9.19 To są trzej synowie Noego, przez których napełniła się ludem cała ziemia.
9.20 Wtedy Noe zaczął uprawiać ziemię i zasadził winnicę.
9.21 Potem pił wino i upił się[126]; i leżał odkryty w swoim namiocie.
9.22 A Cham, ojciec Kanaana, zobaczył nagość swego ojca i opowiedział o tym dwom swoim braciom na dworze.
9.23 Wtedy Sem i Jafet wzięli szatę, założyli ją sobie na ramiona, weszli tyłem i zakryli nagość swego ojca; a ich twarze były odwrócone, tak że nie widzieli nagości swego ojca.
9.24 A gdy Noe obudził się po winie, dowiedział się, co mu zrobił jego młodszy syn;
9.25 I powiedział: Niech będzie przeklęty Kanaan, będzie sługą sług swoich braci.
9.26 Potem dodał: Niech będzie błogosławiony PAN Bóg Sema, a niech Kanaan będzie jego sługą.
9.27 Niech Bóg rozprzestrzeni Jafeta i niech mieszka on w namiotach Sema, a niech będzie Kanaan jego sługą.
9.28 I Noe żył po potopie trzysta pięćdziesiąt lat.
9.29 I wszystkich dni Noego było dziewięćset pięćdziesiąt lat i umarł.
10.1 Oto dzieje rodu synów Noego: Sema, Chama i Jafeta, którym po potopie urodzili się synowie.
10.2 Synowie Jafeta: Gomer, Magog, Madaj, Jawan, Tubal, Meszek i Tiras.
10.3 Synowie Gomera: Aszkenaz, Rifat i Togarma.
10.4 Synowie Jawana: Elisza, Tarszisz, Kittim i Dodanim.
10.5 Od nich rozdzielone zostały wyspy narodów po swych ziemiach; każdy według swojego języka i według swoich rodów, w swoich narodach[127].
10.6 A synowie Chama: Kusz, Misraim, Put i Kanaan.
10.7 Synowie zaś Kusza: Seba, Chawila, Sabta, Rama i Sabteka. Synowie Ramy: Szeba i Dedan.
10.8 Kusz spłodził Nimroda, który zaczął być mocarzem na ziemi.
10.9 Ten był mocarnym myśliwym przed PANEM. Dlatego mówi się: Tak jak Nimrod, mocarny myśliwy przed PANEM.
10.10 Początkiem jego królestwa były Babel[128], Erek, Akkad i Kalne w ziemi Szinear.
10.11 Z tej ziemi wyszedł Assur i zbudował Niniwę[129] i miasto Rechobot, i Kalach.
10.12 Także wielkie miasto Resan pomiędzy Niniwą i Kalach.
10.13 Misraim zaś spłodził Ludima, Ananima, Lahabima i Naftuchima;
10.14 Oraz Patrusyma, Kasluchima (z których pochodzą Filistyni) i Kaftoryma.
10.15 Kanaan zaś spłodził Sydona, swego pierworodnego, i Cheta;
10.16 I Jebusytów, Amorytów, i Girgaszytów;
10.17 I Chiwwitów, Arkitów, i Sinitów;
10.18 I Arwadytów, Semarytów, i Chamatytów. A potem rozproszyły się rody Kananejczyków.
10.19 A granica Kananejczyków biegła od Sydonu w kierunku Gerary aż do Gazy, w kierunku Sodomy i Gomory[130], Adamy i Seboima aż do Leszy.
10.20 To są synowie Chama według ich rodów i języków, w ich ziemiach i narodach.
10.21 A Semowi, ojcu wszystkich synów Ebera, bratu Jafeta, który był starszy, urodzili się synowie.
10.22 Synowie Sema: Elam, Assur, Arpachszad, Lud i Aram.
10.23 Synowie Arama: Us, Chul, Geter i Masz.
10.24 Arpachszad zaś spłodził Szelacha, a Szelach spłodził Ebera.
10.25 Eberowi urodzili się dwaj synowie: imię jednego - Peleg, gdyż za jego dni ziemia została rozdzielona; a imię jego brata - Joktan.
10.26 Joktan spłodził Almodada, Szelefa, Chasarmaweta i Jeracha;
10.27 Hadorama, Uzala i Diklę;
10.28 Obala, Abimaela i Szeba;
10.29 Ofira, Chawilę i Jobaba; ci wszyscy byli synami Joktana.
10.30 A obszar ich zamieszkania ciągnął się od Meszy w kierunku Sefar, wschodniej góry.
10.31 To są synowie Sema według ich rodów i języków, w ich ziemiach i narodach.
10.32 To są rody synów Noego według ich pokoleń i w ich narodach. Od nich wywodzą się narody, które rozprzestrzeniły się[131] na ziemi po potopie.
11.1 Na całej ziemi był jeden język i jedna mowa.
11.2 A gdy wędrowali od wschodu, znaleźli równinę w ziemi Szinear i tam mieszkali.
11.3 I mówili jeden do drugiego: Chodźcie, zróbmy cegły i wypalmy je w ogniu; i mieli cegłę zamiast kamienia, a smołę zamiast zaprawy.
11.4 Potem powiedzieli: Chodźcie, zbudujmy sobie miasto i wieżę, której szczyt sięgałby do nieba, i uczyńmy sobie imię[132], abyśmy się nie rozproszyli po powierzchni całej ziemi.
11.5 A PAN zstąpił, aby zobaczyć[133] miasto i wieżę, które synowie ludzcy budowali.
11.6 I PAN powiedział: Oto lud jest jeden[134] i wszyscy mają jeden język, a jest to dopiero początek ich dzieła. Teraz nic nie powstrzyma ich od wykonania tego, co zamierzają uczynić[135].
11.7 Zstąpmy więc i pomieszajmy tam ich język, aby jeden nie zrozumiał[136] języka drugiego.
11.8 I tak PAN rozproszył ich stamtąd po całej powierzchni ziemi; i przestali budować miasto.
11.9 Dlatego nazwano je Babel[137], bo tam PAN pomieszał język całej ziemi. I stamtąd PAN rozproszył ich po całej powierzchni ziemi.
11.10 To są dzieje rodu Sema: Gdy Sem miał sto lat, spłodził Arpachszada, dwa lata po potopie.
11.11 Po spłodzeniu Arpachszada Sem żył pięćset lat i spłodził synów i córki.
11.12 Arpachszad żył trzydzieści pięć lat i spłodził Szelacha.
11.13 Po spłodzeniu Szelacha Arpachszad żył czterysta trzy lata i spłodził synów i córki.
11.14 Szelach żył trzydzieści lat i spłodził Ebera.
11.15 Po spłodzeniu Ebera Szelach żył czterysta trzy lata i spłodził synów i córki.
11.16 Eber żył trzydzieści cztery lata i spłodził Pelega.
11.17 Po spłodzeniu Pelega Eber żył czterysta trzydzieści lat i spłodził synów i córki.
11.18 Peleg żył trzydzieści lat i spłodził Reu.
11.19 Po spłodzeniu Reu Peleg żył dwieście dziewięć lat i spłodził synów i córki.
11.20 Reu żył trzydzieści dwa lata i spłodził Seruga.
11.21 Po spłodzeniu Seruga Reu żył dwieście siedem lat i spłodził synów i córki.
11.22 Serug żył trzydzieści lat i spłodził Nachora.
11.23 Po spłodzeniu Nachora Serug żył dwieście lat i spłodził synów i córki.
11.24 Nachor żył dwadzieścia dziewięć lat i spłodził Teracha.
11.25 Po spłodzeniu Teracha Nachor żył sto dziewiętnaście lat i spłodził synów i córki.
11.26 Terach żył siedemdziesiąt lat i spłodził Abrama, Nachora i Harana.
11.27 A to są rody Teracha: Terach spłodził Abrama[138], Nachora i Harana. Haran zaś spłodził Lota.
11.28 I Haran umarł za życia swego ojca Teracha w ziemi swego urodzenia, w Ur chaldejskim.
11.29 I Abram, i Nachor pojęli sobie żony: imię żony Abrama było Saraj, a imię żony Nachora - Milka[139]. Była ona córką Harana, ojca Milki i Jeski.
11.30 A Saraj była niepłodna, nie miała dzieci[140].
11.31 I Terach wziął swego syna Abrama i swego wnuka Lota, syna Harana, i swoją synową Saraj, żonę swego syna Abrama; i wyruszyli razem z Ur chaldejskiego[141], aby udać się do ziemi Kanaan. Gdy przybyli do Charanu, zamieszkali tam.
11.32 I dni Teracha było dwieście pięć lat, i umarł w Charanie.
12.1 I PAN powiedział do Abrama[142]: Wyjdź z twojej ziemi i od twojej rodziny, i z domu twego ojca do ziemi, którą ci pokażę.
12.2 A uczynię z ciebie wielki naród[143], będę ci błogosławił i rozsławię twoje imię, i będziesz błogosławieństwem[144].
12.3 I będę błogosławił tym, którzy tobie będą błogosławić[145]; a tych, którzy przeklinają ciebie, będę przeklinać. W tobie będą błogosławione wszystkie narody ziemi[146].
12.4 Wyszedł więc Abram, jak mu PAN rozkazał, poszedł z nim też Lot. Abram miał siedemdziesiąt pięć lat, gdy wyszedł z Charanu.
12.5 I Abram wziął swoją żonę Saraj, Lota, syna brata swego, i cały dobytek, który zgromadzili, i dusze, które nabyli w Charanie, i wyszli, aby udać się do ziemi Kanaan; i przybyli do ziemi Kanaan.
12.6 Abram przeszedł tę ziemię aż do miejsca Sychem, do równiny More. Na tej ziemi byli wówczas Kananejczycy.
12.7 I PAN ukazał[147] się Abramowi, i powiedział: Twemu potomstwu dam tę ziemię. I Abram zbudował tam ołtarz dla PANA, który mu się ukazał.
12.8 A stamtąd przeniósł się do góry na wschód od Betel[148] i tam rozbił swój namiot między Betel od zachodu i Aj od wschodu. Tam również zbudował ołtarz dla PANA i wzywał imienia PANA[149].
12.9 Potem Abram wyruszył, idąc ku południu.
12.10 A nastał głód na tej ziemi. Abram zstąpił więc do Egiptu, aby tam gościć; ciężki bowiem był głód na ziemi.
12.11 A gdy zbliżał się do Egiptu, powiedział do swej żony Saraj: Oto wiem, że jesteś piękną kobietą.
12.12 Gdy Egipcjanie cię zobaczą, powiedzą: To jego żona; i zabiją mnie, a ciebie zostawią przy życiu.
12.13 Mów, proszę, że jesteś moją siostrą[150], aby mi się dobrze wiodło ze względu na ciebie i abym dzięki tobie pozostał przy życiu.
12.14 Gdy Abram wszedł do Egiptu, Egipcjanie zobaczyli, że ta kobieta jest bardzo piękna.
12.15 Ujrzeli ją też dostojnicy faraona i chwalili ją przed nim. I zabrano tę kobietę do domu faraona.
12.16 Ten dobrze traktował Abrama ze względu na nią. Abram miał więc owce, woły, osły, służących i służące, oślice i wielbłądy.
12.17 PAN jednak dotknął faraona i jego dom wielkimi plagami[151] z powodu Saraj, żony Abrama.
12.18 Faraon wezwał więc Abrama i powiedział: Coś ty mi zrobił? Czemu mi nie powiedziałeś, że ona jest twoją żoną?
12.19 Dlaczego mówiłeś: Ona jest moją siostrą, tak że mogłem ją wziąć sobie za żonę? A teraz - oto twoja żona, weź ją i idź.
12.20 I faraon rozkazał o nim swoim ludziom, i odprawili go wraz z żoną i wszystkim, co było jego.
13.1 Tak więc Abram wyszedł z Egiptu, on i jego żona, i wszystko, co miał, i Lot z nim, i udali się ku południu.
13.2 A Abram był bardzo bogaty w bydło, srebro i złoto.
13.3 I szedł, robiąc postoje, od południa aż do Betel, do tego miejsca, gdzie poprzednio był jego namiot, między Betel a Aj;
13.4 Do miejsca, gdzie poprzednio zbudował ołtarz[152]. Tam wezwał Abram imienia PANA.
13.5 Lot, który szedł z Abramem, również miał owce, woły i namioty.
13.6 A ziemia ta nie mogła ich pomieścić, żeby mieszkali razem, bo ich majątek był tak wielki, że nie mogli mieszkać razem[153].
13.7 I wynikła sprzeczka między pasterzami stad Abrama a pasterzami stad Lota. Kananejczycy i Peryzzyci mieszkali wówczas na tej ziemi.
13.8 Abram powiedział więc do Lota: Proszę, niech nie będzie sporu między mną a tobą, także między moimi pasterzami a twoimi pasterzami, bo jesteśmy braćmi.[154]
13.9 Czyż cała ziemia nie stoi przed tobą? Odłącz się, proszę, ode mnie. Jeśli pójdziesz w lewo, ja pójdę w prawo, a jeśli ty pójdziesz w prawo, ja pójdę w lewo.
13.10 Wtedy Lot podniósł swe oczy i zobaczył[155], że cała równina nad Jordanem była dobrze nawodniona - zanim PAN zniszczył Sodomę i Gomorę[156] - jak ogród PANA, jak ziemia Egiptu, aż do Zoar.
13.11 Lot wybrał więc sobie całą tę równinę nad Jordanem i udał się na wschód. I rozłączyli się bracia jeden od drugiego.
13.12 Abram mieszkał w ziemi Kanaan, a Lot mieszkał w miastach tej równiny i rozbił swój namiot aż do Sodomy.
13.13 Ale mężczyźni Sodomy byli źli i wielkimi grzesznikami[157] przed PANEM[158].
13.14 I PAN powiedział do Abrama, gdy Lot już odłączył się od niego: Podnieś teraz swe oczy i spójrz z miejsca, na którym teraz jesteś, na północ i na południe, na wschód i na zachód.
13.15 Bo całą ziemię, którą widzisz, dam tobie i twemu potomstwu na wieki[159].
13.16 I rozmnożę twoje potomstwo jak proch ziemi, tak że jeśli ktoś będzie mógł zliczyć proch ziemi, to również twoje potomstwo będzie policzone[160].
13.17 Wstań i przejdź tę ziemię wzdłuż i wszerz, bo dam ci ją.
13.18 Abram zwinął więc namiot, przyszedł i mieszkał na równinach Mamre, które są w Hebronie, i tam zbudował ołtarz dla PANA.
14.1 Za dni Amrafela, króla Szinearu, Arioka, króla Ellasaru, Kedorlaomera, króla Elamu i Tidala, króla narodów[161];
14.2 Prowadzili wojnę z Berą, królem Sodomy, z Birszą, królem Gomory, z Szinabem, królem Admy, z Szemeberem, królem Seboim, i z królem miasta Beli, czyli Soaru.
14.3 Wszyscy oni połączyli się w dolinie Siddim, gdzie dziś jest Morze Słone.
14.4 Dwanaście lat służyli Kedorlaomerowi, a w trzynastym roku zbuntowali się.
14.5 I tak w roku czternastym nadciągnął Kedorlaomer z królami, którzy z nim byli, i pobił Rafaitów w Asztarot-Karnaim, Zuzytów w Ham, Emitów w Szawe-Kiriataim;
14.6 I Chorytów na ich górze Seir aż do równiny Paran, która jest przy pustyni.
14.7 Potem zawrócili i przybyli do En-Miszpat, czyli Kadesz, i wybili całą krainę Amalekitów, a także Amorytów mieszkających w Chasason-Tamar.
14.8 Wtedy wyruszyli król Sodomy oraz król Gomory, król Admy, król Seboim i król Beli, czyli Soaru, i ustawili się do bitwy z nimi w dolinie Siddim.
14.9 Z Kedorlaomerem, królem Elamu, Tidalem, królem narodów[162], Amrafelem, królem Szinearu i Ariokiem, królem Ellasaru - czterech królów przeciw pięciu.
14.10 A dolina Siddim była pełna dołów ze smołą. Gdy uciekali królowie Sodomy i Gomory, wpadli tam, a pozostali uciekli na górę.
14.11 A tamci zabrali wszelkie mienie Sodomy i Gomory oraz całą ich żywność i odeszli.
14.12 Zabrali też Lota, bratanka Abrama[163], wraz z jego mieniem i odeszli. Mieszkał on bowiem w Sodomie.
14.13 I przyszedł jeden zbieg, i oznajmił to Abramowi Hebrajczykowi[164], który mieszkał na równinach Mamrego Amoryty, brata Eszkola i Anera. Oni bowiem byli sprzymierzeni z Abramem.
14.14 Gdy Abram usłyszał, że jego brat został pojmany, wyprawił swoich trzystu osiemnastu wyszkolonych sług, urodzonych w jego domu, i ścigał ich aż do Dan.
14.15 W nocy podzielili się, on i jego słudzy, napadli na nich i pobili ich. Potem ścigali ich aż do Choby, która leży po lewej stronie Damaszku.
14.16 Odzyskał całe mienie i odbił swego brata Lota wraz z jego mieniem, a także kobiety i ludzi.
14.17 Gdy wracał po pobiciu Kedorlaomera i królów, którzy z nim byli, król Sodomy wyszedł mu na spotkanie w dolinie Szawe, czyli w dolinie królewskiej.
14.18 A Melchisedek, król Salemu[165], wyniósł chleb i wino. Był on kapłanem Boga Najwyższego[166].
14.19 I błogosławił mu, mówiąc: Niech będzie błogosławiony Abram przez Boga Najwyższego, właściciela nieba i ziemi.
14.20 I niech będzie błogosławiony Bóg Najwyższy[167], który wydał twoich wrogów w twoje ręce. I Abram dał mu dziesięcinę[168] ze wszystkiego.
14.21 A król Sodomy powiedział do Abrama: Oddaj mi ludzi, a mienie weź dla siebie.
14.22 Lecz Abram odpowiedział królowi Sodomy: Podniosłem swą rękę do PANA Boga Najwyższego, właściciela nieba i ziemi;
14.23 Że nie wezmę najmniejszej nitki ani rzemyka od obuwia, ani niczego, co należy do ciebie, abyś nie powiedział: Ja wzbogaciłem Abrama.
14.24 Tylko to, co moi słudzy zjedli, oraz przydział mężczyzn, którzy poszli ze mną: Anera, Eszkola i Mamrego; niech oni wezmą swój przydział.
15.1 Po tych wydarzeniach słowo PANA[169] doszło do Abrama w widzeniu: Nie bój się, Abramie. Ja jestem twoją tarczą i twoją niezmiernie obfitą nagrodą[170].
15.2 I Abram powiedział: Panie BOŻE, co mi dasz, skoro ja jestem bezdzietny, a szafarzem mego domu jest ten Damasceńczyk Eliezer?
15.3 Abram dodał: Oto nie dałeś mi potomka, a sługa urodzony w moim domu będzie moim dziedzicem.
15.4 A oto dotarło do niego słowo PANA: Nie on będzie twoim dziedzicem, lecz ten, który wyjdzie z twego wnętrza, będzie twoim dziedzicem.
15.5 Potem wyprowadził go na dwór i powiedział: Spójrz teraz na niebo i policz gwiazdy, jeśli będziesz mógł je policzyć[171]; i powiedział mu: Takie będzie twoje potomstwo[172].
15.6 I uwierzył PANU, i poczytano mu to za sprawiedliwość[173].
15.7 Potem powiedział do niego: Ja jestem PANEM[174], który cię wyprowadził z Ur chaldejskiego, aby ci dać tę ziemię w posiadanie.
15.8 Abram zapytał: Panie BOŻE, po czym poznam, że ją odziedziczę?
15.9 I odpowiedział mu: Weź dla mnie trzyletnią jałówkę, trzyletnią kozę i trzyletniego barana, a także synogarlicę i pisklę gołębia.
15.10 Wziął więc to wszystko i rozciął na połowy; a jedną część położył naprzeciwko drugiej, ale ptaków nie rozcinał.
15.11 Kiedy zleciało się ptactwo do tej padliny, Abram je odganiał.
15.12 Gdy słońce zachodziło, głęboki sen[175] ogarnął Abrama i oto groza wielkiej ciemności zapadła na niego.
15.13 I PAN powiedział do Abrama: Wiedz o tym dobrze, że twoje potomstwo będzie przybyszem w cudzej ziemi i wezmą je w niewolę, i będzie uciskane przez czterysta lat[176].
15.14 A ja osądzę ten naród, któremu będą służyć; a potem wyjdą stamtąd z wielkim dobytkiem.
15.15 Ale ty odejdziesz w pokoju do twoich ojców i będziesz pochowany w dobrej starości.
15.16 A w czwartym pokoleniu wrócą tutaj, bo jeszcze nie dopełniła się nieprawość Amorytów.
15.17 Gdy słońce zaszło i nastała ciemność, oto ukazał się dymiący piec i ognista pochodnia, która przechodziła między tymi połowami zwierząt.
15.18 W tym właśnie dniu PAN zawarł przymierze[177] z Abramem, mówiąc: Twemu potomstwu dam tę ziemię, od rzeki Egiptu aż do wielkiej rzeki, rzeki Eufrat;
15.19 Kenitów, Kenizytów i Kadmonitów;
15.20 Chetytów, Peryzzytów i Refaitów;
15.21 Amorytów, Kananejczyków, Girgaszytów i Jebusytów.
16.1 Saraj, żona Abrama, nie urodziła mu dzieci. Miała zaś służącą Egipcjankę, która miała na imię Hagar.
16.2 I powiedziała Saraj do Abrama: Oto PAN nie pozwolił mi urodzić. Wejdź, proszę, do mojej służącej, może z niej będę miała dzieci. I Abram usłuchał głosu Saraj.
16.3 Wzięła więc Saraj, żona Abrama, swoją służącą Hagar, Egipcjankę, i dała ją swemu mężowi Abramowi za żonę[178] po dziesięciu latach zamieszkania Abrama w ziemi Kanaan.
16.4 Obcował więc z Hagar, a ona poczęła. A gdy spostrzegła, że poczęła, ze wzgardą patrzyła na swoją panią.
16.5 I Saraj powiedziała do Abrama: Jesteś winien mojej krzywdy. Dałam moją służącą w twe ramiona. Ona jednak, widząc, że poczęła, patrzyła na mnie ze wzgardą. Niech PAN rozsądzi między mną a tobą.
16.6 Abram powiedział do Saraj: Oto twoja służąca jest w twoim ręku, zrób z nią, co uważasz za słuszne. I gdy Saraj dręczyła ją, uciekła od niej.
16.7 I Anioł PANA[179] znalazł ją u źródła wód na pustyni, u źródła przy drodze do Szur.
16.8 I zapytał: Hagar, służąco Saraj, skąd przyszłaś i dokąd idziesz? Ona odpowiedziała: Uciekam od swojej pani Saraj.
16.9 Anioł PANA powiedział jej: Wróć do swojej pani i poddaj się pod jej władzę.
16.10 Powiedział jej też Anioł PANA: Rozmnożę twoje potomstwo tak bardzo, że z powodu jego mnogości nie będzie go można policzyć.
16.11 Potem Anioł PANA powiedział jej: Oto poczęłaś i urodzisz syna, a nadasz mu imię Izmael, bo PAN usłyszał twoje cierpienie.
16.12 Będzie on dzikim człowiekiem: jego ręka będzie przeciwko wszystkim, a ręka wszystkich przeciwko jemu; i będzie mieszkać w obecności wszystkich swoich braci.
16.13 I nazwała PANA, który mówił do niej: Ty jesteś Bogiem, który mnie widzi. Powiedziała bowiem: Czyż tu nie spoglądałam[180] na tego, który widzi mnie?
16.14 Dlatego nazwała tę studnię studnią Żyjącego, który widzi mnie. Jest ona między Kadesz i Bered.
16.15 Potem Hagar urodziła Abramowi syna. I nadał Abram swemu synowi, którego urodziła Hagar, imię Izmael.
16.16 A Abram miał osiemdziesiąt sześć lat, gdy Hagar urodziła mu Izmaela.
17.1 Gdy Abram miał dziewięćdziesiąt dziewięć lat, PAN ukazał[181] się Abramowi i powiedział do niego: Ja jestem Bogiem Wszechmogącym[182]. Chodź przed moim obliczem i bądź doskonały.
17.2 A zawrę moje przymierze[183] między mną a tobą i rozmnożę cię bardzo obficie.
17.3 Wtedy Abram upadł na twarz[184], a Bóg powiedział do niego:
17.4 Oto ja ustanawiam moje przymierze z tobą i będziesz ojcem wielu narodów[185].
17.5 Nie będziesz już się nazywał Abram, ale twoje imię będzie Abraham, bo ustanowiłem cię ojcem wielu narodów.
17.6 Uczynię cię niezmiernie płodnym i od ciebie wywiodę narody, i od ciebie będą pochodzić królowie.
17.7 I utwierdzę moje przymierze między mną a tobą oraz twoim potomstwem po tobie przez wszystkie pokolenia jako wieczne przymierze[186], abym był ci Bogiem i twemu potomstwu po tobie.
17.8 Dam tobie i twemu potomstwu po tobie ziemię, w której teraz przebywasz, całą ziemię Kanaan, jako własność na wieki[187], i będę ich Bogiem.
17.9 Potem Bóg powiedział Abrahamowi: Ty zaś zachowuj moje przymierze, ty i twoje potomstwo po tobie przez wszystkie pokolenia.
17.10 A takie jest moje przymierze, które będziecie zachowywać, między mną a wami i między twoim potomstwem po tobie: Każdy mężczyzna wśród was ma być obrzezany[188].
17.11 Obrzezacie więc ciało waszego napletka; to będzie znakiem[189] przymierza między mną a wami.
17.12 Każdy syn wśród was w ósmym dniu życia będzie obrzezany[190], każdy mężczyzna przez wszystkie pokolenia, tak narodzony w domu, jak i nabyty za pieniądze od jakiegokolwiek cudzoziemca, który nie pochodzi z twego potomstwa.
17.13 Urodzony w twoim domu i nabyty za twoje pieniądze musi być obrzezany. A moje przymierze będzie na waszym ciele jako wieczne przymierze.
17.14 A nieobrzezany mężczyzna, któremu nie obrzezano ciała jego napletka, ta dusza będzie wykluczona ze swego ludu, bo złamała moje przymierze.
17.15 Potem Bóg powiedział do Abrahama: Twojej żony Saraj nie będziesz już nazywał imieniem Saraj, ale jej imię będzie Sara.
17.16 I będę jej błogosławił, i dam ci z niej syna. Będę jej błogosławił i będzie matką narodów[191], i od niej będą pochodzić królowie narodów.
17.17 Wtedy Abraham upadł na twarz i roześmiał się, i mówił w swoim sercu: Czy stuletniemu człowiekowi urodzi się syn? I czy Sara w wieku dziewięćdziesięciu lat urodzi?
17.18 I Abraham powiedział do Boga: Oby tylko Izmael żył przed twoim obliczem!
17.19 A Bóg powiedział: Naprawdę, twoja żona Sara urodzi ci syna i nadasz mu imię Izaak. I utwierdzę moje przymierze z nim jako wieczne przymierze i z jego potomstwem po nim.
17.20 Co do Izmaela też cię wysłuchałem. Oto błogosławiłem mu i uczynię go płodnym, i rozmnożę go bardzo obficie. Spłodzi on dwunastu książąt i uczynię go wielkim narodem[192].
17.21 Ale moje przymierze utwierdzę z Izaakiem, którego Sara urodzi ci za rok o tej porze.
17.22 Gdy skończył z nim rozmowę, Bóg wzniósł się nad Abrahama.
17.23 Wtedy Abraham wziął swego syna Izmaela, wszystkich urodzonych w swym domu oraz wszystkich nabytych za pieniądze, wszystkich mężczyzn wśród domowników Abrahama, i obrzezał ciała ich napletków tego samego dnia, jak Bóg mu mówił.
17.24 Abraham miał dziewięćdziesiąt dziewięć lat, gdy obrzezano ciało jego napletka.
17.25 A jego syn Izmael miał trzynaście lat, gdy obrzezano ciało jego napletka.
17.26 Tego samego dnia obrzezano Abrahama i jego syna Izmaela.
17.27 I wszyscy mężczyźni jego domu, urodzeni w domu i nabyci za pieniądze od cudzoziemców, zostali obrzezani z nim.
18.1 Potem PAN ukazał mu się na równinie Mamre, a on siedział u wejścia do swego namiotu[193] w najgorętszej porze dnia.
18.2 I podniósł swe oczy, i zobaczył, że naprzeciwko niego stanęli trzej mężczyźni[194]. Gdy ich ujrzał, pobiegł od wejścia do namiotu na ich spotkanie i skłonił się do ziemi.
18.3 I powiedział: Mój Panie, jeśli znalazłem teraz łaskę w twoich oczach, nie omijaj, proszę, swego sługi.
18.4 Pozwól, by przyniesiono trochę wody, abyście mogli obmyć sobie nogi, potem odpoczniecie pod drzewem.
18.5 I przyniosę kęs chleba, abyście posilili swoje serca. Potem odejdziecie, po to bowiem przyszliście do mnie, swego sługi. A oni powiedzieli: Uczyń tak, jak powiedziałeś.
18.6 Abraham pospieszył do namiotu, do Sary, i powiedział: Przygotuj szybko trzy miarki najlepszej mąki i zrób podpłomyki.
18.7 Abraham zaś poszedł do stada, wziął młode i wyborne cielę i dał je słudze, który szybko je przyrządził.
18.8 Wziął też masło, mleko i cielę, które przyrządził, i postawił przed nimi. A gdy oni jedli, on stał przy nich pod drzewem.
18.9 I zapytali go: Gdzie jest twoja żona Sara? A on odpowiedział: Jest w namiocie.
18.10 Wtedy powiedział PAN: Na pewno wrócę do ciebie za rok o tej porze, a oto twoja żona Sara będzie miała syna[195]. A Sara przysłuchiwała się u wejścia do namiotu, które było za nim.
18.11 Abraham i Sara byli starzy, w podeszłym wieku. I przestało już u Sary bywać według zwyczaju kobiet.
18.12 Sara roześmiała się więc w sobie, mówiąc: Teraz, gdy się zestarzałam i mój pan jest starcem, mam doznawać rozkoszy?
18.13 Wtedy PAN powiedział do Abrahama: Dlaczego Sara roześmiała się, mówiąc: Czy naprawdę urodzę, gdy się zestarzałam?
18.14 Czy jakakolwiek rzecz jest za trudna dla PANA[196]? W przyszłym roku o tej porze wrócę do ciebie, a Sara będzie miała syna.
18.15 I Sara zaparła się, mówiąc: Nie śmiałam się - bo się bała. A on powiedział: Przeciwnie, śmiałaś się.
18.16 Potem ci mężczyźni wstali stamtąd i skierowali wzrok ku Sodomie. Abraham zaś szedł z nimi, aby ich odprowadzić.
18.17 Wtedy PAN powiedział: Czy mam zataić przed Abrahamem, co zamierzam uczynić[197]?
18.18 Przecież Abraham na pewno rozmnoży się w lud wielki i możny, a w nim będą błogosławione wszystkie narody ziemi.
18.19 Znam go bowiem i wiem[198], że będzie nakazywał swoim synom i swemu domowi po sobie, aby strzegli drogi PANA oraz czynili sprawiedliwość i sąd[199]; aby PAN sprowadził na Abrahama to, co mu powiedział.
18.20 Potem PAN[200] powiedział: Ponieważ okrzyk Sodomy i Gomory jest wielki i ich grzech jest bardzo ciężki[201];
18.21 Zstąpię teraz i zobaczę, czy postępują według tego okrzyku, który doszedł do mnie. A jeśli nie, dowiem się.
18.22 Wtedy ci mężczyźni odwrócili wzrok i poszli stamtąd do Sodomy, ale Abraham jeszcze stał przed PANEM[202].
18.23 I Abraham zbliżył się, i powiedział: Czy wytracisz sprawiedliwego razem z niegodziwym?
18.24 Jeśli będzie pięćdziesięciu sprawiedliwych w tym mieście, czy je wytracisz i nie oszczędzisz tego miejsca ze względu na pięćdziesięciu sprawiedliwych, którzy w nim są?
18.25 Niech to będzie dalekie od ciebie, byś miał uczynić coś takiego i zabić sprawiedliwego z niegodziwym, żeby sprawiedliwy był jak niegodziwy. Niech to będzie dalekie od ciebie! Czy Sędzia[203] całej ziemi nie postąpi sprawiedliwie[204]?
18.26 Wtedy PAN odpowiedział: Jeśli znajdę w Sodomie pięćdziesięciu sprawiedliwych w samym mieście, oszczędzę całe miejsce ze względu na nich.
18.27 A Abraham odpowiedział: Oto ośmielam się teraz mówić do mojego Pana, choć jestem prochem i popiołem[205].
18.28 Gdyby do tych pięćdziesięciu sprawiedliwych zabrakło pięciu, czy z powodu braku tych pięciu zniszczysz całe miasto? I odrzekł: Nie zniszczę, jeśli znajdę tam czterdziestu pięciu.
18.29 Odezwał się ponownie do niego i powiedział: A gdyby znalazło się tam czterdziestu? I odpowiedział: Nie uczynię tego ze względu na tych czterdziestu.
18.30 I Abraham powiedział: Niech się nie gniewa mój Pan, że zapytam: A gdyby znalazło się tam trzydziestu? Odpowiedział: Nie uczynię tego, jeśli znajdę tam trzydziestu.
18.31 Rzekł jeszcze: Oto ośmielam się teraz mówić do mego Pana: A gdyby znalazło się tam dwudziestu? Odpowiedział: Nie zniszczę go ze względu na tych dwudziestu.
18.32 Powiedział: Niech się nie gniewa mój Pan, że jeszcze tylko raz przemówię: A gdyby znalazło się tam dziesięciu? Odpowiedział: Nie zniszczę go ze względu na tych dziesięciu.
18.33 Gdy PAN[206] skończył rozmowę z Abrahamem, odszedł. Abraham zaś wrócił do siebie.
19.1 I dwaj aniołowie[207] przyszli wieczorem do Sodomy, a Lot siedział w bramie[208] Sodomy. Gdy Lot ich zobaczył, wstał i wyszedł im naprzeciw, i skłonił się twarzą do ziemi[209].
19.2 I powiedział: Oto proszę, moi panowie, wstąpcie teraz do domu swego sługi, przenocujcie i umyjcie sobie nogi. Potem rano wstaniecie i pójdziecie w swoją drogę. Oni odpowiedzieli: Nie, przenocujemy na ulicy.
19.3 Gdy bardzo na nich nalegał, zboczyli do niego i weszli do jego domu. Wtedy wyprawił im ucztę i napiekł przaśnego chleba[210], i jedli.
19.4 Lecz zanim się położyli, mężczyźni z miasta, mężczyźni z Sodomy, młodzi i starzy, mieszkańcy ze wszystkich stron, otoczyli dom.
19.5 I wołali do Lota, i zapytali go: Gdzie są ci mężczyźni, którzy przyszli do ciebie w nocy? Wyprowadź ich do nas, abyśmy z nimi obcowali[211].
19.6 Wtedy Lot wyszedł do nich do wejścia i zamknął za sobą drzwi.
19.7 I powiedział: Moi bracia, proszę was, nie czyńcie tak niegodziwie[212].
19.8 Mam dwie córki, które jeszcze nie obcowały z mężczyzną[213]. Pozwólcie, że wyprowadzę je do was, a czyńcie z nimi, co się wam podoba. Tylko tym mężczyznom nic nie czyńcie, bo dlatego weszli pod cień mego dachu.
19.9 A oni odpowiedzieli: Odsuń się! I dodali: Ten przyszedł tu jako przybysz, a nas chce sądzić? Z tobą postąpimy gorzej niż z nimi. I napierali gwałtownie na tego mężczyznę, na Lota, i przybliżyli się, aby wyważyć drzwi.
19.10 Ale ci mężczyźni[214] wysunęli ręce, wciągnęli Lota do siebie, do domu, i zamknęli drzwi.
19.11 Mężczyzn zaś, którzy byli u drzwi domu, od najmniejszego aż do największego, porazili ślepotą, tak że na próżno usiłowali znaleźć drzwi.
19.12 Potem ci mężczyźni powiedzieli do Lota: Jeśli masz tu kogoś jeszcze, zięcia, synów i córki lub kogokolwiek innego w mieście, wyprowadź ich z tego miejsca.
19.13 Zniszczymy bowiem to miejsce, ponieważ ich okrzyk[215] wzmógł się przed PANEM i PAN posłał nas, abyśmy je zniszczyli[216].
19.14 Lot wyszedł więc i powiedział do swoich zięciów, którzy mieli poślubić jego córki: Wstańcie, wyjdźcie z tego miejsca, bo PAN zniszczy to miasto. Ale jego zięciom wydawało się, że żartuje[217].
19.15 A gdy już zaczynało świtać, aniołowie ponaglali Lota, mówiąc: Wstań, weź swoją żonę i swoje dwie córki, które tu są, abyś nie zginął z powodu nieprawości tego miasta.
19.16 A gdy się ociągał, ci mężczyźni chwycili jego rękę, rękę jego żony i ręce jego dwóch córek - PAN bowiem ulitował się nad nim[218] - i wyprowadzili go, i pozostawili go poza miastem.
19.17 I gdy wyprowadzili ich stamtąd, on powiedział: Uciekaj, abyś ocalił swoje życie. Nie oglądaj się wstecz ani nie zatrzymuj się nigdzie na tej równinie. Uciekaj na górę, abyś nie zginął.
19.18 A Lot powiedział do nich: O nie, Panie[219]!
19.19 Oto twój sługa znalazł łaskę[220] w twoich oczach i pomnożyłeś swoje miłosierdzie, które mi wyświadczyłeś, ratując mi życie; ale ja nie mogę uciec na tę górę, bo może dosięgnie mnie jakieś nieszczęście i zginę.
19.20 Oto jest tu w pobliżu miasto, do którego mógłbym uciec, i jest małe. Proszę, pozwól mi tam uciec (czyż nie jest ono małe?), a moja dusza będzie żyć.
19.21 Odpowiedział mu: Oto wysłuchałem cię w tej sprawie. Nie zniszczę tego miasta, o którym mówiłeś.
19.22 Spiesz się i uchodź tam, bo nie będę mógł nic uczynić, dopóki tam nie dojdziesz. Dlatego dano temu miastu nazwę Soar.
19.23 Słońce wzeszło nad ziemią, gdy Lot wszedł do Soaru.
19.24 Wtedy PAN spuścił deszcz siarki i ognia od PANA z nieba[221] na Sodomę i Gomorę.
19.25 I zniszczył te miasta, całą tę równinę i wszystkich mieszkańców tych miast, a także roślinność tej ziemi.
19.26 Lecz żona Lota, idąc za nim, obejrzała się wstecz i stała się słupem soli[222].
19.27 Abraham zaś wstał rano i udał się na to miejsce, gdzie stał przed PANEM.
19.28 Gdy spojrzał w stronę Sodomy i Gomory, i całej ziemi tej równiny, zobaczył, że dym unosił się nad tą ziemią jak dym z pieca[223].
19.29 A gdy Bóg zniszczył miasta tej równiny, pamiętał Bóg o Abrahamie i wybawił Lota z samego środka zagłady, kiedy zniszczył te miasta, w których Lot mieszkał.
19.30 Potem Lot wyszedł z Soaru i mieszkał na górze ze swoimi dwiema córkami, bo bał się mieszkać w Soarze. Zamieszkał więc w jaskini, on i jego dwie córki.
19.31 I starsza powiedziała do młodszej: Nasz ojciec jest stary, a nie ma na ziemi mężczyzny, który by obcował z nami według zwyczaju całej ziemi.
19.32 Chodź, upójmy naszego ojca winem[224] i położymy się z nim[225], abyśmy zachowały potomstwo naszego ojca[226].
19.33 Upoiły więc swego ojca winem tej nocy. I starsza weszła i spała ze swym ojcem, ale on nie spostrzegł ani kiedy się położyła, ani kiedy wstała.
19.34 Nazajutrz starsza powiedziała do młodszej: Oto zeszłej nocy spałam ze swym ojcem, upójmy go winem także tej nocy, wtedy wejdź ty i połóż się z nim, a tak zachowamy potomstwo naszego ojca.
19.35 Upoiły więc swego ojca winem także i tej nocy. Wtedy młodsza poszła i spała z nim, ale on nie spostrzegł ani kiedy się położyła, ani kiedy wstała.
19.36 Tak obie córki Lota poczęły ze swego ojca.
19.37 Gdy starsza urodziła syna, nadała mu imię Moab. On jest ojcem dzisiejszych Moabitów.
19.38 Młodsza również urodziła syna i nadała mu imię Ben-Ammi. On jest ojcem synów dzisiejszych Ammonitów.
20.1 Potem Abraham wyruszył stamtąd do ziemi południowej i zamieszkał między Kadesz a Szur, i był przybyszem w Gerarze.
20.2 Tam Abraham powiedział o swej żonie Sarze: Ona jest moją siostrą[227]. Dlatego Abimelek, król Geraru, posłał po Sarę i wziął ją.
20.3 Lecz Bóg przyszedł do Abimeleka we śnie[228] w nocy i powiedział mu: Umrzesz z powodu tej kobiety, którą wziąłeś[229], bo ona ma męża.
20.4 Ale Abimelek jeszcze nie zbliżył się do niej i powiedział: Panie, czy zabijesz też lud sprawiedliwy[230]?
20.5 Czy on sam nie mówił mi: Ona jest moją siostrą? I czy ona również nie mówiła: On jest moim bratem? Uczyniłem to w prostocie mego serca i z czystymi rękami.
20.6 Wtedy Bóg powiedział mu we śnie: Wiem, że uczyniłeś to w prostocie swego serca. Dlatego powstrzymałem cię, abyś nie zgrzeszył przeciwko mnie, i nie dopuściłem, abyś jej dotknął[231].
20.7 Teraz więc zwróć żonę mężowi, bo on jest prorokiem[232] i będzie się modlił za ciebie, a będziesz żył. Jeśli jej nie zwrócisz, wiedz, że na pewno umrzesz, ty i wszystko, co jest twoje.
20.8 Abimelek wstał zatem wcześnie rano, zwołał wszystkie swoje sługi i do ich uszu opowiedział wszystko. Gdy ci mężczyźni to usłyszeli, bardzo się przestraszyli.
20.9 Potem Abimelek wezwał Abrahama i powiedział mu: Co nam uczyniłeś? W czym zgrzeszyłem przeciwko tobie, że sprowadziłeś na mnie i na moje królestwo tak wielki grzech[233]? Postąpiłeś ze mną tak, jak nie należy postępować.
20.10 Abimelek zapytał jeszcze Abrahama: Co widziałeś, że tak postąpiłeś?
20.11 Abraham odpowiedział: Bo myślałem - na pewno nie ma w tym miejscu bojaźni Bożej i zabiją mnie z powodu mojej żony.
20.12 Zresztą ona naprawdę jest moją siostrą, córką mego ojca, choć nie córką mojej matki. I została moją żoną.
20.13 Gdy więc Bóg wyprawił mnie na wędrówkę z domu mego ojca, powiedziałem do niej: Oto przysługa, jaką mi wyświadczysz - w każdym miejscu, do którego przyjdziemy, mów o mnie: To jest mój brat.
20.14 Wtedy Abimelek wziął owce i woły oraz służących i służące i dał Abrahamowi, i zwrócił mu jego żonę Sarę.
20.15 I Abimelek powiedział: Oto moja ziemia jest przed tobą. Zamieszkaj, gdzie ci się podoba.
20.16 A do Sary powiedział: Dałem twemu bratu tysiąc srebrników. Oto on jest zasłoną twoich oczu u wszystkich, którzy są z tobą, i u wszystkich innych. O tym Sara została pouczona.
20.17 Wtedy Abraham modlił się do Boga i Bóg uzdrowił Abimeleka, a także jego żonę i jego służące, i one rodziły.
20.18 PAN bowiem zamknął wszystkie łona[234] domu Abimeleka z powodu Sary, żony Abrahama.
21.1 A PAN nawiedził Sarę, jak powiedział, i uczynił PAN Sarze, jak zapowiedział.
21.2 Sara poczęła bowiem i urodziła Abrahamowi syna w jego starości w tym czasie, który przepowiedział mu Bóg.
21.3 Abraham nadał swemu synowi, który mu się urodził, którego mu urodziła Sara, imię Izaak.
21.4 I Abraham obrzezał swego syna Izaaka, gdy ten miał osiem dni[235], jak Bóg mu rozkazał.
21.5 A Abraham miał sto lat, gdy mu się urodził jego syn Izaak.
21.6 Wtedy Sara powiedziała: Bóg dał mi powód do śmiechu; ktokolwiek o tym usłyszy, będzie się śmiał ze mną.
21.7 I dodała: Kto by powiedział Abrahamowi, że Sara będzie karmiła piersią dzieci? Gdyż urodziłam mu syna w jego starości.
21.8 Dziecko rosło i zostało odstawione od piersi. I Abraham wyprawił wielką ucztę w dniu odstawienia Izaaka.
21.9 Gdy Sara zobaczyła syna Egipcjanki Hagar, którego ta urodziła Abrahamowi, szydzącego[236];
21.10 Powiedziała do Abrahama: Wyrzuć tę niewolnicę i jej syna[237], bo syn tej niewolnicy nie będzie dziedziczyć z moim synem Izaakiem.
21.11 Słowa te wydały się Abrahamowi bardzo przykre ze względu na jego syna.
21.12 Wtedy Bóg powiedział do Abrahama: Niech ci nie będzie przykro z powodu chłopca i twojej niewolnicy. Posłuchaj wszystkiego, co Sara mówi do ciebie, bo w Izaaku będzie nazwane twoje potomstwo[238].
21.13 Syna zaś tej niewolnicy również uczynię narodem[239], bo jest on twoim potomstwem.
21.14 Abraham wstał więc wcześnie rano, wziął chleb i bukłak wody i dał Hagar, wkładając jej to na ramię, oraz wziął dziecko i odprawił ją. Ona zaś odeszła i błąkała się po pustyni Beer-Szeby.
21.15 A gdy skończyła się woda w bukłaku, porzuciła dziecko pod jednym z krzewów.
21.16 Potem odeszła i usiadła naprzeciw niego w odległości strzału z łuku. Mówiła bowiem: Nie będę patrzyła na śmierć dziecka. Usiadła więc naprzeciw niego i zaczęła głośno płakać.
21.17 I Bóg usłyszał głos chłopca, i Anioł Boga[240] zawołał na Hagar z nieba: Co ci jest, Hagar? Nie bój się, bo Bóg usłyszał głos chłopca tam, gdzie jest.
21.18 Wstań, podnieś chłopca i weź go za rękę, bo uczynię go wielkim narodem.
21.19 Wtedy Bóg otworzył jej oczy i zobaczyła studnię z wodą. Poszła więc, napełniła bukłak wodą i dała chłopcu pić.
21.20 I Bóg był z chłopcem. Urósł i mieszkał na pustyni, i stał się łucznikiem.
21.21 A mieszkał na pustyni Paran. I jego matka wzięła dla niego żonę z ziemi Egiptu.
21.22 W tym czasie Abimelek wraz z dowódcą swego wojska Pikolem powiedział do Abrahama: Bóg jest z tobą[241] we wszystkim, co czynisz.
21.23 Teraz więc przysięgnij mi tu na Boga, że nie postąpisz zdradliwie wobec mnie ani mego syna, ani mego wnuka. Ale według miłosierdzia, które ci okazałem, postąpisz ze mną i z ziemią, w której jesteś przybyszem.
21.24 Abraham odpowiedział: Przysięgam.
21.25 I Abraham poskarżył się Abimelekowi z powodu studni z wodą, którą mu przemocą zabrali słudzy Abimeleka.
21.26 Abimelek powiedział: Nie wiem, kto to uczynił. Ani nie powiedziałeś mi o tym, ani nie słyszałem o tym aż dopiero dziś.
21.27 Abraham wziął więc owce i woły i dał je Abimelekowi, i obaj zawarli przymierze.
21.28 I Abraham wydzielił z trzody siedmioro jagniąt.
21.29 Abimelek zapytał Abrahama: Po co te siedmioro jagniąt, które postawiłeś osobno?
21.30 A on odpowiedział: Te siedem owiec weźmiesz z moich rąk, aby były świadectwem, że wykopałem tę studnię.
21.31 Dlatego nazwano to miejsce Beer-Szeba, bo tam obaj sobie przysięgli.
21.32 Tak zawarli przymierze w Beer-Szebie. Potem Abimelek i Pikol, dowódca jego wojska, wstali i wrócili do ziemi Filistynów.
21.33 Abraham zaś zasadził drzewa w Beer-Szebie i wzywał tam imienia PANA[242], Boga wiecznego[243].
21.34 I Abraham gościł w ziemi Filistynów przez wiele dni.
22.1 Po tych wydarzeniach Bóg wystawił Abrahama na próbę[244] i powiedział do niego: Abrahamie! A on odpowiedział: Oto jestem[245].
22.2 I Bóg powiedział: Weź teraz swego syna, twego jedynego[246], którego miłujesz, Izaaka, idź do ziemi Moria i tam złóż go na ofiarę całopalną na jednej górze, o której ci powiem.
22.3 Abraham wstał więc wcześnie rano, osiodłał swego osła i wziął ze sobą dwóch służących i swego syna Izaaka, narąbał drew na ofiarę całopalną, wstał i poszedł na miejsce, o którym mu Bóg powiedział.
22.4 A trzeciego dnia[247] Abraham podniósł swe oczy i zobaczył z daleka to miejsce.
22.5 Wtedy Abraham powiedział do swoich służących: Zostańcie tu z osłem, a ja i chłopiec pójdziemy tam, oddamy cześć Bogu[248] i wrócimy[249] do was.
22.6 Wziął więc Abraham drwa na ofiarę całopalną i włożył je na swego syna Izaaka, a sam wziął do ręki ogień i nóż i poszli obaj razem.
22.7 I Izaak powiedział do swego ojca Abrahama: Mój ojcze! A on odpowiedział: Oto jestem, mój synu. I Izaak zapytał: Oto ogień i drwa, a gdzie jest baranek na ofiarę całopalną?
22.8 Abraham odpowiedział: Bóg sobie upatrzy baranka[250] na ofiarę całopalną, mój synu. I szli obaj razem.
22.9 A gdy przyszli na miejsce, o którym mu Bóg powiedział, Abraham zbudował tam ołtarz, ułożył na nim drwa, związał swego syna Izaaka[251] i położył go na ołtarzu na drwach.
22.10 Potem Abraham wyciągnął rękę i wziął nóż, aby zabić swego syna.
22.11 Lecz Anioł PANA zawołał[252] do niego z nieba: Abrahamie, Abrahamie! A on odpowiedział: Oto jestem.
22.12 Anioł powiedział: Nie podnoś ręki na chłopca i nic mu nie czyń, bo teraz wiem, że boisz się Boga[253] i nie odmówiłeś mi swego jedynego syna.
22.13 A Abraham podniósł swe oczy i spojrzał, a oto za nim baran zaplątał się rogami w zaroślach. Abraham poszedł więc i wziął barana, i złożył go na ofiarę całopalną zamiast swego syna[254].
22.14 I Abraham nadał temu miejscu nazwę: PAN upatrzy. Dlatego po dziś dzień mówią: Na górze PANA będzie upatrzony.
22.15 Wtedy Anioł PANA ponownie zawołał z nieba na Abrahama:
22.16 Przysiągłem na siebie samego[255], mówi PAN: Ponieważ to uczyniłeś i nie odmówiłeś mi swego syna, twego jedynego;
22.17 Błogosławiąc, będę ci błogosławić[256], a rozmnażając, rozmnożę twoje potomstwo jak gwiazdy na niebie i jak piasek na brzegu morza; a twoje potomstwo odziedziczy bramy swoich nieprzyjaciół.
22.18 I w twoim potomstwie będą błogosławione wszystkie narody ziemi[257], dlatego że posłuchałeś mojego głosu.
22.19 Abraham wrócił więc do swoich służących i wstali, i wspólnie udali się do Beer-Szeby. Abraham bowiem mieszkał w Beer-Szebie.
22.20 Po tych wydarzeniach doniesiono Abrahamowi: Oto Milka również urodziła dzieci twemu bratu Nachorowi;
22.21 Usa, jego pierworodnego, Buza, jego brata, i Kemuela, ojca Arama;
22.22 I Keseda, Chazo, Pildasza, Jidlafa i Betuela.
22.23 Betuel zaś spłodził Rebekę. Tych ośmiu urodziła Milka Nachorowi, bratu Abrahama.
22.24 A jego nałożnica, której imię było Reuma, urodziła też Tebacha, Gachama, Tachasza i Maakę.
23.1 A Sara dożyła stu dwudziestu siedmiu lat. Tyle było lat życia Sary.
23.2 Sara umarła w mieście Kiriat-Arba, czyli w Hebronie, w ziemi Kanaan. I Abraham przyszedł, aby odbyć żałobę po Sarze i opłakiwać ją.
23.3 Potem Abraham wstał od swej zmarłej i powiedział do synów Cheta:
23.4 Jestem wśród was przybyszem i przychodniem. Dajcie mi na własność grób między wami, abym pogrzebał moją zmarłą sprzed mojego oblicza.
23.5 Synowie Cheta odpowiedzieli Abrahamowi:
23.6 Słuchaj nas, mój panie: Jesteś księciem Boga wśród nas. Pochowaj swoją zmarłą w naszych najlepszych grobach. Nikt z nas nie odmówi ci swego grobu, abyś pochował swoją zmarłą.
23.7 Wtedy Abraham wstał, pokłonił[258] się ludowi tej ziemi, czyli synom Cheta;
23.8 I powiedział do nich: Jeśli zgadzacie się, abym pochował moją zmarłą sprzed mojego oblicza, posłuchajcie mnie i wstawcie się za mną do Efrona, syna Sochara;
23.9 Aby mi ustąpił swą jaskinię Makpela, która znajduje się na końcu jego pola. Niech mi ją odda za odpowiednią cenę jako grób na własność wśród was.
23.10 A Efron siedział wśród synów Cheta. Odpowiedział więc Efron Chetyta Abrahamowi w obecności synów Cheta i wszystkich, którzy wchodzili w bramę jego miasta:
23.11 Nie, panie mój, posłuchaj mnie. Daję ci to pole i jaskinię, która na nim jest. Daję ją tobie w obecności synów mego ludu. Pochowaj swoją zmarłą.
23.12 Wtedy Abraham pokłonił się przed ludem tej ziemi;
23.13 I powiedział do Efrona w obecności ludu tej ziemi: Raczej jeśli się da, proszę, posłuchaj mnie. Dam ci pieniądze za pole, weź je ode mnie, a pochowam tam moją zmarłą.
23.14 Efron odpowiedział Abrahamowi:
23.15 Mój panie, posłuchaj mnie. Ta ziemia jest warta czterysta syklów srebra, ale cóż to jest między mną a tobą? Pochowaj swoją zmarłą.
23.16 I Abraham wysłuchał Efrona. Odważył więc Abraham Efronowi srebro, które ten wymienił w obecności synów Cheta: czterysta syklów srebra, jakie były w obiegu u kupców.
23.17 Tak więc pole Efrona[259], które jest w Makpelu naprzeciw Mamre, pole i jaskinia, która na nim jest, i wszystkie drzewa, które były na polu i wkoło na wszystkich jego granicach, przeszły;
23.18 Na własność Abrahama w obecności synów Cheta i wszystkich, którzy wchodzili w bramę tego miasta.
23.19 Potem Abraham pochował swoją żonę Sarę w jaskini pola w Makpelu naprzeciwko Mamre, czyli Hebronie[260], w ziemi Kanaan.
23.20 I zostały oddane Abrahamowi pole i jaskinia, która była na nim, jako grób na własność, przez synów Cheta.
24.1 A Abraham był stary, w podeszłym wieku, a PAN błogosławił mu we wszystkim[261].
24.2 I Abraham powiedział do swego starszego sługi w swym domu, który zarządzał wszystkim, co miał: Połóż, proszę, swą rękę pod moje biodro;
24.3 I przysięgnij mi na PANA, Boga nieba i Boga ziemi, że nie weźmiesz dla mego syna żony z córek Kananejczyków, wśród których mieszkam;
24.4 Ale pójdziesz do mojej ziemi i do mojej rodziny i stamtąd weźmiesz żonę dla mego syna Izaaka.
24.5 Sługa mu odpowiedział: A jeśli kobieta nie zechce pójść ze mną do tej ziemi, czy wtedy mam zaprowadzić twego syna do ziemi, z której wyszedłeś?
24.6 Abraham mu odpowiedział: Strzeż się, abyś tam nie zaprowadził mego syna.
24.7 PAN Bóg nieba[262], który mnie wziął z domu mego ojca i z ziemi mojej rodziny[263] i który mówił ze mną, i przysiągł mi: Twemu potomstwu dam tę ziemię; on pośle przed tobą swego anioła[264] i weźmiesz stamtąd żonę dla mego syna.
24.8 A jeśli ta kobieta nie zechce pójść z tobą, będziesz zwolniony z mojej przysięgi. Tylko nie prowadź tam mego syna.
24.9 Wtedy sługa podłożył rękę pod biodro swego pana Abrahama i przysiągł mu to.
24.10 Potem ów sługa wziął dziesięć wielbłądów z wielbłądów swego pana i poszedł - bo miał w swych rękach wszystkie dobra swego pana. Wstał i udał się do Aram-Naharaim[265], do miasta Nachora.
24.11 I dał wielbłądom odpocząć przy studni poza miastem w wieczornej porze, w tym czasie, kiedy kobiety zwykły wychodzić czerpać wodę.
24.12 I powiedział: PANIE, Boże mego pana Abrahama, daj mi, proszę, pomyślne spotkanie i okaż łaskę mojemu panu Abrahamowi.
24.13 Oto stoję przy studni, a córki mieszkańców tego miasta wyjdą czerpać wodę;
24.14 Niech dziewczyna, której powiem: Przechyl, proszę, twój dzban, abym mógł się napić, a ona odpowie: Pij i napoję także twoje wielbłądy - będzie tą, którą przeznaczyłeś dla twego sługi Izaaka; a po tym poznam[266], że okazałeś łaskę mojemu panu.
24.15 I zanim przestał mówić, oto wyszła Rebeka, która się urodziła Betuelowi, synowi Milki, żony Nachora, brata Abrahama, z dzbanem na ramieniu.
24.16 Była ona bardzo piękną dziewczyną, dziewicą, z którą nie obcował żaden mężczyzna[267]. Zeszła do studni, napełniła swój dzban i wracała.
24.17 Wtedy ów sługa wybiegł do niej i powiedział: Proszę, pozwól mi się napić trochę wody z twego dzbana.
24.18 A ona odpowiedziała: Pij, panie mój. I szybko pochyliła swój dzban na swoją rękę, i dała mu pić.
24.19 A gdy dała mu się napić, powiedziała: Naczerpię wody także dla twoich wielbłądów, aby napiły się do woli.
24.20 Wylała prędko wodę ze swego dzbana w koryto i pobiegła znowu do studni czerpać wodę, i naczerpała dla wszystkich jego wielbłądów.
24.21 A ów mężczyzna zdumiewał się nią, zastanawiając się w milczeniu, czy PAN poszczęścił jego podróży, czy nie.
24.22 Gdy więc wielbłądy się napiły, ów mężczyzna wyjął i dał na jej ręce złoty kolczyk ważący pół sykla i dwie bransolety ważące dziesięć syklów złota.
24.23 I zapytał: Czyją jesteś córką? Powiedz mi, proszę. Czy jest w domu twego ojca miejsce dla nas na nocleg?
24.24 A ona mu odpowiedziała: Jestem córką Betuela, syna Milki, którego urodziła Nachorowi.
24.25 Po czym dodała: Jest u nas dosyć słomy i paszy oraz miejsce na nocleg.
24.26 I ów mężczyzna uklęknął i oddał pokłon PANU[268];
24.27 I powiedział: Błogosławiony PAN, Bóg mego pana Abrahama, który nie oddalił swego miłosierdzia i swojej prawdy od mego pana, bo gdy byłem w drodze, PAN przyprowadził mnie do domu braci mego pana.
24.28 I dziewczyna pobiegła, i w domu swej matki oznajmiła, co się stało.
24.29 A Rebeka miała brata imieniem Laban. I Laban wybiegł do tego człowieka, do studni.
24.30 Gdy zobaczył kolczyk i bransolety na rękach swej siostry i usłyszał słowa swej siostry Rebeki: Tak mówił do mnie ten człowiek, podszedł do tego człowieka, a oto on stał przy wielbłądach u studni.
24.31 I powiedział do niego: Wejdź, błogosławiony przez PANA[269]. Czemu stoisz na dworze? Przygotowałem już dom i miejsce dla wielbłądów.
24.32 Wszedł więc ów człowiek do domu. I Laban rozsiodłał wielbłądy, i dał słomy i paszy wielbłądom, i wody do umycia jego nóg oraz nóg tych mężczyzn, którzy z nim byli.
24.33 I położył przed nim jedzenie, aby jadł, ale on powiedział: Nie będę jadł, dopóki nie przedstawię swojej sprawy. Laban powiedział: Mów.
24.34 I powiedział: Jestem sługą Abrahama.
24.35 PAN pobłogosławił bardzo mego pana i stał się on zamożny. Dał mu bowiem owce i woły, srebra i złota, służących i służące, wielbłądy i osły[270].
24.36 A Sara, żona mego pana, urodziła memu panu w jego starości syna, któremu dał wszystko, co ma.
24.37 I mój pan kazał mi przysiąc, mówiąc: Nie weźmiesz dla mego syna żony z córek Kananejczyków, w których ziemi mieszkam;
24.38 Ale pójdziesz do domu mego ojca i do moich krewnych i stamtąd weźmiesz żonę dla mojego syna.
24.39 I zapytałem mego pana: A jeśli ta kobieta nie zechce pójść ze mną?
24.40 Odpowiedział mi: PAN, przed którym chodzę, pośle swego anioła z tobą i poszczęści twojej drodze; i weźmiesz dla mego syna żonę spośród moich krewnych i z domu mego ojca.
24.41 Będziesz jednak zwolniony z mojej przysięgi, jeśli przyjdziesz do moich krewnych, a oni ci jej nie dadzą. Wtedy będziesz wolny od mojej przysięgi.
24.42 Przyszedłem więc dziś do studni i powiedziałem: PANIE, Boże mego pana Abrahama, jeśli teraz chcesz poszczęścić mojej podróży, którą odbywam;
24.43 Oto stoję przy studni wody. Niech panna, która wyjdzie czerpać wodę, a której powiem: Daj mi, proszę, napić się trochę wody z twego dzbana;
24.44 A ona odpowie mi: I ty pij, naczerpię też dla twoich wielbłądów - niech ona będzie żoną, którą przeznaczył PAN dla syna mego pana.
24.45 Zanim przestałem mówić w swym sercu[271], oto przyszła Rebeka, niosąc swój dzban na ramieniu, i zeszła do studni, i czerpała. Powiedziałem do niej: Proszę, daj mi pić.
24.46 A ona szybko zdjęła swój dzban i powiedziała: Pij, a twoje wielbłądy też napoję. Piłem więc, a ona napoiła też wielbłądy.
24.47 I zapytałem ją: Czyją jesteś córką? Odpowiedziała: Jestem córką Betuela, syna Nachora, którego urodziła mu Milka. Wtedy włożyłem kolczyk na jej twarz i bransolety na jej ręce.
24.48 Potem uklęknąłem i oddałem pokłon PANU, i błogosławiłem PANA[272], Boga mego pana Abrahama, który mnie prowadził właściwą drogą, abym wziął córkę brata mego pana dla jego syna.
24.49 Teraz więc, jeśli chcecie postąpić życzliwie i właściwie wobec mojego pana, powiedzcie mi. A jeśli nie, to też mi powiedzcie, żebym zwrócił się w prawo lub w lewo.
24.50 Wtedy Laban i Betuel odpowiedzieli: Ta sprawa pochodzi od PANA[273]. My nie możemy ci powiedzieć ani dobrze, ani źle.
24.51 Oto przed tobą Rebeka, weź ją i idź, niech będzie żoną syna twego pana, jak powiedział PAN.
24.52 Gdy sługa Abrahama usłyszał ich słowa, uklęknął na ziemi i oddał pokłon PANU.
24.53 Następnie ów sługa wyjął srebrne i złote klejnoty, i szaty i oddał je Rebece. Dał też kosztowności jej bratu i matce.
24.54 Potem jedli i pili, on i mężczyźni, którzy z nim byli, i zostali tam na noc. A gdy wstali rano, on powiedział: Odprawcie mnie do mego pana.
24.55 Jej brat i matka powiedzieli: Niech dziewczyna zostanie z nami chociaż dziesięć dni, a potem pójdzie.
24.56 A on powiedział do nich: Nie zatrzymujcie mnie, skoro PAN poszczęścił mojej drodze; odprawcie mnie, abym jechał do mego pana.
24.57 Odpowiedzieli: Zawołajmy dziewczynę i spytajmy, co na to powie.
24.58 Zawołali więc Rebekę i zapytali ją: Czy chcesz jechać z tym człowiekiem? A ona odpowiedziała: Pojadę.
24.59 Wtedy wyprawili swoją siostrę Rebekę, jej mamkę, sługę Abrahama i jego ludzi.
24.60 I błogosławili Rebece, mówiąc jej: Jesteś naszą siostrą, rozmnóż się w tysiąc tysięcy, a twoje potomstwo niech posiądzie bramy swych nieprzyjaciół.
24.61 Potem Rebeka ze swymi służącymi wstała i wsiadła na wielbłądy, i jechały za tym mężczyzną. Sługa ów wziął Rebekę i odjechał.
24.62 A Izaak właśnie wracał od studni Lachaj-Roj[274], bo mieszkał w ziemi południowej.
24.63 I wyszedł Izaak na pole pod wieczór, aby rozmyślać. Gdy podniósł swe oczy, zobaczył zbliżające się wielbłądy.
24.64 Rebeka też podniosła swe oczy i zobaczyła Izaaka, i zsiadła z wielbłąda;
24.65 Bo zapytała sługę: Kim jest ten mężczyzna, który idzie do nas przez pole? I sługa odpowiedział: To jest mój pan. A ona wzięła zasłonę i nakryła się.
24.66 I opowiedział ów sługa Izaakowi o wszystkim, co zrobił.
24.67 A Izaak wprowadził ją do namiotu swojej matki Sary i wziął Rebekę za żonę, i kochał ją. I Izaak pocieszył się po śmierci swojej matki.
25.1 Potem Abraham pojął drugą żonę, której było na imię Ketura[275].
25.2 Ona urodziła mu Zimrana, Jokszana, Medana, Midiana, Jiszbaka i Szuacha.
25.3 Jokszan spłodził Szebę i Dedana. A synami Dedana byli Aszszurim, Letuszim i Leummim.
25.4 Synami Midiana byli: Efa, Efer, Henoch, Abida i Eldaa. Wszyscy oni byli synami Ketury.
25.5 I Abraham dał Izaakowi wszystko, co miał[276].
25.6 A synom nałożnic, które miał, Abraham dał upominki i jeszcze za swojego życia wyprawił ich z dala od swego syna Izaaka ku wschodowi, do ziemi wschodniej.
25.7 Oto liczba lat życia, których dożył Abraham: sto siedemdziesiąt pięć lat.
25.8 Abraham oddał ducha[277] i umarł w dobrej starości, podeszły w latach i syty życia; i został przyłączony do swego ludu.
25.9 I jego synowie, Izaak i Izmael, pochowali go w jaskini Makpela, na polu Efrona, syna Sochara Chetyty, które było naprzeciwko Mamre;
25.10 Na polu, które Abraham kupił od synów Cheta. Tam zostali pochowani Abraham i Sara, jego żona.
25.11 A po śmierci Abrahama Bóg błogosławił jego synowi Izaakowi, a Izaak mieszkał przy studni Lachaj-Roj[278].
25.12 To są dzieje rodu Izmaela, syna Abrahama, którego urodziła Abrahamowi Hagar, Egipcjanka, służąca Sary.
25.13 I to są imiona synów Izmaela według ich rodów: Nebajot, pierworodny Izmaela, po nim Kedar, Abdeel i Mibsam;
25.14 Miszma, Duma i Massa;
25.15 Chadar, Tema, Jetur, Nafisz i Kedma.
25.16 To są synowie Izmaela, a to ich imiona według ich miasteczek i zamków; dwunastu książąt w ich narodach.
25.17 A lat życia Izmaela było sto trzydzieści siedem. Oddał ducha i umarł, i został przyłączony do swego ludu.
25.18 I mieszkali od Chawila aż do Szur, który leży naprzeciwko Egiptu, na drodze do Asyrii. I umarł w obecności wszystkich swych braci.
25.19 To zaś są dzieje rodu Izaaka, syna Abrahama: Abraham spłodził Izaaka.
25.20 Izaak miał czterdzieści lat, gdy pojął za żonę Rebekę, córkę Betuela Syryjczyka, z Paddan-Aram, siostrę Labana, Syryjczyka.
25.21 A Izaak modlił się do PANA za swoją żonę[279], gdyż była niepłodna. I PAN go wysłuchał, i jego żona Rebeka poczęła.
25.22 A gdy dzieci walczyły ze sobą w jej łonie, powiedziała: Jeśli tak się zdarza, dlaczego poczęłam? Poszła więc, aby zapytać PANA.
25.23 I PAN jej odpowiedział: Dwa narody są w twoim łonie i dwa ludy wyjdą z twego wnętrza. Jeden lud będzie mocniejszy niż drugi i starszy będzie służył młodszemu[280].
25.24 A gdy nadszedł czas porodu, okazało się, że w jej łonie były bliźnięta.
25.25 I wyszedł pierwszy syn czerwony i cały pokryty owłosieniem jak szatą[281]; i nadali mu imię Ezaw.
25.26 A potem wyszedł jego brat, trzymając swą ręką za piętę[282] Ezawa, i nadano mu imię Jakub. Izaak miał sześćdziesiąt lat, gdy oni mu się urodzili.
25.27 A gdy dzieci urosły, Ezaw został człowiekiem biegłym w myślistwie[283] i człowiekiem pola. Jakub zaś był człowiekiem spokojnym, mieszkającym w namiotach.
25.28 I Izaak kochał Ezawa, bo jadał z jego łowu, Rebeka zaś kochała Jakuba.
25.29 I Jakub ugotował sobie potrawę, a w tym czasie przyszedł Ezaw z pola spracowany.
25.30 Ezaw powiedział więc do Jakuba: Daj mi jeść, proszę cię, z tej czerwonej potrawy, bo jestem spracowany. Dlatego nadano mu imię Edom[284].
25.31 Jakub powiedział: Sprzedaj mi dziś twoje pierworództwo[285].
25.32 A Ezaw odpowiedział: Oto jestem bliski śmierci, na cóż mi pierworództwo[286]?
25.33 Jakub powiedział: Przysięgnij mi dziś. Przysiągł mu więc i sprzedał Jakubowi swoje pierworództwo.
25.34 Jakub dał więc Ezawowi chleba i potrawę z soczewicy, a on jadł i pił, a potem powstał i poszedł. W ten sposób Ezaw pogardził swoim pierworództwem[287].
26.1 Potem nastał głód na ziemi, po tym pierwszym głodzie[288], który był za dni Abrahama. Izaak udał się więc do Abimeleka, króla Filistynów, do Geraru.
26.2 Wtedy PAN ukazał mu[289] się i powiedział: Nie idź do Egiptu, ale mieszkaj w ziemi, którą ci wskażę.
26.3 Bądź przybyszem w tej ziemi, a ja będę z tobą i będę ci błogosławił. Tobie bowiem i twemu potomstwu dam te wszystkie krainy i dotrzymam przysięgi, którą złożyłem twemu ojcu Abrahamowi.
26.4 I rozmnożę twoje potomstwo jak gwiazdy na niebie, i dam twemu potomstwu wszystkie te krainy. A będą błogosławione w twoim potomstwie wszystkie narody ziemi[290];
26.5 Dlatego że Abraham posłuchał mego głosu i strzegł mego nakazu, moich przykazań, moich ustaw i moich praw[291].
26.6 Izaak zamieszkał więc w Gerarze.
26.7 A gdy mężczyźni tego miejsca pytali o jego żonę, odpowiedział: To moja siostra[292]. Bał się bowiem mówić: To moja żona, by mężczyźni tego miejsca nie zabili go z powodu Rebeki, bo była bardzo piękna.
26.8 Gdy mieszkał tam już dłuższy czas, król Filistynów Abimelek wyjrzał przez okno i zobaczył, że Izaak pieścił swą żonę Rebekę.
26.9 Abimelek wezwał więc Izaaka i powiedział: To jest na pewno twoja żona. Dlaczego mówiłeś: To moja siostra? Izaak mu odpowiedział: Bo mówiłem sobie: Abym nie umarł z jej powodu.
26.10 Abimelek powiedział: Coś ty nam zrobił[293]? Mało brakowało, a ktoś z ludu spałby z twoją żoną i tak sprowadziłbyś na nas grzech.
26.11 Rozkazał więc Abimelek całemu ludowi: Kto by dotknął[294] tego człowieka albo jego żony, na pewno umrze.
26.12 Wówczas Izaak posiał w tej ziemi i zebrał w tym roku stokrotny plon, bo PAN mu błogosławił[295].
26.13 I wzbogacił się ów człowiek, i rozwijał się coraz bardziej[296], aż stał się bardzo zamożny.
26.14 Miał trzody owiec i stada wołów oraz wiele sług, tak że Filistyni mu zazdrościli[297].
26.15 I wszystkie studnie, które wykopali słudzy jego ojca, za dni jego ojca Abrahama, Filistyni zasypali i napełnili je ziemią.
26.16 I Abimelek powiedział do Izaaka: Odejdź od nas, bo jesteś dużo zamożniejszy od nas.
26.17 Izaak odszedł więc stamtąd i rozbił namioty w dolinie Gerar, i tam zamieszkał.
26.18 Potem Izaak na nowo odkopał studnie, które wykopali za dni jego ojca Abrahama, a które Filistyni zasypali po śmierci Abrahama, i nadał im te same nazwy, jakie nadał im jego ojciec.
26.19 Wtedy słudzy Izaaka kopali w tej dolinie i znaleźli tam studnię ze źródlaną wodą.
26.20 Lecz pasterze z Geraru kłócili się z pasterzami Izaaka, mówiąc: To nasza woda. Nazwał więc tę studnię Esek, bo spierali się z nim.
26.21 Gdy wykopali drugą studnię, również kłócili się o nią. Dlatego nazwał ją Sitna.
26.22 Potem przeniósł się stamtąd i wykopał kolejną studnię, o którą już nie było sporu. Nazwał ją więc Rechobot i mówił: Oto teraz PAN dał nam miejsce, abyśmy się rozmnażali na ziemi.
26.23 I wyruszył stamtąd do Beer-Szeby.
26.24 Tej nocy ukazał mu się PAN[298] i powiedział: Ja jestem Bogiem twego ojca Abrahama[299]. Nie bój się, bo jestem z tobą. Będę ci błogosławił i rozmnożę twoje potomstwo ze względu na mego sługę Abrahama.
26.25 Zbudował więc tam ołtarz[300] i wzywał imienia PANA[301], i rozbił tam swój namiot. Tam też słudzy Izaaka wykopali studnię.
26.26 Wtedy przybyli do niego z Geraru Abimelek i Achuzat, jeden z jego przyjaciół, oraz dowódca jego wojska Pikol.
26.27 Izaak zapytał ich: Po co przybyliście do mnie, skoro mnie nienawidzicie i wypędziliście mnie od siebie?
26.28 A oni odpowiedzieli: Zobaczyliśmy naprawdę, że PAN jest z tobą[302], więc powiedzieliśmy: Niech będzie teraz przysięga między nami, między nami a tobą, i ustanowimy przymierze z tobą;
26.29 Abyś nam nie czynił nic złego, jak i my też nie dotknęliśmy ciebie i tylko dobrze ci czyniliśmy, i pozwoliliśmy ci odejść w pokoju; a ty teraz jesteś błogosławiony przez PANA[303].
26.30 Wtedy wyprawił im ucztę; jedli więc i pili.
26.31 Nazajutrz wstali wcześnie rano i złożyli sobie wzajemnie przysięgę. Potem Izaak pożegnał się z nimi i odeszli od niego w pokoju.
26.32 Tego samego dnia słudzy Izaaka przyszli i opowiedzieli mu o studni, którą wykopali: Znaleźliśmy wodę.
26.33 I nazwał ją Szibea. Dlatego to miasto nazywa się Beer-Szeba[304] aż do dzisiaj.
26.34 Gdy Ezaw miał czterdzieści lat, pojął sobie za żonę Judytę, córkę Beeriego Chetyty, i Bosmat, córkę Elona Chetyty.
26.35 Były one przyczyną utrapień Izaaka i Rebeki[305].
27.1 A gdy Izaak się zestarzał i jego oczy osłabły, tak że nie mógł widzieć, wezwał swego starszego syna Ezawa i powiedział do niego: Synu mój! A on odpowiedział: Oto jestem.
27.2 Izaak powiedział: Oto zestarzałem się już i nie znam dnia swojej śmierci[306].
27.3 Teraz więc weź, proszę, swoją broń, kołczan i łuk, wyjdź na pole i upoluj mi zwierzynę.
27.4 I przygotuj mi smaczną potrawę, jaką lubię, i przynieś mi ją, a będę jadł, aby moja dusza błogosławiła ci, zanim umrę.
27.5 A Rebeka słyszała, gdy Izaak mówił do swego syna Ezawa. I Ezaw wyszedł na pole, aby upolować zwierzynę i ją przynieść.
27.6 I Rebeka powiedziała do swego syna Jakuba: Słyszałam, jak twój ojciec mówił do twego brata Ezawa:
27.7 Przynieś mi zwierzynę i przygotuj mi smaczną potrawę, abym jadł i błogosławił ci przed PANEM, zanim umrę.
27.8 Teraz więc, mój synu, posłuchaj mego głosu w tym, co ci każę.
27.9 Idź do trzody i przynieś mi stamtąd dwoje dobrych koźląt, a przygotuję z nich dla twego ojca smaczną potrawę, jaką lubi.
27.10 I zaniesiesz twemu ojcu, i będzie jadł, aby ci błogosławił, zanim umrze.
27.11 Wtedy Jakub powiedział do swej matki Rebeki: Przecież mój brat Ezaw jest człowiekiem owłosionym, a ja jestem człowiekiem gładkim;
27.12 Jeśli mój ojciec mnie dotknie, okażę się w jego oczach oszustem, ściągnę na siebie przekleństwo, a nie błogosławieństwo.
27.13 Jego matka odpowiedziała mu: Mój synu, niech na mnie spadnie twoje przekleństwo. Tylko posłuchaj mego głosu, idź i przynieś mi je.
27.14 Poszedł więc, wziął i przyniósł je swej matce, a ona przygotowała smaczną potrawę, jaką lubił jego ojciec.
27.15 Potem Rebeka wzięła szaty swego starszego syna Ezawa, najcenniejsze, jakie miała u siebie w domu, i ubrała w nie swego młodszego syna Jakuba.
27.16 A skórkami koźląt owinęła mu ręce i gładką szyję.
27.17 I dała chleb i smaczną potrawę, którą przygotowała, w ręce swego syna Jakuba.
27.18 A on poszedł do swego ojca i powiedział: Mój ojcze! A on odpowiedział: Oto jestem. Kto ty jesteś, mój synu?
27.19 Jakub odpowiedział swemu ojcu: Ja jestem Ezaw, twój pierworodny. Zrobiłem, jak mi kazałeś. Podnieś się, proszę, siądź i jedz z mojej zwierzyny, aby mi błogosławiła twoja dusza.
27.20 Izaak zapytał swego syna: Jakże tak szybko to znalazłeś, mój synu? A on odpowiedział: To PAN, twój Bóg, sprawił, że mi się udało.
27.21 Potem Izaak powiedział do Jakuba: Zbliż się, proszę, abym cię dotknął, mój synu, czy ty jesteś moim synem Ezawem, czy nie.
27.22 Jakub podszedł więc do swego ojca Izaaka, który dotknął go i powiedział: Głos jest głosem Jakuba, ale ręce są rękami Ezawa.
27.23 I nie rozpoznał go, bo jego ręce były owłosione jak ręce jego brata Ezawa. I błogosławił mu.
27.24 I zapytał: Czy ty jesteś moim synem Ezawem? A on odpowiedział: Jestem.
27.25 Potem powiedział: Podaj mi, żebym jadł ze zwierzyny mego syna, aby błogosławiła ci moja dusza. Wtedy podał mu i jadł. Przyniósł mu też wina, a on pił.
27.26 Jego ojciec Izaak powiedział mu: Podejdź teraz i pocałuj mnie, mój synu.
27.27 Podszedł więc i pocałował go. Gdy poczuł zapach jego szat, błogosławił mu, mówiąc: Oto zapach mego syna jak zapach pola, które PAN błogosławił[307].
27.28 Niech Bóg da ci z rosy nieba i żyzność ziemi oraz obfitość zboża i wina.
27.29 Niech ludzie ci służą i niech ci się kłaniają narody[308]. Bądź panem twoich braci i niech ci się kłaniają synowie twojej matki. Niech będzie przeklęty, kto cię przeklina, a niech będzie błogosławiony, kto cię błogosławi[309].
27.30 Gdy Izaak skończył błogosławić Jakuba i ledwie Jakub odszedł sprzed oblicza swego ojca Izaaka, jego brat Ezaw wszedł z łowów.
27.31 On także przygotował smaczną potrawę, przyniósł ją swemu ojcu i powiedział mu: Podnieś się, mój ojcze, i jedz ze zwierzyny twego syna, aby błogosławiła mi twoja dusza.
27.32 Jego ojciec Izaak zapytał go: Kim jesteś? A on odpowiedział: Jestem twoim synem, twoim pierworodnym, Ezawem.
27.33 Wtedy Izaak bardzo się przeraził i zapytał: Któż to? A gdzie jest ten, co ułowił zwierzynę i przyniósł mi, a ja jadłem ze wszystkiego, zanim ty przyszedłeś, i błogosławiłem mu? Będzie więc błogosławionym.
27.34 A gdy Ezaw usłyszał słowa swego ojca, podniósł donośny krzyk[310] pełen goryczy i powiedział swemu ojcu: Błogosław też i mi, mój ojcze.
27.35 A on mu powiedział: Twój brat podstępnie przyszedł i wziął twoje błogosławieństwo.
27.36 Ezaw powiedział: Czy nie słusznie nadano mu imię Jakub[311]? Podszedł mnie bowiem już dwukrotnie: wziął moje pierworództwo, a teraz zabrał moje błogosławieństwo. I zapytał: Czy nie zachowałeś dla mnie błogosławieństwa?
27.37 Izaak odpowiedział Ezawowi: Ustanowiłem go panem nad tobą i wszystkich jego braci dałem mu za sługi, i zapewniłem mu zboże i wino. Cóż więc mogę dla ciebie zrobić, mój synu?
27.38 I Ezaw powiedział do swego ojca: Czy masz tylko jedno błogosławieństwo, mój ojcze? Błogosław także i mnie, mój ojcze. I Ezaw podniósł głos i zapłakał[312].
27.39 I jego ojciec Izaak odpowiedział mu: Twoje mieszkanie będzie z żyznej ziemi i z rosy nieba z góry.
27.40 A będziesz żył z twego miecza i będziesz służył twemu bratu. Ale gdy stanie się, że będziesz panował, zrzucisz jego jarzmo z twojej szyi.
27.41 Dlatego Ezaw nienawidził[313] Jakuba z powodu błogosławieństwa, którym mu błogosławił jego ojciec. I Ezaw mówił w swym sercu: Zbliżają się dni żałoby po moim ojcu, wtedy zabiję mego brata Jakuba.
27.42 I doniesiono Rebece o słowach jej starszego syna Ezawa. Kazała więc przywołać swego młodszego syna Jakuba i powiedziała do niego: Oto twój brat Ezaw pociesza się tym, że cię zabije.
27.43 Teraz więc, mój synu, posłuchaj mego głosu, wstań i uciekaj do mego brata Labana, do Charanu;
27.44 Pozostań u niego przez pewien czas, aż ucichnie gniew twego brata;
27.45 Aż ustąpi zapalczywość twego brata na ciebie i zapomni o tym, co mu zrobiłeś. Wtedy każę cię stamtąd sprowadzić. Czemu mam być pozbawiona was obu w jednym dniu?
27.46 I Rebeka powiedziała do Izaaka: Obrzydło mi życie z powodu córek Cheta[314]. Jeśli Jakub też weźmie sobie żonę z córek Cheta, jakie są na tej ziemi, po co mi życie?
28.1 Wtedy Izaak wezwał Jakuba i błogosławił mu, i rozkazał: Nie bierz sobie żony z córek Kanaanu[315].
28.2 Ale wstań i idź do krainy Paddan-Aram, do domu Betuela, ojca twojej matki, i weź sobie stamtąd żonę z córek Labana, brata twojej matki.
28.3 A Bóg Wszechmogący[316] niech ci błogosławi i niech cię uczyni płodnym i rozmnoży, abyś stał się licznym ludem;
28.4 I niech ci da błogosławieństwo Abrahama[317], tobie i twemu potomstwu z tobą, abyś odziedziczył ziemię, na której jesteś przybyszem, którą Bóg dał Abrahamowi.
28.5 I tak Izaak wysłał Jakuba, który udał się do krainy Paddan-Aram, do Labana, syna Betuela, Syryjczyka, brata Rebeki, matki Jakuba i Ezawa.
28.6 A Ezaw widział, że Izaak błogosławił Jakubowi i posłał go do krainy Paddan-Aram, aby stamtąd wziął sobie żonę, i że błogosławiąc mu, przykazał: Nie weźmiesz żony z córek Kanaanu;
28.7 I że Jakub był posłuszny swemu ojcu oraz swojej matce, i poszedł do krainy Paddan-Aram;
28.8 Widział też Ezaw, że córki Kanaanu nie podobają się jego ojcu Izaakowi;
28.9 Wtedy Ezaw poszedł do Izmaela i oprócz żon, które już miał, wziął za żonę Machalat, córkę Izmaela, syna Abrahama, siostrę Nebajota[318].
28.10 A Jakub wyszedł z Beer-Szeby i udał się do Charanu.
28.11 Przyszedł na pewne miejsce i tam nocował, bo słońce już zaszło. Wziął jeden z kamieni z tego miejsca, podłożył go sobie pod głowę i zasnął na tym miejscu.
28.12 I śniło mu się[319], że na ziemi stała drabina, a jej szczyt sięgał nieba. A oto aniołowie Boży wstępowali i zstępowali po niej.
28.13 A PAN stał nad nią i powiedział: Ja jestem PAN[320], Bóg twego ojca Abrahama i Bóg Izaaka. Ziemię, na której leżysz, dam tobie i twemu potomstwu.
28.14 A twoje potomstwo będzie jak proch ziemi[321] i rozprzestrzenisz się na zachód i na wschód, na północ i na południe[322]. A w tobie i w twoim potomstwie będą błogosławione wszystkie narody ziemi[323].
28.15 Oto ja jestem z tobą[324] i będę cię strzegł[325], gdziekolwiek pójdziesz, i przyprowadzę cię z powrotem do tej ziemi. Bo nie opuszczę cię, aż spełnię to, co ci obiecałem.
28.16 Gdy Jakub zbudził się ze snu, powiedział: Naprawdę PAN jest na tym miejscu, a ja o tym nie wiedziałem.
28.17 I przestraszył się, i powiedział: O, jakie straszne to miejsce[326]! To nie może być nic innego jak dom Boży[327] i brama nieba[328].
28.18 I Jakub wstał wcześnie rano, wziął kamień, który podłożył sobie pod głowę i postawił go na znak, i nalał oliwy na jego wierzch.
28.19 I nadał temu miejscu nazwę Betel[329], lecz przedtem miasto nazywało się Luz.
28.20 Wtedy Jakub złożył ślub[330], mówiąc: Jeśli Bóg będzie ze mną i będzie mnie strzegł na tej drodze, którą idę, jeśli da mi chleb do jedzenia i odzież do ubrania;
28.21 I jeśli wrócę w pokoju do domu mego ojca, to PAN[331] będzie moim Bogiem[332].
28.22 A ten kamień, który postawiłem na znak, będzie domem Bożym. I ze wszystkiego, co mi dasz, będę ci na pewno oddawał dziesięcinę[333].
29.1 Wtedy Jakub wyruszył w drogę i poszedł do ziemi ludów Wschodu.
29.2 I spojrzał, a oto w polu studnia i trzy stada owiec leżących przy niej. Z tej studni pojono bowiem stada, a wielki kamień przykrywał wierzch tej studni.
29.3 A gdy schodziły się wszystkie stada, odsuwano kamień z wierzchu studni i pojono owce. Potem znów zasuwano kamień na wierzch studni na jego miejsce.
29.4 Jakub zapytał ich: Moi bracia, skąd jesteście? I odpowiedzieli: Jesteśmy z Charanu.
29.5 Zapytał ich: Czy znacie Labana, syna Nachora? Odpowiedzieli: Znamy.
29.6 Potem zapytał: Czy dobrze się miewa? A oni odpowiedzieli: Dobrze. Oto właśnie jego córka Rachela nadchodzi ze stadem.
29.7 Wtedy powiedział: Oto jeszcze jest jasny dzień i nie czas zganiać stada. Napójcie owce i idźcie, popaście je.
29.8 Oni odpowiedzieli: Nie możemy, dopóki nie zbiorą się wszystkie stada i nie odsuną kamienia z wierzchu studni. Wtedy napoimy stada.
29.9 A gdy jeszcze tak z nimi rozmawiał, nadeszła Rachela z owcami swego ojca, bo je pasła.
29.10 I gdy Jakub ujrzał Rachelę, córkę Labana, brata swej matki, z owcami Labana, brata swej matki, podszedł, odsunął kamień z wierzchu studni i napoił owce Labana, brata swojej matki.
29.11 Potem Jakub pocałował Rachelę i głośno zapłakał.
29.12 I Jakub powiedział Racheli, że jest bratem jej ojca i że jest synem Rebeki. Ona pobiegła więc i oznajmiła to swemu ojcu.
29.13 A gdy Laban usłyszał wieść o Jakubie, synu swojej siostry, wybiegł mu naprzeciw, objął go, ucałował i zaprowadził do swego domu. A on opowiedział Labanowi o wszystkim.
29.14 Wtedy Laban powiedział mu: Ty naprawdę jesteś z moich kości i z mojego ciała[334]. I Jakub mieszkał u niego przez cały miesiąc.
29.15 Potem Laban powiedział do Jakuba: Czyż dlatego, że jesteś moim bratem, będziesz mi służyć za darmo? Powiedz mi, jaka ma być twoja zapłata.
29.16 A Laban miał dwie córki: starsza miała na imię Lea, młodsza zaś Rachela.
29.17 Lea miała czułe oczy, Rachela zaś była piękna i miła dla oka.
29.18 Jakub kochał Rachelę i powiedział: Będę ci służył siedem lat za twoją młodszą córkę Rachelę[335].
29.19 Laban odpowiedział: Lepiej mi ją dać tobie niż innemu mężczyźnie. Zamieszkaj ze mną.
29.20 I Jakub służył za Rachelę siedem lat, które wydawały mu się jak kilka dni, bo ją kochał[336].
29.21 Potem Jakub powiedział do Labana: Daj mi moją żonę, bo wypełniły się moje dni, abym z nią obcował.
29.22 Wtedy Laban zebrał wszystkich mężczyzn tego miejsca i wyprawił ucztę.
29.23 A gdy nastał wieczór, wziął swoją córkę Leę i wprowadził ją do Jakuba, a on obcował z nią.
29.24 Laban dał też swoją służącą Zilpę swej córce Lei za służącą.
29.25 Rano okazało się, że to była Lea. Powiedział więc do Labana: Cóż mi zrobiłeś? Czy nie za Rachelę ci służyłem? Dlaczego mnie oszukałeś?
29.26 Laban odpowiedział: Nie ma u nas zwyczaju, aby młodszą wydawać za mąż przed starszą.
29.27 Dopełnij jej tydzień, a dam ci i tę za służbę, którą mi odsłużysz drugie siedem lat.
29.28 I Jakub tak zrobił, i dopełnił jej tydzień. Potem Laban dał mu swoją córkę Rachelę za żonę.
29.29 Laban dał też swoją służącą Bilhę swej córce Racheli za służącą.
29.30 Wtedy Jakub obcował też z Rachelą i kochał Rachelę bardziej niż Leę[337], i służył mu jeszcze drugie siedem lat.
29.31 A gdy PAN widział, że Lea była znienawidzona, otworzył jej łono. Rachela zaś była bezpłodna[338].
29.32 Lea poczęła więc i urodziła syna, i nadała mu imię Ruben. Powiedziała bowiem: PAN naprawdę wejrzał na moje utrapienie. Dlatego teraz mój mąż będzie mnie kochać.
29.33 Gdy znów poczęła i urodziła syna, powiedziała: PAN usłyszał, że byłam znienawidzona. Dlatego dał mi także tego syna. I nadała mu imię Symeon.
29.34 Potem znów poczęła i urodziła syna, i powiedziała: Tym razem mój mąż przywiąże się do mnie, bo urodziłam mu trzech synów. Dlatego nadała mu imię Lewi[339].
29.35 Gdy jeszcze raz poczęła i urodziła syna, powiedziała: Teraz już będę chwalić PANA. Dlatego nadała mu imię Juda. I przestała rodzić.
30.1 Gdy Rachela widziała, że nie rodzi dzieci Jakubowi, zazdrościła[340] swej siostrze i powiedziała do Jakuba: Daj mi dzieci, bo inaczej umrę.
30.2 Jakub rozgniewał się na Rachelę i powiedział: Czy ja jestem Bogiem, który odmówił ci owocu twego łona[341]?
30.3 A ona odpowiedziała: Oto moja służąca Bilha. Obcuj z nią i urodzi na moich kolanach[342], i będę miała z niej dzieci.
30.4 Dała mu więc swoją służącą Bilhę za żonę, a Jakub z nią obcował.
30.5 Bilha poczęła i urodziła Jakubowi syna.
30.6 I Rachela powiedziała: Bóg mnie osądził i usłyszał mój głos, i dał mi syna. Dlatego nadała mu imię Dan.
30.7 Potem Bilha, służąca Racheli, znowu poczęła i urodziła Jakubowi drugiego syna.
30.8 Wtedy Rachela powiedziała: Dzielnie walczyłam z moją siostrą i zwyciężyłam. I nadała mu imię Neftali.
30.9 A gdy Lea widziała, że przestała rodzić, wzięła swoją służącą Zilpę i dała ją Jakubowi za żonę.
30.10 I Zilpa, służąca Lei, urodziła Jakubowi syna.
30.11 Wtedy Lea powiedziała: Przyszedł oddział. I nadała mu imię Gad.
30.12 Potem Zilpa, służąca Lei, urodziła Jakubowi drugiego syna.
30.13 I Lea powiedziała: To na moje szczęście, bo kobiety będą mnie nazywać szczęśliwą[343]. I nadała mu imię Aszer.
30.14 A w czasie żniwa pszenicznego Ruben wyszedł i znalazł na polu mandragory, i przyniósł je do swojej matki Lei. Wtedy Rachela powiedziała do Lei: Daj mi, proszę, z mandragor twego syna.
30.15 A ona jej odpowiedziała: Mało ci, że zabrałaś mi mojego męża, to teraz chcesz też zabrać mandragory mego syna? Wtedy Rachela powiedziała: Niech śpi z tobą tej nocy za mandragory twego syna.
30.16 A gdy Jakub wracał wieczorem z pola, Lea wyszła mu naprzeciw i powiedziała: Masz do mnie przyjść, bo nabyłam cię za mandragory mego syna. I spał z nią tej nocy.
30.17 A Bóg wysłuchał[344] Leę i poczęła, i urodziła Jakubowi piątego syna.
30.18 I Lea powiedziała: Bóg mi oddał moją zapłatę za to, że dałam moją służącą swemu mężowi. I nadała mu imię Issachar.
30.19 Potem Lea znowu poczęła i urodziła Jakubowi szóstego syna.
30.20 I Lea mówiła: Bóg obdarzył mnie wspaniałym darem. Teraz mój mąż będzie ze mną mieszkał, bo urodziłam mu sześciu synów. I nadała mu imię Zebulon.
30.21 Potem urodziła córkę i nadała jej imię Dina.
30.22 Bóg wspomniał też na Rachelę i wysłuchał ją Bóg, i otworzył jej łono.
30.23 Poczęła więc i urodziła syna, i powiedziała: Bóg zabrał moją hańbę[345].
30.24 Nadała mu imię Józef i powiedziała: Niech PAN da mi drugiego syna.
30.25 Gdy Rachela urodziła Józefa, Jakub powiedział do Labana: Puść mnie, abym wrócił do mego miejsca i do mojej ziemi.
30.26 Daj mi moje żony i moje dzieci, za które ci służyłem, abym mógł iść. Wiesz przecież, jak ci służyłem.
30.27 I Laban powiedział do niego: Proszę, jeśli znalazłem łaskę w twoich oczach[346], zostań ze mną. Doznałem bowiem tego, że PAN mi błogosławił ze względu na ciebie[347].
30.28 Mówił dalej: Wyznacz swoją zapłatę, a dam ci ją.
30.29 Wtedy Jakub mu odpowiedział: Ty wiesz, jak ci służyłem i jaki stał się przy mnie twój dobytek.
30.30 Miałeś bowiem niewiele przed moim przyjściem, a bardzo się to pomnożyło i PAN błogosławił ci, odkąd tu jestem. Kiedy jednak mam się starać o swój dom?
30.31 I Laban zapytał: Cóż mam ci dać? Jakub odpowiedział: Nic mi nie dasz. Ale jeśli zrobisz to, co ci powiem, wtedy wrócę i będę pasł twoje stado, i strzegł go.
30.32 Obejdę dziś wszystkie twoje stada i odłączę z nich każde bydło pstre i nakrapiane i każde bydło ciemne wśród owiec, a nakrapiane i pstre wśród kóz. To będzie moja zapłata.
30.33 Potem moja sprawiedliwość[348] da świadectwo o mnie, gdy przyjdzie czas, abyś mi zapłacił. Wszystko, co nie będzie pstre i nakrapiane wśród kóz, a ciemne wśród owiec, niech będzie mi poczytane za kradzież.
30.34 Laban powiedział: Niech się stanie według twego słowa.
30.35 W tym dniu odłączył kozły prążkowane i nakrapiane i wszystkie kozy pstre i nakrapiane, i wszystkie, które miały jakąś białą plamkę, także i czarne wśród owiec, i oddał je w ręce swych synów.
30.36 I Laban odłączył się od Jakuba na odległość trzech dni drogi. A Jakub pasł resztę stada Labana.
30.37 Wtedy Jakub nabrał zielonych prętów topolowych, laskowych i kasztanowych i miejscami poobdzierał je z kory do białego, obnażając białość, która była na prętach.
30.38 Gdy stada przychodziły pić, przed stadami nakładł do rynien i koryt z wodą tych prętów, które poobdzierał z kory, aby parzyły się stada, przychodząc pić.
30.39 I stada parzyły się przy tych prętach i rodziły jagnięta prążkowane, pstre i nakrapiane.
30.40 I Jakub odłączył jagnięta, a owce stawiał przodem do jagniąt prążkowanych i do wszystkich ciemnych w stadzie Labana, a swoje stada stawiał osobno i nie łączył ich ze stadem Labana.
30.41 A gdy silniejsze zwierzęta się parzyły, Jakub kładł pręty w koryta, przed oczy zwierząt, aby parzyły się przed prętami.
30.42 Lecz gdy przychodziły słabsze zwierzęta, nie kładł ich. I słabsze były Labana, a silniejsze Jakuba.
30.43 I tak wzbogacił się bardzo ten człowiek, i miał wiele stad, a także służące i służących oraz wielbłądy i osły[349].
31.1 Potem Jakub usłyszał, jak synowie Labana mówili: Jakub zabrał wszystko, co należało do naszego ojca, i z tego, co było naszego ojca, zdobył całe to bogactwo.
31.2 Jakub widział też oblicze Labana, że nie było w stosunku do niego takie jak wcześniej.
31.3 Wtedy PAN powiedział do Jakuba[350]: Wróć do ziemi swoich ojców i do swojej rodziny, a będę z tobą[351].
31.4 Jakub kazał więc przywołać Rachelę i Leę na pole do swojego stada.
31.5 I powiedział im: Widzę oblicze waszego ojca, że nie jest w stosunku do mnie takie jak wcześniej, ale Bóg mego ojca był ze mną.
31.6 Wy też same wiecie, że ze wszystkich moich sił służyłem waszemu ojcu;
31.7 Ale wasz ojciec oszukał mnie i dziesięć razy zmieniał moją zapłatę. Bóg jednak nie pozwolił mu skrzywdzić mnie[352].
31.8 Jeśli powiedział: Pstre będą twoją zapłatą, to wszystkie stada rodziły pstre; a gdy mówił: Prążkowane będą twoją zapłatą, to wszystkie stada rodziły prążkowane.
31.9 W ten sposób Bóg odebrał dobytek waszemu ojcu i dał go mnie.
31.10 Gdy bowiem był czas parzenia się stad, podniosłem swe oczy i widziałem we śnie, że samce łączyły się z bydłami prążkowanymi, pstrymi i biało nakrapianymi.
31.11 Wtedy Anioł Boga[353] powiedział mi we śnie: Jakubie! A ja odpowiedziałem: Oto jestem[354].
31.12 Potem powiedział: Podnieś teraz swe oczy i zobacz wszystkie samce łączące się z owcami prążkowanymi, pstrymi i biało nakrapianymi. Widziałem[355] bowiem wszystko, co Laban ci uczynił.
31.13 Ja jestem Bogiem z Betel, gdzie namaściłeś kamień i gdzie złożyłeś mi ślub. Teraz więc wstań, wyjdź z tej ziemi i wróć do ziemi twojej rodziny.
31.14 I Rachela, i Lea odpowiedziały mu: Czy mamy jeszcze jakąś cząstkę i dziedzictwo w domu naszego ojca?
31.15 Czy nie jesteśmy uważane u niego za obce? Sprzedał nas bowiem i jeszcze przejadł nasz majątek.
31.16 Bo całe bogactwo, które Bóg odebrał naszemu ojcu, jest nasze i naszych synów. Dlatego teraz zrób wszystko, co ci Bóg rozkazał[356].
31.17 Jakub wstał więc i wsadził swych synów i swe żony na wielbłądy.
31.18 I zabrał całe swoje stado i cały swój majątek, który zdobył, swój dobytek, który nabył w Paddan-Aram, aby wrócić do swego ojca Izaaka, do ziemi Kanaan.
31.19 Gdy Laban odszedł strzyc swoje owce, Rachela ukradła posążki należące do jej ojca.
31.20 I Jakub wykradł się potajemnie od Labana Syryjczyka, nie oznajmiając mu, że ucieka.
31.21 Uciekł więc ze wszystkim, co miał. Wstał i przeprawił się przez rzekę, i udał się ku górze Gilead.
31.22 A trzeciego dnia doniesiono Labanowi, że Jakub uciekł.
31.23 Wziął więc ze sobą swoich braci, gonił go przez siedem dni i doścignął go na górze Gilead.
31.24 Lecz Bóg przyszedł do Labana Syryjczyka tej nocy we śnie[357] i powiedział mu: Strzeż się, abyś nie mówił do Jakuba ani dobrze, ani źle[358].
31.25 Laban dogonił Jakuba, gdy Jakub rozbił swój namiot na górze. Laban ze swoimi braćmi też rozbił namiot na górze Gilead.
31.26 Wtedy Laban powiedział do Jakuba: Coś ty zrobił, że się wykradłeś potajemnie ode mnie i uprowadziłeś moje córki jak pojmane mieczem?
31.27 Dlaczego potajemnie uciekłeś i wykradłeś się ode mnie, i nic mi nie powiedziałeś, abym mógł wyprawić cię z radością, z pieśniami, z bębnem i harfą?
31.28 I nie pozwoliłeś mi ucałować moich synów i moich córek? Naprawdę głupio postąpiłeś.
31.29 Jest to w mocy mojej ręki, aby zrobić wam coś złego, ale Bóg waszego ojca powiedział mi zeszłej nocy: Strzeż się, abyś nie mówił do Jakuba ani dobrze, ani źle[359].
31.30 A teraz, gdy chciałeś odejść, bo bardzo tęskniłeś za domem twego ojca, dlaczego ukradłeś moje bożki[360]?
31.31 I Jakub odpowiedział Labanowi: Bałem się, bo myślałem, że siłą odbierzesz mi twoje córki.
31.32 Lecz ten, u kogo znajdziesz twoje bożki, niech umrze. Sprawdź w obecności naszych braci, czy coś twojego jest u mnie, i weź sobie. Jakub nie wiedział bowiem, że Rachela je ukradła.
31.33 Laban wszedł więc do namiotu Jakuba i do namiotu Lei, a także do namiotu obu służących, ale nic nie znalazł. Gdy wyszedł z namiotu Lei, wszedł do namiotu Racheli.
31.34 A Rachela wzięła posążki, włożyła je pod siodło wielbłądzie i usiadła na nich. Laban przeszukał cały namiot, ale nic nie znalazł.
31.35 Powiedziała do swego ojca: Niech się mój pan[361] nie gniewa, że nie mogę wstać przed tobą, bo mam kobiecą przypadłość. I szukał, ale nie znalazł posążków.
31.36 Wtedy Jakub rozgniewał[362] się i zganił Labana. I Jakub powiedział do Labana: Jakie jest moje przestępstwo i jaki mój grzech, że goniłeś mnie w gniewie?
31.37 Oto przeszukałeś wszystkie moje rzeczy. Co znalazłeś z rzeczy należących do twego domu? Połóż to tutaj przed moimi i twoimi braćmi i niech rozsądzą między nami dwoma.
31.38 Dwadzieścia lat mieszkałem z tobą. Twoje owce i twoje kozy nie roniły, a baranów z twego stada nie jadłem.
31.39 Rozszarpanego przez zwierzę nie przynosiłem do ciebie, wynagradzałem ci szkodę[363]; z mojej ręki domagałeś się tego, co było ukradzione we dnie i co było ukradzione w nocy.
31.40 Bywało, że we dnie męczył mnie upał, a mróz w nocy, tak że sen odchodził od moich oczu.
31.41 Dwadzieścia lat ci służyłem w twoim domu: czternaście lat za twoje dwie córki, a sześć lat za twoje bydło. A po dziesięć razy zmieniałeś moją zapłatę.
31.42 Gdyby Bóg mojego ojca, Bóg Abrahama i bojaźń Izaaka, nie był ze mną, pewnie byś mnie teraz odprawił z niczym[364]. Ale Bóg wejrzał na moje utrapienie i na pracę moich rąk[365] i przestrzegł cię zeszłej nocy.
31.43 Wtedy Laban odpowiedział Jakubowi: Córki te są moimi córkami i dzieci te są moimi dziećmi, i dobytek ten to mój dobytek, i wszystko, co widzisz, jest moje. Ale cóż mogę dziś uczynić tym moim córkom albo dzieciom, które urodziły?
31.44 Chodź więc, zawrzyjmy przymierze, ja i ty, i niech to będzie świadectwem między mną a tobą.
31.45 I Jakub wziął kamień, i postawił go jako pomnik.
31.46 Potem Jakub powiedział do swoich braci: Nazbierajcie kamieni. Wzięli więc kamienie i zrobili stos, i jedli tam na tym stosie.
31.47 I Laban nazwał go Jegar Sahaduta, a Jakub go nazwał Galed.
31.48 Bo Laban mówił: Ten stos niech będzie dziś świadkiem[366] między mną a tobą. Dlatego Jakub nazwał go Galed;
31.49 I Myspa, bo Laban powiedział: Niech PAN czuwa nade mną i nad tobą, gdy się oddalimy od siebie.
31.50 Jeśli będziesz krzywdził moje córki i jeśli pojmiesz inne żony oprócz moich córek, to choć nie ma tu z nami nikogo, patrz: Bóg jest świadkiem[367] między mną a tobą.
31.51 I Laban mówił dalej do Jakuba: Oto ten stos kamieni i oto ten pomnik, który postawiłem między mną a tobą.
31.52 Ten stos jest świadkiem i ten pomnik jest świadkiem tego, że ja do ciebie nie pójdę dalej za ten stos i ty też nie pójdziesz do mnie za ten stos i pomnik w złym zamiarze.
31.53 Bóg Abrahama i Bóg Nachora, Bóg ich ojca, niech rozsądzi między nami. Jakub przysiągł więc przez bojaźń swego ojca Izaaka.
31.54 Potem Jakub złożył na wzgórzu ofiarę i wezwał swych braci do jedzenia chleba. Jedli więc chleb i nocowali na tym wzgórzu.
31.55 Nazajutrz wcześnie rano Laban wstał, ucałował swoich synów i swoje córki i błogosławił im. A Laban odszedł i wrócił na swoje miejsce.
32.1 Jakub też poszedł swoją drogą i spotkali go aniołowie Boga[368].
32.2 Gdy Jakub ich ujrzał, powiedział: To obóz Boga[369]. I nadał temu miejscu nazwę Machanaim.
32.3 Potem Jakub wysłał przed sobą posłańców do swego brata Ezawa, do ziemi Seir, do krainy Edomu.
32.4 I rozkazał im: Tak powiecie do mego pana Ezawa: To mówi twój sługa Jakub: Byłem gościem u Labana i przebywałem z nim aż do tego czasu.
32.5 Mam woły, osły i owce, służących i służące, a posyłam oznajmić to memu panu, żebym znalazł łaskę w twoich oczach[370].
32.6 Posłańcy wrócili do Jakuba i mówili: Przyszliśmy do twego brata Ezawa, a on też idzie naprzeciwko ciebie, a z nim czterystu mężów.
32.7 Jakub bardzo się przestraszył i ogarnęła go trwoga. Podzielił więc lud, który z nim był, oraz owce, woły i wielbłądy na dwa obozy.
32.8 I powiedział: Jeśli Ezaw przyjdzie do jednego obozu i uderzy na niego, to drugi obóz ocaleje.
32.9 Potem Jakub powiedział: Boże mego ojca Abrahama i Boże mego ojca Izaaka, PANIE, który do mnie powiedziałeś: Wróć do twojej ziemi i do twojej rodziny, a będę ci wyświadczał dobro.
32.10 Nie jestem godzien[371] wszelkiego miłosierdzia[372] i całej wierności, które okazałeś swemu słudze. Bo tylko o lasce przeszedłem ten Jordan, a teraz mam dwa obozy.
32.11 Wyrwij mnie, proszę, z ręki mego brata, z ręki Ezawa, bo się go boję, że przyjdzie i zabije mnie i matki z dziećmi.
32.12 Ty bowiem powiedziałeś: Na pewno będę ci wyświadczał dobro i rozmnożę twoje potomstwo jak piasek morski, który nie może być zliczony z powodu jego mnóstwa[373].
32.13 I przenocował tam tej nocy, i wziął z tego, co miał pod ręką, dar dla swego brata Ezawa;
32.14 Dwieście kóz i dwadzieścia kozłów, dwieście owiec i dwadzieścia baranów;
32.15 Trzydzieści karmiących wielbłądzic z młodymi, czterdzieści krów i dziesięć wołów, dwadzieścia oślic i dziesięcioro ośląt.
32.16 I oddał je w ręce swoich sług, każde stado oddzielnie, i powiedział do swoich sług: Idźcie przede mną i zachowajcie odstęp między stadami.
32.17 I rozkazał pierwszemu: Gdy spotka cię mój brat Ezaw, a spyta cię: Czyj jesteś? I dokąd idziesz? A czyje to stado przed tobą?
32.18 Wtedy odpowiesz: To jest dar od twego sługi Jakuba, posłany memu panu Ezawowi. A oto on sam idzie za nami.
32.19 Tak też rozkazał drugiemu i trzeciemu, i wszystkim idącym za tymi stadami: Tymi słowy mówcie do Ezawa, gdy go spotkacie.
32.20 Powiecie mu też: Oto twój sługa Jakub idzie za nami. Myślał bowiem: Przebłagam go darem, który idzie przede mną, a potem zobaczę jego oblicze. Może mnie przyjmie łaskawie.
32.21 I poszedł przed nim ten dar, a sam przenocował tej nocy ze swoim obozem.
32.22 Wstał tej nocy, wziął obie swe żony i dwie swoje służebnice oraz jedenastu swoich synów i przeszedł przez bród Jabboku.
32.23 I wziął ich, przeprawił przez tę rzekę i przeprowadził wszystko, co miał.
32.24 Jakub zaś został sam. I walczył z nim pewien mężczyzna[374] aż do wzejścia zorzy.
32.25 A widząc, że nie może go pokonać[375], dotknął go w staw biodrowy i wytrącił biodro Jakubowi ze stawu, gdy się z nim mocował.
32.26 I powiedział: Puść mnie[376], bo już wzeszła zorza. Odpowiedział: Nie puszczę cię, aż mi pobłogosławisz[377].
32.27 Wtedy mu powiedział: Jakie jest twoje imię? I odpowiedział: Jakub.
32.28 I powiedział: Twoim imieniem nie będzie już Jakub, ale Izrael[378], bo mężnie zmagałeś się z Bogiem i z ludźmi i zwyciężyłeś.
32.29 I Jakub spytał: Powiedz mi, proszę, twoje imię. A on odpowiedział: Czemu pytasz o moje imię[379]? I tam mu błogosławił[380].
32.30 Jakub nadał więc temu miejscu nazwę Penuel, mówiąc: Widziałem bowiem Boga twarzą w twarz[381], a moja dusza została zachowana.
32.31 I kiedy minął miejsce Penuel, wzeszło słońce, a on utykał z powodu swojego biodra.
32.32 Dlatego do dziś synowie Izraela nie jadają ścięgna, które jest w stawie biodrowym, gdyż dotknął Jakuba w staw biodrowy, w ścięgno, które się skurczyło.
33.1 Potem Jakub podniósł oczy i zobaczył, że Ezaw nadchodzi, a z nim czterystu mężczyzn. Podzielił więc dzieci między Leę, Rachelę a dwie służące.
33.2 I postawił na przodzie służące i ich dzieci, za nimi Leę i jej dzieci, a na końcu Rachelę z Józefem.
33.3 Sam zaś wyszedł przed nich i pokłonił się siedem razy[382] aż do ziemi, zanim doszedł do swego brata.
33.4 Ale Ezaw wybiegł mu naprzeciw, objął go, rzucił mu się na szyję i całował go. I płakali.
33.5 Potem podniósł oczy, zobaczył żony i dzieci i zapytał: A kim są ci przy tobie? I odpowiedział: To są dzieci, które Bóg w swej łaskawości dał twemu słudze[383].
33.6 Wtedy przybliżyły się służące ze swoimi dziećmi i pokłoniły się.
33.7 Przybliżyła się też Lea ze swoimi dziećmi i pokłoniły się. Potem przybliżyli się Józef i Rachela i pokłonili się.
33.8 I Ezaw zapytał: Co znaczy cały ten obóz, z którym się spotkałem? Jakub odpowiedział: Abym znalazł łaskę w oczach mego pana.
33.9 Wtedy Ezaw powiedział: Ja mam dosyć, mój bracie, zatrzymaj to, co twoje.
33.10 I Jakub powiedział: Nie, proszę, jeśli znalazłem teraz łaskę w twoich oczach, przyjmij dar z mojej ręki, bo gdy zobaczyłem twoje oblicze, to jakbym widział oblicze Boga, i ty łaskawie mnie przyjąłeś.
33.11 Przyjmij, proszę, mój dar, który ci przyniosłem, bo Bóg hojnie mi błogosławił, a mam dość wszystkiego. I tak nalegał na niego, że to przyjął.
33.12 Ezaw powiedział: Ruszajmy w drogę i chodźmy, a ja pójdę przed tobą.
33.13 I Jakub mu odpowiedział: Mój pan wie, że mam ze sobą dzieci wątłe, a owce i krowy karmią młode. Jeśli popędzi się je przez cały dzień, zginie całe stado.
33.14 Niech mój pan, proszę, idzie przed swoim sługą, a ja będę szedł powoli, jak nadąży stado, które jest przede mną, i jak nadążą dzieci, aż przyjdę do mego pana do Seiru.
33.15 Wtedy Ezaw powiedział: Zostawię więc przy tobie część ludzi, którzy są ze mną. A on odpowiedział: A na cóż to? Obym znalazł łaskę w oczach mego pana.
33.16 I tego dnia Ezaw wrócił swą drogą do Seiru.
33.17 A Jakub wyruszył do Sukkot i zbudował sobie dom, i zrobił szałasy dla swoich stad. Dlatego nazwał to miejsce Sukkot.
33.18 I Jakub przyszedł szczęśliwie do miasta Sychem, które było w ziemi Kanaan, gdy wrócił z Paddan-Aram, i rozbił obóz przed miastem.
33.19 I za sto monet kupił od synów Hemora, ojca Sychema[384], część pola, na którym rozbił swój namiot.
33.20 Tam też postawił ołtarz[385] i nazwał go: Mocny Bóg Izraela.
34.1 I Dina, córka Lei, którą urodziła Jakubowi, wyszła, aby zobaczyć córki tej ziemi.
34.2 A gdy zobaczył[386] ją Sychem, syn Chamora Chiwwity, książę tej ziemi, porwał ją, spał z nią i ją zhańbił[387].
34.3 I przylgnęła jego dusza do Diny, córki Jakuba, a zakochał się w dziewczynie i czule do niej mówił.
34.4 Potem Sychem powiedział do swego ojca Chamora: Weź mi tę dziewczynę za żonę.
34.5 A Jakub usłyszał, że jego córka Dina została zhańbiona, a jego synowie byli przy jego stadach na polu. Jakub więc milczał aż do ich przyjścia.
34.6 Wtedy Chamor, ojciec Sychema, wyszedł do Jakuba, aby z nim porozmawiać.
34.7 A gdy synowie Jakuba przyszli z pola i to usłyszeli, ubolewali nad tym i bardzo się rozgniewali, że dopuścił się haniebnego czynu w Izraelu, śpiąc z córką Jakuba, czego nie wolno robić.
34.8 I Chamor powiedział do nich: Mój syn Sychem przylgnął duszą do waszej córki. Dajcie mu ją, proszę, za żonę.
34.9 Spowinowaćcie się z nami. Dajcie nam wasze córki i bierzcie sobie nasze córki.
34.10 I będziecie z nami mieszkać, a ziemia będzie przed wami. Mieszkajcie i handlujcie w niej, i osadzajcie się w niej.
34.11 I Sychem mówił też do jej ojca i braci: Niech znajdę łaskę w waszych oczach, a co mi powiecie, to dam.
34.12 Zażądajcie ode mnie jak największego wiana i darów, a dam, jak mi powiecie; tylko dajcie mi tę dziewczynę za żonę.
34.13 Wtedy synowie Jakuba odpowiedzieli Sychemowi i jego ojcu Chamorowi, mówiąc podstępnie, bo zhańbił ich siostrę Dinę.
34.14 I powiedzieli im: Nie możemy dać naszej siostry nieobrzezanemu mężczyźnie, gdyż byłaby to dla nas hańba.
34.15 Zgodzimy się z wami tylko w ten sposób, jeśli zechcecie być do nas podobni i każdy z waszych mężczyzn będzie obrzezany.
34.16 Wtedy damy wam nasze córki, a wasze córki weźmiemy sobie. Zamieszkamy z wami i staniemy się jednym ludem.
34.17 Ale jeśli nas nie usłuchacie i nie dacie się obrzezać, weźmiemy naszą córkę i odejdziemy.
34.18 I słowa ich spodobały się Chamorowi i jego synowi Sychemowi.
34.19 Młodzieniec nie odkładał więc tego, bo zakochał się w córce Jakuba. A był on ze wszystkich najbardziej szanowany w domu swego ojca.
34.20 Gdy Chamor i jego syn Sychem przyszli do bramy swego miasta, powiedzieli do mężczyzn swego miasta:
34.21 Ci mężczyźni spokojnie z nami żyją. Niech więc mieszkają w tej ziemi i handlują w niej, bo oto nasza ziemia jest dość przestronna dla nich. Będziemy brać sobie ich córki za żony, a nasze córki będziemy im dawać.
34.22 Zgodzą się ci mężczyźni mieszkać z nami, byśmy byli jednym ludem[388], ale pod warunkiem, że każdy mężczyzna u nas będzie obrzezany, tak jak i oni są obrzezani.
34.23 Czyż ich stada i dobytek oraz wszelkie ich bydło nie będą nasze? Na to tylko im pozwólmy, a zamieszkają z nami.
34.24 I usłuchali Chamora i jego syna Sychema wszyscy wychodzący z bramy swego miasta. I został obrzezany każdy mężczyzna, który wychodził z bramy swego miasta.
34.25 A trzeciego dnia, gdy najbardziej cierpieli, dwaj synowie Jakuba, Symeon i Lewi, bracia Diny, wzięli swoje miecze i śmiało weszli do miasta, i pomordowali wszystkich mężczyzn.
34.26 Zabili ostrzem miecza także Chamora oraz jego syna Sychema i zabrali Dinę z domu Sychema, i odeszli.
34.27 Synowie Jakuba wpadli do pomordowanych i złupili miasto za to, że zhańbili ich siostrę.
34.28 Zabrali ich owce, woły i osły oraz to, co było w mieście i na polu.
34.29 Cały ich majątek, wszystkie ich dzieci i żony wzięli do niewoli i zrabowali wszystko, co było w domach.
34.30 Wtedy Jakub powiedział do Symeona i Lewiego: Zaniepokoiliście mnie[389], czyniąc mnie obrzydliwym u mieszkańców tej ziemi, u Kananejczyków i Peryzzytów. Ja mam niewielką liczbę ludzi, a oni zbiorą się przeciwko mnie i uderzą na mnie. I tak zginę ja i mój dom.
34.31 A oni odpowiedzieli: Czyż miał traktować naszą siostrę jak nierządnicę?
35.1 Potem Bóg powiedział do Jakuba: Wstań, wstąp do Betel[390] i tam zamieszkaj. Zbuduj tam ołtarz Bogu, który ci się ukazał, gdy uciekałeś przed swoim bratem Ezawem.
35.2 Wtedy Jakub powiedział do swych domowników i do wszystkich, którzy z nim byli: Usuńcie obcych bogów[391], którzy są wśród was, oczyśćcie się i zmieńcie swoje szaty.
35.3 Wstańmy i pójdźmy do Betel; tam zbuduję ołtarz Bogu, który mnie wysłuchał w dniu mego utrapienia i był ze mną w drodze, którą chodziłem.
35.4 Oddali więc Jakubowi wszystkich obcych bogów, których mieli, i kolczyki, które mieli w uszach, i Jakub zakopał je pod tym dębem, który był niedaleko Sychem.
35.5 Potem wyruszyli w drogę. A strach Boży[392] padł na okoliczne miasta i nie ścigali synów Jakuba.
35.6 Jakub przyszedł więc do Luz, które jest w ziemi Kanaan, czyli do Betel, on i cały lud, który z nim był.
35.7 I zbudował tam ołtarz, a nazwał to miejsce El-Betel[393], bo tam ukazał mu się Bóg, gdy uciekał przed swoim bratem.
35.8 Wtedy umarła Debora, mamka Rebeki, i została pogrzebana przy Betel pod dębem. I nazwano go Allon-Bachut.
35.9 I Bóg znowu ukazał się Jakubowi[394], gdy ten wracał z Paddan-Aram, i błogosławił mu.
35.10 I powiedział mu Bóg: Twoje imię jest Jakub. Nie będziesz już jednak zwany Jakubem, ale twoim imieniem będzie Izrael. I nadał mu imię Izrael[395].
35.11 I Bóg mu powiedział: Ja jestem Bóg[396] Wszechmogący[397]. Bądź płodny i rozmnażaj się. Z ciebie powstanie naród i wiele narodów, a z twoich bioder wyjdą królowie.
35.12 Ziemię, którą dałem Abrahamowi i Izaakowi, dam tobie i twemu potomstwu po tobie dam tę ziemię[398].
35.13 I Bóg odszedł od niego z miejsca, na którym z nim rozmawiał.
35.14 Potem Jakub postawił pomnik na tym miejscu, gdzie Bóg z nim rozmawiał, pomnik kamienny, i wylał na nim ofiarę z płynów, i polał go oliwą.
35.15 I Jakub nadał temu miejscu, gdzie Bóg z nim rozmawiał, nazwę Betel.
35.16 Potem wyruszyli z Betel i gdy mieli kawałek drogi do Efraty, Rachela zaczęła rodzić, a poród miała ciężki.
35.17 Gdy rodziła w wielkich bólach, położna powiedziała do niej: Nie bój się, bo i tego syna będziesz miała.
35.18 Kiedy uchodziła z niej dusza[399], bo tam umarła, nadała mu imię Benoni; ale jego ojciec nazwał go Beniamin.
35.19 Tak to umarła Rachela i została pogrzebana na drodze do Efraty, czyli Betlejem.
35.20 I Jakub postawił pomnik na jej grobie. To jest pomnik grobu Racheli[400] aż do dziś.
35.21 Potem Izrael wyruszył stamtąd i rozbił swój namiot za wieżą Eder.
35.22 A gdy Izrael mieszkał w tej krainie, Ruben poszedł i spał z Bilhą, nałożnicą swego ojca[401], i Izrael usłyszał o tym. A synów Jakuba było dwunastu.
35.23 Synowie Lei: Ruben, pierworodny Jakuba, potem Symeon, Lewi, Juda, Issachar i Zebulon.
35.24 Synowie Racheli: Józef i Beniamin.
35.25 A synowie Bilhy, służącej Racheli: Dan i Neftali.
35.26 Synowie Zilpy, służącej Lei: Gad i Aszer. To są synowie Jakuba, którzy mu się urodzili w Paddan-Aram.
35.27 I Jakub przyszedł do swego ojca Izaaka, do Mamre, do miasta Arba, czyli Hebronu, gdzie przebywali Abraham i Izaak.
35.28 A dni Izaaka było sto osiemdziesiąt lat.
35.29 I Izaak oddał ducha, i umarł[402], i został przyłączony do swego ludu, stary i syty dni; a pogrzebali go jego synowie, Ezaw i Jakub.
36.1 To są dzieje rodu Ezawa, czyli Edomu[403].
36.2 Ezaw pojął swoje żony z córek Kanaanu: Adę, córkę Elona Chetyty, Oholibamę, córkę Any, córki Sibeona Chiwwity;
36.3 I Basmat, córkę Izmaela, siostrę Nebajota.
36.4 I Ada urodziła Ezawowi Elifaza, a Basmat urodziła Rehuela.
36.5 Oholibama urodziła Jeusza, Jalama i Koracha. To są synowie Ezawa, którzy mu się urodzili w ziemi Kanaan.
36.6 I Ezaw wziął swoje żony, synów, córki i wszystkich domowników, swoje stada, wszystkie bydła i całe swoje mienie, które zdobył w ziemi Kanaan, i odszedł od swego brata Jakuba do innej ziemi;
36.7 Bo ich majątek był tak wielki, że nie mogli mieszkać razem, i ziemia, na której przebywali, nie mogła ich utrzymać z powodu mnóstwa ich stad.
36.8 I Ezaw zamieszkał na górze Seir. Ezaw to Edom.
36.9 A to są dzieje rodu Ezawa, ojca Edomitów, na górze Seir.
36.10 I to są imiona synów Ezawa: Elifaz, syn Ady, żony Ezawa, Rehuel, syn Basmat, żony Ezawa.
36.11 Synami zaś Elifaza byli: Teman, Omar, Sefo, Gatam i Kenaz.
36.12 A Timna była nałożnicą Elifaza, syna Ezawa, i urodziła Elifazowi Amaleka. To są synowie Ady, żony Ezawa.
36.13 To są synowie Rehuela: Nachat, Zerach, Szamma i Mizza. Byli oni synami Basmat, żony Ezawa.
36.14 A ci byli synami żony Ezawa Oholibamy, córki Any, córki Sibeona. Urodziła ona Ezawowi Jeusza, Jalama i Koracha.
36.15 To są książęta spośród synów Ezawa, synowie Elifaza, pierworodnego Ezawa: książę Teman, książę Omar, książę Sefo, książę Kenaz.
36.16 Książę Korach, książę Gatam, książę Amalek. Ci książęta pochodzą z Elifaza, w ziemi Edom, to są synowie Ady.
36.17 To są synowie Rehuela, syna Ezawa: książę Nachat, książę Zerach, książę Szamma, książę Mizza. Ci książęta pochodzą z Rehuela, w ziemi Edom. Oni są synami Basmat, żony Ezawa.
36.18 A to są synowie Oholibamy, żony Ezawa: książę Jeusz, książę Jalam, książę Korach. Ci książęta pochodzą z Oholibamy, córki Any, żony Ezawa.
36.19 To są synowie Ezawa, czyli Edom, i to są ich książęta.
36.20 A to są synowie Seira, Choryty, mieszkańcy tej ziemi: Lotan, Szobal, Sibeon i Ana;
36.21 Diszon, Eser i Diszan. To są książęta Chorytów, synowie Seira w ziemi Edom.
36.22 Synami Lotana byli: Chori i Hemam; a siostrą Lotana była Tamna.
36.23 Synowie zaś Szobala: Alwan, Manachat, Ebal, Szefo i Onam.
36.24 Synami Sibeona są Ajja i Ana. To ten Ana, który znalazł muły na pustyni, gdy pasł osły swego ojca Sibeona.
36.25 A to są dzieci Any: Diszon i Oholibama, córka Any.
36.26 I synowie Diszona: Chemdan, Eszban, Jitran i Keran.
36.27 To są synowie Esera: Bilhan, Zaawan i Akan.
36.28 I synowie Diszana: Us i Aran.
36.29 To są książęta Chorytów: książę Lotan, książę Szobal, książę Sibeon, książę Ana.
36.30 Książę Diszon, książę Eser, książę Diszan. Są to książęta Chorytów, według ich księstw, w ziemi Seir.
36.31 To są królowie, którzy panowali w ziemi Edom, zanim panował król nad synami Izraela.
36.32 W Edomie panował Bela, syn Beora, a nazwa jego miasta - Dinhaba.
36.33 I Bela umarł, a w jego miejsce panował Jobab, syn Zeracha z Bosry.
36.34 Jobab umarł, a w jego miejsce panował Chuszam z ziemi Temanitów.
36.35 Chuszam umarł, a w jego miejsce panował Hadad, syn Bedada, który pokonał Midianitów na polu Moab, a nazwa jego miasta - Awit.
36.36 Hadad umarł, a w jego miejsce panował Samla z Masreki.
36.37 Samla umarł, a w jego miejsce panował Saul z Rechobot nad Rzeką.
36.38 Saul umarł, a w jego miejsce panował Baalchanan, syn Akbora.
36.39 Baalchanan, syn Akbora, umarł, a w jego miejsce panował Hadar, a nazwa jego miasta - Pahu, a imię jego żony to Mehetabel, była to córka Matredy, córki Mezahaba.
36.40 To są imiona książąt Ezawa, według ich rodów i miejscowości i według ich imion: książę Timna, książę Alwa, książę Jetet.
36.41 Książę Oholibama, książę Ela, książę Pinon.
36.42 Książę Kenaz, książę Teman, książę Mibsar.
36.43 Książę Magdiel, książę Iram. To są książęta Edomu według miejsca ich zamieszkania w ziemi ich posiadłości. To jest Ezaw, ojciec Edomitów.
37.1 Jakub mieszkał w ziemi, gdzie jego ojciec był przybyszem[404], w ziemi Kanaan.
37.2 To są dzieje rodu Jakuba[405]: Gdy Józef miał siedemnaście lat, pasł stada ze swoimi braćmi; młodzieniec był z synami Bilhy i z synami Zilpy, żony swego ojca. I Józef donosił ojcu o ich złej sławie.
37.3 A Izrael kochał Józefa[406] najbardziej ze wszystkich swoich synów, bo urodził mu się w starości. I zrobił mu szatę wielobarwną.
37.4 Gdy jego bracia widzieli, że ojciec kocha go bardziej niż wszystkich jego braci, znienawidzili go i nie potrafili przyjaźnie z nim rozmawiać[407].
37.5 Pewnego razu Józefowi przyśnił się sen[408], a gdy opowiedział go swoim braciom, tym bardziej go znienawidzili.
37.6 Bo powiedział im: Posłuchajcie, proszę, snu, który mi się przyśnił.
37.7 Wiązaliśmy snopy na polu, a oto mój snop podniósł się i stanął, a wasze snopy otoczyły go i pokłoniły się mojemu snopowi.
37.8 I odpowiedzieli mu jego bracia: Czyżbyś miał królować nad nami[409]? Czyż miałbyś nami rządzić? I jeszcze bardziej go znienawidzili z powodu snów i słów jego[410].
37.9 Śnił mu się jeszcze drugi sen i opowiedział go swoim braciom: Znowu śnił mi się sen, a oto słońce, księżyc i jedenaście gwiazd pokłoniły mi się[411].
37.10 Gdy opowiedział to swemu ojcu i swoim braciom, jego ojciec zgromił go i powiedział mu: Cóż to za sen, który ci się śnił? Czy ja i twoja matka przyjdziemy z twoimi braćmi, aby ci się kłaniać aż do ziemi?
37.11 I jego bracia zazdrościli mu[412], ale jego ojciec rozważał tę sprawę[413].
37.12 Potem jego bracia odeszli, aby paść trzody swego ojca w Sychem.
37.13 I Izrael powiedział do Józefa: Czy twoi bracia nie pasą trzody w Sychem? Chodź, a poślę cię do nich[414]. A on odpowiedział: Oto jestem[415].
37.14 Wtedy powiedział mu: Idź teraz i dowiedz się, jak się mają twoi bracia[416] i co się dzieje z trzodami, i daj mi znać. Wysłał go więc z doliny Hebronu, a on przyszedł do Sychem.
37.15 I spotkał go pewien człowiek, gdy błąkał się po polu. I człowiek ten zapytał go: Czego szukasz[417]?
37.16 A on odpowiedział: Szukam moich braci[418]. Powiedz mi, proszę, gdzie oni pasą trzody.
37.17 Człowiek ten odpowiedział: Odeszli stąd, bo słyszałem, jak mówili: Pójdźmy do Dotan. I Józef poszedł za swoimi braćmi i znalazł ich w Dotan.
37.18 Gdy ujrzeli go z daleka, zanim do nich przyszedł, naradzali się, aby go zabić[419].
37.19 I mówili jeden do drugiego: Oto idzie mistrz od snów.
37.20 Teraz więc chodźcie, zabijmy go i wrzućmy do jakiejś studni, i powiemy: Pożarł go zły zwierz[420]. I zobaczymy, co będzie z jego snów[421].
37.21 Ruben, gdy to usłyszał, chciał go wybawić z ich rąk i powiedział: Nie zabijajmy go[422].
37.22 Ruben powiedział też do nich: Nie wylewajcie krwi, ale wrzućcie go do tej studni, która jest na pustyni, i nie podnoście na niego ręki. A mówił to, aby go wybawić z ich rąk i przywrócić go swemu ojcu.
37.23 Gdy Józef przyszedł do swoich braci, obdarli go z jego szaty[423], z szaty wielobarwnej, którą miał na sobie.
37.24 Następnie chwycili go i wrzucili do studni, która była pusta, bez wody.
37.25 Potem usiedli, aby jeść chleb, a gdy podnieśli swoje oczy, zobaczyli grupę Izmaelitów idących z Gileadu. Ich wielbłądy niosły wonne korzenie, kadzidło i mirrę, a szły, aby to zanieść do Egiptu.
37.26 Wtedy Juda powiedział do swoich braci: Jaki pożytek będzie z tego, że zabijemy naszego brata i zataimy jego krew?
37.27 Chodźcie, sprzedajmy go Izmaelitom[424], a nie podnośmy na niego naszej ręki, bo to jest nasz brat i nasze ciało. I bracia go usłuchali.
37.28 A gdy przechodzili Midianici, kupcy, wyciągnęli Józefa ze studni i sprzedali go Izmaelitom za dwadzieścia srebrników[425], a oni zaprowadzili Józefa do Egiptu.
37.29 Gdy Ruben wrócił do tej studni, Józefa już w studni nie było. I rozdarł swoje szaty.
37.30 Potem wrócił do swoich braci i powiedział: Nie ma chłopca, a ja dokąd pójdę?
37.31 Wtedy wzięli szatę Józefa, zabili kozła i umoczyli szatę we krwi.
37.32 I posłali tę wielobarwną szatę, aby ją zaniesiono do jego ojca, i powiedzieli: Znaleźliśmy to. Zobacz, czy to szata twego syna, czy nie.
37.33 A on rozpoznał ją i powiedział: To jest szata mego syna, pożarł go zły zwierz. Józef na pewno został rozszarpany.
37.34 Wtedy Jakub rozdarł swoje szaty, włożył wór na biodra i opłakiwał swego syna przez wiele dni.
37.35 I zeszli się wszyscy jego synowie i wszystkie jego córki, aby go pocieszyć, lecz nie dał się pocieszyć, ale mówił: Naprawdę zstąpię za moim synem do grobu[426]. I opłakiwał go jego ojciec.
37.36 A Midianici sprzedali Józefa do Egiptu Potifarowi, dworzaninowi faraona, dowódcy straży.
38.1 W tym czasie Juda odszedł od swoich braci i wstąpił do pewnego mieszkańca Adullam, który miał na imię Chira.
38.2 I Juda zobaczył tam córkę Kananejczyka, który miał na imię Szua; pojął ją[427] i obcował z nią[428].
38.3 A ona poczęła i urodziła syna, i nadał mu imię Er.
38.4 I znów poczęła i urodziła syna, i nadała mu imię Onan.
38.5 Potem znowu urodziła syna i nadała mu imię Szela. A Juda był w Kezib, gdy mu go urodziła.
38.6 I Juda wziął dla swojego pierworodnego syna Era żonę imieniem Tamar.
38.7 A Er, pierworodny Judy, był zły w oczach PANA, więc PAN go zabił.
38.8 Wtedy Juda powiedział do Onana: Obcuj z żoną twego brata i ożeń się z nią, i wzbudź twemu bratu potomstwo[429].
38.9 Lecz Onan wiedział, że to potomstwo nie miało być jego; gdy obcował z żoną swego brata, wyrzucał swoje nasienie na ziemię, aby nie wzbudzić potomstwa swemu bratu.
38.10 I nie podobało się PANU[430] to, co Onan robił, dlatego i jego PAN zabił[431].
38.11 Wtedy Juda powiedział do swojej synowej Tamar: Mieszkaj w domu twego ojca jako wdowa, aż dorośnie mój syn Szela. Powiedział bowiem: Oby on też nie umarł jak jego bracia. I Tamar odeszła, i mieszkała w domu swego ojca.
38.12 Po długim czasie umarła córka Szuy, żona Judy. Gdy Juda już pocieszył się, poszedł wraz ze swoim przyjacielem Chirą Adullamitą do Timny, do tych, co strzygli jego owce.
38.13 I powiedziano o tym Tamarze: Oto twój teść idzie do Timny, aby strzyc swoje owce.
38.14 Zdjęła więc z siebie wdowie szaty, okryła się welonem i tak zasłonięta usiadła na rozstaju drogi, która prowadziła do Timny. Widziała bowiem, że Szela dorósł, a ona nie została mu dana za żonę.
38.15 A gdy Juda zobaczył ją, pomyślał, że to nierządnica, bo zakryła swoją twarz.
38.16 Zszedł więc do niej z drogi i powiedział: Proszę, pozwól mi obcować z tobą. Nie wiedział bowiem, że to była jego synowa. I powiedziała: Co mi dasz, abyś mógł ze mną obcować[432]?
38.17 I odpowiedział: Poślę ci koźlątko ze stada. A ona rzekła: Dasz mi zastaw, dopóki nie przyślesz?
38.18 I powiedział: Cóż mam ci dać w zastaw? A ona odpowiedziała: Twój pierścień, twój sznur[433] i twoją laskę, którą masz w ręce. Dał jej więc i obcował z nią; a ona poczęła z niego.
38.19 Potem wstała, odeszła, zdjęła z siebie welon i włożyła wdowie szaty.
38.20 A Juda posłał koźlątko przez swego przyjaciela Adullamitę, aby odebrał zastaw z ręki tej kobiety, ale ten jej nie znalazł.
38.21 I pytał ludzi w tym miejscu: Gdzie jest ta nierządnica, która była na rozstaju tej drogi? Oni odpowiedzieli: Nie było tu żadnej nierządnicy.
38.22 Wrócił więc do Judy i powiedział: Nie znalazłem jej. I ludzie w tym miejscu powiedzieli: Nie było tu żadnej nierządnicy.
38.23 Wtedy Juda powiedział: Niech sobie zatrzyma ten zastaw, abyśmy nie stali się pośmiewiskiem. Oto posyłałem to koźlątko, a ty jej nie znalazłeś.
38.24 Po upływie około trzech miesięcy powiedziano Judzie: Twoja synowa Tamar stała się nierządnicą[434] i oto jest brzemienna z nierządu. Wtedy Juda powiedział: Wyprowadźcie ją i niech będzie spalona.
38.25 A gdy została wyprowadzona, posłała do swego teścia wiadomość: Jestem brzemienna z mężczyzny, do którego należą te rzeczy. Powiedziała przy tym: Rozpoznaj, proszę, czyj to pierścień, sznur i laska.
38.26 Wtedy Juda rozpoznał je i powiedział: Ona jest sprawiedliwsza ode mnie[435], ponieważ nie dałem jej memu synowi Szeli. I więcej z nią nie obcował.
38.27 Gdy nadszedł czas jej porodu, okazało się, że w jej łonie są bliźnięta.
38.28 A gdy rodziła, jedno dziecko wytknęło rękę, a położna ujęła ją i zawiązała na ręce czerwoną nić, mówiąc: Ten wyszedł pierwszy.
38.29 Gdy on cofnął swoją rękę, oto wyszedł jego brat i powiedziała: Jak się przedarłeś? Na tobie niech będzie rozerwanie. I nadała mu imię Peres.
38.30 A potem wyszedł jego brat, na którego ręce była czerwona nić. I nadała mu imię Zerach.
39.1 A Józef został zaprowadzony do Egiptu[436]. I Potifar, dworzanin faraona, dowódca straży, Egipcjanin, kupił go[437] od Izmaelitów, którzy go tam zaprowadzili.
39.2 PAN był z Józefem, tak że stał się człowiekiem, któremu się dobrze powodziło[438], i mieszkał w domu swego pana Egipcjanina.
39.3 Jego pan widział, że PAN jest z nim[439] i że PAN szczęści mu we wszystkim, co on czyni.
39.4 I Józef znalazł łaskę w jego oczach[440], i służył mu. Uczynił go zarządcą swego domu i wszystko, co miał, oddał w jego ręce.
39.5 A od tego czasu, gdy uczynił go zarządcą swego domu i wszystkiego, co miał, PAN błogosławił domowi Egipcjanina ze względu na Józefa[441]. I błogosławieństwo PANA było nad wszystkim, co miał w domu i na polu.
39.6 Dlatego oddał wszystko, co miał, w ręce Józefa i o niczym u siebie nie wiedział, tylko o chlebie, który spożywał[442]. A Józef był przystojny i miły dla oka[443].
39.7 Po tych wydarzeniach żona jego pana zwróciła swe oczy[444] na Józefa i powiedziała: Połóż się ze mną[445].
39.8 Ale odmówił[446] i powiedział do żony swego pana: Mój pan nie wie tak dobrze jak ja, co jest w jego domu, bo wszystko, co miał, oddał w moje ręce.
39.9 I nie ma w tym domu nikogo większego ode mnie, i nie zabronił mi niczego oprócz ciebie, bo ty jesteś jego żoną. Jak więc mógłbym popełnić tak wielkie zło[447] i zgrzeszyć przeciwko Bogu[448]?
39.10 I chociaż namawiała Józefa dzień w dzień, on nie zgadzał się z nią położyć ani z nią być[449].
39.11 Pewnego dnia, gdy wszedł do domu, aby wykonać swoje obowiązki, a nie było tam nikogo z domowników;
39.12 Uchwyciła go za szatę i powiedziała: Połóż się ze mną. Ale on zostawił swoją szatę w jej ręku, uciekł i wyszedł na zewnątrz[450].
39.13 A gdy ona zobaczyła, że zostawił szatę w jej ręku i uciekł na zewnątrz;
39.14 Zawołała swoich domowników i powiedziała do nich: Patrzcie, pan sprowadził do nas Hebrajczyka, aby nas zelżył. Przyszedł bowiem do mnie, aby się ze mną położyć, ale krzyknęłam donośnym głosem[451].
39.15 A gdy usłyszał, że podnoszę swój głos i wołam, zostawił szatę u mnie, uciekł i wyszedł na zewnątrz.
39.16 I zatrzymała u siebie jego szatę, aż przyszedł do domu jego pan;
39.17 I powiedziała do niego te słowa: Przyszedł do mnie sługa, ten Hebrajczyk, którego przyprowadziłeś do nas, aby mnie zelżyć.
39.18 A gdy podniosłam swój głos i zawołałam, zostawił szatę u mnie i uciekł na zewnątrz.
39.19 Gdy jego pan usłyszał słowa swojej żony, które do niego powiedziała: Tak mi uczynił twój sługa, rozgniewał się bardzo.
39.20 Potem pan Józefa wziął go i oddał do więzienia, tam gdzie sadzano więźniów królewskich[452]. I przebywał tam w więzieniu[453].
39.21 A PAN był z Józefem, okazał mu miłosierdzie i dał mu łaskę w oczach przełożonego więzienia.
39.22 Przełożony więzienia oddał więc pod władzę Józefa wszystkich więźniów, którzy byli w więzieniu; a wszystkim, co tam się działo, on zarządzał.
39.23 A przełożony więzienia nie doglądał tego, co mu powierzył, bo PAN był z nim, i co on czynił, to PAN szczęścił[454].
40.1 Po tych wydarzeniach podczaszy króla Egiptu i jego piekarz dopuścili się wykroczenia przeciwko swojemu panu, królowi Egiptu.
40.2 Faraon więc rozgniewał się na obu swoich dworzan, na przełożonego podczaszych i na przełożonego piekarzy.
40.3 I oddał ich do więzienia w domu dowódcy straży, na miejsce, gdzie Józef był więźniem.
40.4 A dowódca straży oddał ich pod nadzór Józefa, który im służył. I przebywali jakiś czas w więzieniu.
40.5 Pewnej nocy obydwaj - podczaszy i piekarz króla Egiptu, którzy byli więźniami w więzieniu - mieli sen, każdy inny, według swego tłumaczenia.
40.6 A Józef przyszedł do nich rano i spostrzegł, że są smutni.
40.7 I zapytał dworzan faraona, którzy byli z nim w więzieniu, w domu jego pana: Czemu macie dziś tak smutne twarze?
40.8 I odpowiedzieli mu: Śnił się nam sen, a nie ma nikogo, kto by go wytłumaczył. Józef powiedział do nich: Czy nie do Boga należą wytłumaczenia[455]? Opowiedzcie mi, proszę.
40.9 Wtedy przełożony podczaszych opowiedział swój sen Józefowi: Śniło mi się, że przede mną była winorośl;
40.10 I na winorośli były trzy gałązki. A ona jakby wypuszczała pąki i wychodził jej kwiat, i jej grona wydały dojrzałe winogrona.
40.11 A kubek faraona był w mojej ręce. Wziąłem więc winogrona i wyciskałem je do kubka faraona, i podawałem kubek w ręce faraona.
40.12 Wtedy Józef powiedział mu: Takie jest wytłumaczenie[456] tego snu: Trzy gałązki to trzy dni.
40.13 Po trzech dniach[457] faraon wywyższy twą głowę[458] i przywróci cię na twój urząd, i będziesz podawał kubek faraona w jego rękę jak dawniej, gdy byłeś jego podczaszym.
40.14 Tylko wspomnij na mnie[459], gdy się będziesz miał dobrze, i wyświadcz mi, proszę, tę przysługę i wspomnij o mnie[460] faraonowi, i uwolnij mnie z tego domu;
40.15 Bo siłą uprowadzono mnie z ziemi hebrajskiej[461], a do tego nic złego tu nie zrobiłem, żeby mnie wrzucono do tego więzienia.
40.16 A przełożony piekarzy, widząc, że dobrze wytłumaczył sen, powiedział do Józefa: Ja też miałem sen, a oto trzy białe kosze na mojej głowie;
40.17 A w najwyższym koszu były wszelkie rodzaje pieczywa dla faraona, a ptaki[462] jadły je z kosza, który był na mojej głowie.
40.18 Wtedy Józef odpowiedział: Takie jest wytłumaczenie snu: Trzy kosze to trzy dni.
40.19 Po trzech dniach faraon zetnie ci głowę i powiesi cię na drzewie, a ptaki będą jadły twoje ciało[463].
40.20 A trzeciego dnia, w dniu urodzin faraona, urządził on ucztę dla wszystkich swoich sług i w ich obecności kazał sprowadzić przełożonego podczaszych i przełożonego piekarzy.
40.21 I przywrócił przełożonego podczaszych na jego urząd, aby podawał kubek do rąk faraona[464].
40.22 A przełożonego piekarzy powiesił, jak im Józef wytłumaczył.
40.23 Jednak przełożony podczaszych nie pamiętał o Józefie, ale zapomniał o nim[465].
41.1 Po upływie dwóch lat śniło się faraonowi, że stał nad rzeką.
41.2 A oto z rzeki wychodziło siedem pięknych i tłustych krów, które się pasły na łące.
41.3 Oto też za nimi wychodziło z rzeki siedem innych krów, brzydkich i chudych, które stanęły obok pierwszych krów nad brzegiem rzeki.
41.4 I te brzydkie i chude krowy pożarły siedem pięknych i tłustych krów. Wtedy faraon się obudził.
41.5 A gdy usnął, śnił po raz drugi. A oto siedem pełnych i cudnych kłosów wyrastało z jednego źdźbła.
41.6 Oto też siedem kłosów cienkich i wysuszonych od wiatru wschodniego wyrastało za nimi.
41.7 I te cienkie kłosy pożarły siedem pięknych i pełnych kłosów. Wtedy faraon się obudził, a był to sen.
41.8 A gdy nastał ranek, był zaniepokojony w duchu[466] i kazał wezwać wszystkich wróżbitów i mędrców Egiptu[467]. I opowiedział im faraon swoje sny, ale nie było nikogo, kto by potrafił je faraonowi wytłumaczyć.
41.9 Wtedy przełożony podczaszych powiedział do faraona: Przypominam sobie dziś moje grzechy.
41.10 Faraon rozgniewał się na swoje sługi i oddał mnie pod straż w domu dowódcy straży, mnie i przełożonego piekarzy.
41.11 Tam jednej nocy śnił się nam sen, mnie i jemu; każdemu śnił się sen według jego wytłumaczenia.
41.12 A był tam z nami młodzieniec, Hebrajczyk, sługa dowódcy straży, któremu opowiedzieliśmy nasze sny, a on wytłumaczył je nam, każdemu według jego snu.
41.13 I stało się tak, jak nam wytłumaczył: Mnie faraon przywrócił na moje miejsce, a tamtego powiesił.
41.14 Faraon kazał więc wezwać Józefa[468] i prędko go wyprowadzono z więzienia. Ostrzygł się, zmienił szaty i przyszedł do faraona.
41.15 I faraon powiedział do Józefa: Śnił mi się sen, a nie ma nikogo, kto potrafi mi go wytłumaczyć. Ale słyszałem[469], jak mówiono o tobie, że gdy usłyszysz sen, umiesz go wytłumaczyć.
41.16 Józef odpowiedział faraonowi: To nie ja, ale Bóg[470] da faraonowi szczęśliwą odpowiedź.
41.17 Faraon powiedział więc do Józefa: Oto w moim śnie stałem na brzegu rzeki.
41.18 A z rzeki wychodziło siedem tłustych i pięknych krów i pasły się na łące.
41.19 Za nimi zaś wychodziło siedem innych krów, nędznych, szpetnych i chudych; w całej ziemi Egiptu nie widziałem tak brzydkich.
41.20 I chude i szpetne krowy pożarły siedem pierwszych tłustych krów.
41.21 A choć je zjadły, nie było widać, że zjadły, ale były szpetne jak i przedtem. I obudziłem się.
41.22 Potem widziałem we śnie, jak oto siedem kłosów, pełnych i dorodnych, wyrastało z jednego źdźbła.
41.23 A za nimi wyrastało siedem kłosów suchych, cienkich i wyschniętych od wschodniego wiatru.
41.24 I te cienkie kłosy pożarły tych siedem dorodnych kłosów. I opowiedziałem to wróżbitom, ale nie było nikogo, kto by potrafił mi to wytłumaczyć.
41.25 Wtedy Józef powiedział do faraona: Sen faraona jest jeden - Bóg oznajmił faraonowi, co uczyni[471].
41.26 Siedem pięknych krów to siedem lat, a siedem dorodnych kłosów to też siedem lat. Jest to jeden sen.
41.27 Siedem zaś chudych i szpetnych krów, które wychodziły za nimi, to siedem lat; a siedem pustych kłosów i wyschniętych od wschodniego wiatru to będzie siedem lat głodu.
41.28 A oto, co powiedziałem faraonowi: Bóg ukazał faraonowi, co uczyni.
41.29 Nadchodzi siedem lat wielkiej obfitości w całej ziemi Egiptu.
41.30 A po nich nastąpi siedem lat głodu i cała obfitość ziemi Egiptu pójdzie w zapomnienie, i głód wytrawi ziemię;
41.31 Tak że obfitość ziemi nie będzie znana z powodu przyszłego głodu, bo będzie bardzo ciężki.
41.32 A skoro sen śnił się faraonowi dwukrotnie, oznacza to, że ta rzecz jest postanowiona przez Boga i Bóg śpieszy ją wykonać.
41.33 Teraz więc niech faraon znajdzie roztropnego i mądrego człowieka i postawi go nad ziemią Egiptu[472].
41.34 Niech faraon tak postąpi i ustanowi urzędników nad ziemią, i zbierze piątą część plonów ziemi Egiptu przez te siedem lat obfitości.
41.35 Niech zbierają wszelką żywność w tych nadchodzących dobrych latach i zgromadzą zboża do dyspozycji faraona, i niech przechowują żywność w miastach.
41.36 Żywność ta będzie zapasem dla ziemi na te siedem lat głodu, które będą w ziemi Egiptu, aby ziemia nie niszczała od głodu.
41.37 I podobało się to faraonowi i wszystkim jego sługom.
41.38 Faraon zapytał więc swoje sługi: Czy znajdziemy człowieka mu podobnego[473], w którym jest Duch Boży[474]?
41.39 Potem faraon powiedział do Józefa: Skoro Bóg oznajmił ci to wszystko, nie ma żadnego tak rozumnego i mądrego jak ty.
41.40 Ty będziesz nad moim domem, a cały mój lud będzie postępować według rozkazu twoich ust[475]. Tylko tronem będę większy od ciebie.
41.41 Faraon powiedział jeszcze do Józefa: Oto ustanowiłem cię nad całą ziemią Egiptu.
41.42 Zdjął więc faraon pierścień z ręki i włożył go na rękę Józefa, oblekł go też w szatę bisiorową, a na szyję włożył mu złoty łańcuch.
41.43 I kazał go wozić na swoim drugim rydwanie, i wołano przed nim: Na kolana! I ustanowił go rządcą całej ziemi Egiptu[476].
41.44 Potem faraon powiedział do Józefa: Ja jestem faraonem, a bez twego pozwolenia nikt na całej ziemi Egiptu nie podniesie ani ręki, ani nogi[477].
41.45 I faraon nadał Józefowi imię Safnat Paneach, i dał mu za żonę Asenat, córkę Poti-Fery, kapłana z On. I Józef wyjechał na całą ziemię Egiptu.
41.46 Józef miał trzydzieści lat[478], gdy stanął przed faraonem, królem Egiptu. Potem Józef odszedł od faraona i objechał całą ziemię Egiptu.
41.47 A przez tych siedem urodzajnych lat ziemia rodziła obficie.
41.48 I Józef zgromadził całą żywność tych siedmiu lat, która była w ziemi Egiptu, i składał żywność w miastach. Składał w miastach urodzajne plony z otaczających je pól.
41.49 Józef więc nagromadził zboża tak wiele jak piasku morskiego, aż przestano je liczyć, bo było go bez liku.
41.50 A zanim nastały lata głodu, Józefowi urodzili się dwaj synowie, których mu urodziła Asenat, córka Poti-Fery, kapłana z On.
41.51 Józef nadał pierworodnemu imię Manasses, gdyż mówił: Bóg dał mi zapomnieć o całej mojej udręce i o całym domu mego ojca.
41.52 A drugiemu nadał imię Efraim, gdyż mówił: Bóg rozmnożył mnie w ziemi mego utrapienia.
41.53 I skończyło się siedem lat obfitości, która była w ziemi Egiptu.
41.54 I nadeszło siedem lat głodu, tak jak Józef przepowiedział. I głód był we wszystkich krainach, ale w całej ziemi Egiptu był chleb.
41.55 Gdy jednak na całej ziemi Egiptu był głód, lud wołał do faraona o chleb. I faraon powiedział wszystkim Egipcjanom: Idźcie do Józefa, a co wam powie, zróbcie.
41.56 I na całej ziemi był głód. Józef otworzył więc wszystkie spichlerze, w których było zboże, i sprzedawał Egipcjanom, bo głód wzmógł się w ziemi Egiptu.
41.57 I ze wszystkich krajów przyjeżdżano do Egiptu, by kupować żywność od Józefa, bo wzmógł się głód na całej ziemi.
42.1 Gdy Jakub dowiedział się, że w Egipcie jest zboże, powiedział do swoich synów: Czemu się patrzycie jeden na drugiego[479]?
42.2 I mówił im: Oto słyszałem, że w Egipcie jest zboże[480]. Jedźcie tam i kupcie je nam stamtąd, abyśmy żyli, a nie pomarli[481].
42.3 Dziesięciu braci Józefa wyruszyło więc do Egiptu, aby kupić zboże.
42.4 Ale Jakub nie posłał Beniamina, brata Józefa, z jego braćmi, bo powiedział: By nie spotkało go jakieś nieszczęście.
42.5 Synowie Izraela przybyli więc wraz z innymi, aby kupić zboże, gdyż był głód w ziemi Kanaan[482].
42.6 A Józef był rządcą tej ziemi i to on sprzedawał zboża całej ludności tej ziemi. A gdy przyszli bracia Józefa, pokłonili mu się twarzą do ziemi[483].
42.7 Gdy Józef ujrzał swych braci, poznał ich, lecz udawał przed nimi obcego i rozmawiał z nimi surowo. Zapytał ich: Skąd przyszliście? Odpowiedzieli: Z ziemi Kanaan, aby nakupić żywności.
42.8 Józef rozpoznał[484] swoich braci, ale oni go nie poznali[485].
42.9 I Józef przypomniał sobie sny, które mu się śniły o nich, i powiedział im: Jesteście szpiegami i przyszliście, aby wypatrzyć nieobronne miejsca tej ziemi.
42.10 A oni mu odpowiedzieli: Nie, mój panie. Twoi słudzy przyszli, aby nakupić żywności.
42.11 Wszyscy jesteśmy synami jednego człowieka. Jesteśmy uczciwi. Twoi słudzy nie są szpiegami.
42.12 A on powiedział do nich: Nie, ale przyszliście wypatrzyć nieobronne miejsca tej ziemi.
42.13 Powiedzieli: Było nas, twoich sług, dwunastu braci, synów jednego człowieka w ziemi Kanaan. Najmłodszy jest z naszym ojcem w domu, a jednego już nie ma.
42.14 Józef rzekł im: Jest tak, jak wam powiedziałem - jesteście szpiegami.
42.15 Zostaniecie co do tego wybadani: Na życie faraona, nie wyjdziecie stąd, dopóki nie przyjdzie tu wasz młodszy brat.
42.16 Wyślijcie jednego z was, aby przyprowadził waszego brata, a wy zostaniecie w więzieniu, aż wasze słowa się potwierdzą, czy mówicie prawdę. A jeśli nie, na życie faraona, jesteście szpiegami.
42.17 I oddał ich pod straż na trzy dni.
42.18 A trzeciego dnia Józef powiedział do nich: Zróbcie tak, a będziecie żyć, bo ja się boję Boga[486].
42.19 Jeśli jesteście uczciwi, niech jeden z waszych braci pozostanie związany tu w więzieniu; a wy jedźcie i odnieście zboże, aby się pozbyć głodu z waszych domów.
42.20 I przyprowadźcie do mnie waszego najmłodszego brata, a wasze słowa sprawdzą się i nie umrzecie. I tak zrobili.
42.21 Mówili jeden do drugiego: Naprawdę zgrzeszyliśmy przeciwko naszemu bratu, bo widząc strapienie jego duszy, gdy nas błagał, nie wysłuchaliśmy go. Dlatego przyszło na nas to utrapienie.
42.22 Wtedy Ruben odpowiedział im: Czyż nie mówiłem wam: Nie grzeszcie przeciw chłopcu? A nie usłuchaliście. Oto teraz żąda się odpowiedzialności za jego krew.
42.23 Lecz oni nie wiedzieli, że Józef rozumie, bo rozmawiał z nimi przez tłumacza.
42.24 Wtedy odwrócił się od nich i zapłakał[487]. Potem obrócił się do nich i rozmawiał z nimi. Wziął spośród nich Symeona i związał go na ich oczach.
42.25 Potem Józef rozkazał, aby napełniono ich wory zbożem i każdemu z nich wrzucono do jego wora pieniądze, i żeby dano im żywność na drogę. I tak zrobiono.
42.26 Wtedy oni włożyli zboża na swoje osły i odjechali stamtąd.
42.27 I gdy jeden z nich rozwiązał swój wór, aby w gospodzie dać karmę swemu osłu, zobaczył swoje pieniądze; były bowiem na wierzchu jego wora.
42.28 I powiedział do swoich braci: Zwrócono mi pieniądze, oto są w moim worze. Wtedy zamarło im serce i przerazili się, mówiąc jeden do drugiego: Cóż to nam Bóg uczynił?
42.29 Potem przyszli do swego ojca Jakuba, do ziemi Kanaan, i opowiedzieli mu wszystko, co im się przydarzyło:
42.30 Ten człowiek, pan tej ziemi, rozmawiał z nami surowo i wziął nas za szpiegów ziemi;
42.31 Powiedzieliśmy mu: Jesteśmy uczciwi, nie jesteśmy szpiegami;
42.32 Było nas dwunastu braci, synów naszego ojca; jednego już nie ma, a najmłodszy jest teraz z naszym ojcem w ziemi Kanaan.
42.33 I ten człowiek, pan tej ziemi, powiedział do nas: Po tym poznam, że jesteście uczciwi; zostawcie jednego z waszych braci u mnie, weźcie zboże, aby pozbyć się głodu z waszych domów, i idźcie;
42.34 Potem przyprowadźcie waszego najmłodszego brata do mnie, abym poznał, że nie jesteście szpiegami, ale ludźmi uczciwymi. Wtedy oddam wam waszego brata, a w tej ziemi będziecie mogli handlować.
42.35 A gdy opróżniali swoje wory, każdy znalazł w swoim worze węzeł pieniędzy. Gdy wraz ze swoim ojcem zobaczyli węzły z pieniędzmi, przerazili się.
42.36 Wtedy ich ojciec Jakub powiedział im: Osierociliście mnie. Nie ma Józefa i Symeona, a weźmiecie Beniamina; całe zło się na mnie zwaliło.
42.37 Ruben powiedział do swego ojca: Zabij moich dwóch synów, jeśli go z powrotem nie przyprowadzę. Oddaj go pod moją opiekę, a ja ci go zwrócę.
42.38 Ale on powiedział: Mój syn nie pójdzie z wami, gdyż jego brat umarł i tylko on jeden został. Jeśli przydarzy mu się nieszczęście na drodze, którą pójdziecie, w żalu doprowadzicie mnie, osiwiałego, do grobu.
43.1 A ciężki głód panował w tej ziemi.
43.2 I gdy zużyli zboże, które przynieśli z Egiptu, ich ojciec powiedział do nich: Idźcie znowu i kupcie nam trochę żywności.
43.3 Juda powiedział do niego: Ten człowiek uroczyście nam oświadczył: Nie zobaczycie mojej twarzy, jeśli nie będzie z wami waszego brata.
43.4 Jeśli więc poślesz naszego brata z nami, pojedziemy i nakupimy ci żywności;
43.5 Ale jeśli nie poślesz, nie pojedziemy, bo ten człowiek mówił do nas: Nie zobaczycie mojej twarzy, jeśli nie będzie z wami waszego brata.
43.6 Izrael zapytał: Dlaczego sprawiliście mi ból, mówiąc temu człowiekowi, że macie jeszcze brata?
43.7 Odpowiedzieli: Ten człowiek dokładnie się wypytał o nas i naszą rodzinę: Żyje jeszcze wasz ojciec? Macie jeszcze jakiegoś brata? I odpowiedzieliśmy mu na jego pytania. Skąd mogliśmy wiedzieć, że powie: Przyprowadźcie mi tu waszego brata?
43.8 I Juda powiedział do swego ojca Izraela: Poślij chłopca ze mną. Powstaniemy i pojedziemy, abyśmy żyli, a nie pomarli z głodu, tak my, jak i ty, i nasze dzieci.
43.9 Ja biorę odpowiedzialność za niego, ode mnie się go domagaj. Jeśli nie przyprowadzę go do ciebie i nie stawię go przed tobą, na zawsze będę ponosił za to winę.
43.10 Gdybyśmy bowiem nie zwlekali, wrócilibyśmy już dwa razy.
43.11 Wtedy Izrael, ich ojciec, powiedział do nich: Jeśli tak musi być, zróbcie w ten sposób: weźcie z najlepszych owoców ziemi w wasze naczynia i zanieście je temu człowiekowi w darze - trochę balsamu, trochę miodu, wonności, mirry, orzechów i migdałów.
43.12 Weźcie też ze sobą podwójną sumę pieniędzy, a pieniądze wrzucone na wierzch waszych worów zabierzcie ze sobą, bo może to była pomyłka.
43.13 Weźcie także waszego brata, wstańcie i jedźcie znowu do tego człowieka;
43.14 A niech Bóg Wszechmogący[488] da wam miłosierdzie przed tym człowiekiem, aby wam wypuścił waszego drugiego brata i Beniamina. A jeśli mam stracić swoje dzieci, to je stracę.
43.15 Mężczyźni wzięli więc ten dar, zabrali ze sobą podwójną sumę pieniędzy oraz Beniamina, wstali i pojechali do Egiptu, i stanęli przed Józefem.
43.16 A gdy Józef zobaczył z nimi Beniamina, powiedział do zarządcy jego domu: Wprowadź tych ludzi do domu, zabij bydlę i przyrządź, bo ci ludzie w południe będą jedli ze mną[489].
43.17 Człowiek ten zrobił, jak mu Józef rozkazał, i wprowadził tych ludzi do domu Józefa.
43.18 Gdy zostali wprowadzeni do domu Józefa, bali się i mówili: Wprowadzono nas tu z powodu tych pieniędzy, które za pierwszym razem włożono do naszych worów, aby rzucić na nas oszczerstwo, napaść na nas i wziąć w niewolę nas i nasze osły.
43.19 Podeszli do zarządcy domu Józefa i rozmawiali z nim w drzwiach domu.
43.20 I powiedzieli: Pozwól, panie. Przyjechaliśmy za pierwszym razem kupić żywności.
43.21 A gdy przyjechaliśmy do gospody i rozwiązaliśmy nasze wory, pieniądze każdego były na wierzchu jego wora, nasze pieniądze w pełnej wadze. Przywieźliśmy je więc ze sobą.
43.22 Przywieźliśmy też inne pieniądze ze sobą, aby nakupić żywności. Nie wiemy, kto włożył nasze pieniądze do naszych worów.
43.23 A on powiedział: Pokój wam[490], nie bójcie się. Bóg wasz, Bóg waszego ojca, dał wam skarb do waszych worów. Wasze pieniądze doszły do mnie. I wyprowadził do nich Symeona.
43.24 Człowiek ten wprowadził tych ludzi do domu Józefa, dał im wody, aby umyli sobie nogi; dał też karmę ich osłom.
43.25 Potem przygotowali dar, zanim Józef przyszedł w południe. Słyszeli bowiem, że tam mieli jeść chleb.
43.26 A gdy Józef wszedł do domu, przynieśli mu dar, który mieli ze sobą w tym domu, i pokłonili mu się aż do ziemi[491].
43.27 I dowiadywał się, jak się im powodzi, i zapytał: Czy wasz ojciec jest zdrowy, ten starzec, o którym mi opowiadaliście? Czy jeszcze żyje?
43.28 A oni odpowiedzieli: Twój sługa, nasz ojciec, jest zdrowy, jeszcze żyje. I uklękli, i pokłonili mu się[492].
43.29 Wtedy podniósł swe oczy i zobaczył swego brata Beniamina, syna swej matki, i zapytał: Czy to jest wasz najmłodszy brat, o którym mi opowiadaliście? I powiedział mu: Niech Bóg będzie ci miłosierny[493], miły synu.
43.30 I nagle Józef wyszedł, bo wzruszył się do głębi swym bratem, i szukał miejsca, gdzie mógłby zapłakać. Wszedł więc do komnaty i tam płakał.
43.31 Potem umył swoją twarz, wyszedł i gdy się opanował, powiedział: Kładźcie chleb[494].
43.32 Położono jemu osobno, im osobno i osobno Egipcjanom, którzy z nim jedli. Egipcjanie bowiem nie mogą jeść chleba z Hebrajczykami, gdyż to budzi odrazę u Egipcjan.
43.33 I usiedli przed nim, pierworodny według swego pierworództwa, a młodszy według swej młodości. I dziwili się ci mężczyźni, patrząc jeden na drugiego.
43.34 Potem brał potrawy sprzed siebie i kazał im zanieść. A porcja Beniamina była pięciokrotnie większa od porcji ich wszystkich. Pili i podpili sobie z nim.
44.1 Wtedy Józef rozkazał zarządcy swego domu: Napełnij wory tych ludzi zbożem, ile tylko mogą unieść, a pieniądze każdego włóż na wierzch jego wora.
44.2 Mój kielich też, kielich srebrny, włóż na wierzch wora najmłodszego razem z pieniędzmi za zboże. I zrobił według słów Józefa, jak mu rozkazał.
44.3 O świcie wyprawiono tych ludzi razem z ich osłami.
44.4 Gdy wyszli z miasta i byli niedaleko, Józef powiedział do zarządcy swego domu: Wstań, goń tych ludzi, a gdy ich dogonisz, powiedz do nich: Czemu oddaliście złem za dobro[495]?
44.5 Czy to nie jest kielich, z którego pija mój pan i z którego wróży? Źle postąpiliście, dopuszczając się tego.
44.6 Ten dogonił ich więc i powiedział do nich te słowa.
44.7 Ale oni mu odpowiedzieli: Dlaczego mój pan mówi takie słowa? Nie daj Boże, aby twoi słudzy mieli tak postąpić.
44.8 Przecież pieniądze, które znaleźliśmy na wierzchu naszych worów, przynieśliśmy do ciebie z powrotem z ziemi Kanaan. Jakże mielibyśmy kraść z domu twego pana srebro lub złoto?
44.9 U którego z twoich sług to się znajdzie, niech umrze, a my będziemy niewolnikami mego pana.
44.10 On powiedział: Niech będzie tak, jak mówicie. Przy którym znajdzie się kielich, ten będzie niewolnikiem, a wy będziecie niewinni.
44.11 Wtedy każdy szybko zdjął swój wór na ziemię i rozwiązał go.
44.12 I szukał, zaczynając od starszego, a kończąc na najmłodszym. I znalazł kielich w worze Beniamina.
44.13 Wtedy rozdarli swoje szaty, każdy załadował swego osła i wrócili do miasta.
44.14 Przyszedł więc Juda i jego bracia do domu Józefa, który tam jeszcze był. I upadli przed nim na ziemię[496].
44.15 I Józef zapytał ich: Co zrobiliście[497]? Czy nie wiedzieliście, że taki człowiek jak ja potrafi wróżyć?
44.16 Wtedy Juda odpowiedział: Cóż możemy odpowiedzieć memu panu[498]? Co możemy mówić i jak mamy się usprawiedliwić? Bóg znalazł nieprawość u twoich sług[499]. Oto jesteśmy niewolnikami mego pana, zarówno my, jak i ten, u którego znalazł się kielich.
44.17 A on odpowiedział: Nie daj Boże, abym miał tak uczynić. Człowiek, w którego ręku znaleziono kielich, będzie moim niewolnikiem. Wy zaś jedźcie w pokoju do waszego ojca.
44.18 Wtedy Juda podszedł do niego i powiedział: Mój panie! Pozwól twemu słudze mówić słowo do uszu mego pana, a niech nie zapala się twój gniew na twego sługę, gdyż ty jesteś jak sam faraon[500].
44.19 Mój pan pytał swoich sług: Czy macie ojca albo brata?
44.20 Wtedy odpowiedzieliśmy memu panu: Mamy ojca, starca, i chłopca małego spłodzonego w jego starości. Jego brat umarł i tylko on został po swej matce, i jego ojciec go kocha[501].
44.21 Potem mówiłeś do nas, swoich sług: Przyprowadźcie go do mnie, abym mógł go zobaczyć własnymi oczyma.
44.22 I mówiliśmy do mego pana: Chłopiec nie będzie mógł opuścić swego ojca, bo gdyby opuścił swego ojca, ten by umarł.
44.23 Wtedy powiedziałeś do swoich sług: Jeśli nie przyjdzie z wami wasz najmłodszy brat, więcej nie zobaczycie mojej twarzy.
44.24 Gdy więc przyszliśmy do twego sługi, mego ojca, powtórzyliśmy mu te słowa mego pana.
44.25 Wtedy nasz ojciec powiedział: Jedźcie znowu i kupcie nam trochę żywności.
44.26 I powiedzieliśmy: Nie możemy tam iść. Lecz jeśli będzie z nami nasz najmłodszy brat, wtedy pojedziemy. Bo nie będziemy mogli zobaczyć twarzy tego człowieka, jeśli nie będzie z nami naszego najmłodszego brata.
44.27 I twój sługa, mój ojciec, powiedział do nas: Wy wiecie, że moja żona urodziła mi dwóch synów[502].
44.28 Jeden wyszedł ode mnie i powiedziałem: Na pewno został rozszarpany przez zwierzę[503] i nie widziałem go do dziś.
44.29 A jeśli zabierzecie mi też tego i spotka go nieszczęście, wtedy w żalu doprowadzicie mnie, osiwiałego, do grobu.
44.30 Dlatego jeśli przyjdę do twego sługi, mojego ojca, a nie będzie z nami chłopca, z którym jest bardzo związany[504];
44.31 Stanie się tak, że jak tylko zobaczy, że chłopca nie ma, umrze. A twoi słudzy doprowadzą twego sługę, naszego ojca, osiwiałego, z żalu do grobu.
44.32 Bo twój sługa wziął na siebie odpowiedzialność przed ojcem i mówił: Jeśli go nie przyprowadzę, będę po wszystkie dni winien grzechu przeciw mojemu ojcu.
44.33 Teraz więc, proszę, niech twój sługa zostanie niewolnikiem mego pana zamiast tego chłopca, a niech chłopak idzie ze swymi braćmi.
44.34 Bo jak ja mam wrócić do mego ojca, gdy nie będzie ze mną tego chłopca? Nie chciałbym patrzeć na rozpacz, która by dotknęła mego ojca.
45.1 Wtedy Józef nie mógł się dalej powstrzymać przed wszystkimi, którzy stali przed nim, i zawołał: Wyprowadźcie wszystkich ode mnie. I nikt przy nim nie został, gdy Józef dał się poznać swoim braciom[505].
45.2 I wybuchnął tak głośnym płaczem, że słyszeli to Egipcjanie, słyszał też dom faraona.
45.3 I Józef powiedział do swoich braci: Ja jestem Józef[506]. Czy mój ojciec jeszcze żyje? A jego bracia nie mogli mu odpowiedzieć, bo zatrwożyli się wobec niego[507].
45.4 Wtedy Józef powiedział do swoich braci: Zbliżcie się, proszę, do mnie. A gdy zbliżyli się, powiedział: Ja jestem Józef, wasz brat, którego sprzedaliście do Egiptu[508].
45.5 Jednak teraz nie smućcie się ani się nie bójcie, że sprzedaliście mnie tutaj. Bóg bowiem posłał[509] mnie przed wami dla zachowania waszego życia[510].
45.6 Bo już dwa lata trwa głód na ziemi, a jeszcze pięć lat zostaje, w których nie będzie ani orki, ani żniwa.
45.7 Bóg posłał mnie więc przed wami, aby zachować wam potomność na ziemi i żeby ocalić wam życie dzięki wielkiemu wybawieniu[511].
45.8 Tak więc nie wy mnie tu posłaliście, ale Bóg[512], który mnie ustanowił ojcem dla faraona i panem całego jego domu oraz władcą nad całą ziemią Egiptu.
45.9 Idźcie więc szybko do mego ojca i powiedzcie do niego: Tak mówi twój syn Józef: Bóg uczynił mnie panem całego Egiptu, przyjedź do mnie, nie zwlekaj.
45.10 Będziesz mieszkał w ziemi Goszen[513] i będziesz blisko mnie, ty, twoi synowie i synowie twoich synów, twoje owce i woły, i wszystko, co masz.
45.11 Będę cię tam żywił, bo będzie jeszcze pięć lat głodu, byś nie zginął z niedostatku ty, twój dom i wszystko, co masz.
45.12 A oto wasze oczy i oczy mego brata Beniamina widzą, że moje usta do was mówią.
45.13 Opowiedzcie też memu ojcu o całej mojej chwale[514] w Egipcie i o wszystkim, co widzieliście; spieszcie się więc i przyprowadźcie tu mego ojca.
45.14 Potem rzucił się na szyję swemu bratu Beniaminowi i zapłakał. Beniamin też płakał na jego szyi.
45.15 I pocałował wszystkich swoich braci, i płakał nad nimi. Potem jego bracia rozmawiali z nim.
45.16 I rozgłoszono tę wieść w domu faraona: Przyjechali bracia Józefa. I podobało się to faraonowi i jego sługom.
45.17 Wtedy faraon powiedział do Józefa: Powiedz swoim braciom: Zróbcie tak: Załadujcie swoje zwierzęta i idźcie, wróćcie do ziemi Kanaan.
45.18 Zabierzcie waszego ojca i waszych domowników i przyjedźcie do mnie. A dam wam dobre miejsce w ziemi Egiptu i będziecie się żywić tym, co najlepsze z tej ziemi.
45.19 I rozkaż im: Tak zróbcie: Weźcie sobie z ziemi Egiptu wozy dla waszych dzieci i dla waszych żon, weźcie też waszego ojca i przyjedźcie tutaj.
45.20 Nie żałujcie waszych sprzętów[515], gdyż dobro całej ziemi Egiptu będzie wasze.
45.21 Tak zrobili więc synowie Izraela. Józef dał im wozy zgodnie z rozkazem faraona, dał im też żywności na drogę.
45.22 Dał każdemu z nich szaty na zmianę, a Beniaminowi dał trzysta srebrników i pięć szat na zmianę.
45.23 Posłał też swemu ojcu takie rzeczy: dziesięć osłów niosących najlepsze płody Egiptu i dziesięć oślic niosących zboże, chleb i żywność na drogę dla jego ojca.
45.24 Wyprawił więc swoich braci i gdy odjeżdżali, powiedział do nich: Nie kłóćcie się po drodze[516].
45.25 Wyjechali z Egiptu i przyjechali do ziemi Kanaan, do swego ojca Jakuba.
45.26 I oznajmili mu: Józef jeszcze żyje i jest władcą nad całą ziemią Egiptu. I zasłabło jego serce, bo im nie wierzył[517].
45.27 Lecz oni powtórzyli mu wszystkie słowa Józefa, które im powiedział. A kiedy zobaczył wozy, które Józef posłał, aby go na nich przywieziono, ożył duch ich ojca Jakuba.
45.28 I Izrael powiedział: To mi wystarczy. Mój syn Józef jeszcze żyje. Pójdę i zobaczę go[518], zanim umrę.
46.1 Tak więc Izrael wyruszył w drogę ze wszystkim, co miał; a gdy przybył do Beer-Szeby[519], złożył ofiary[520] Bogu swego ojca Izaaka[521].
46.2 Wtedy Bóg powiedział do Izraela w nocnym widzeniu[522]: Jakubie, Jakubie! A on odpowiedział: Oto jestem.
46.3 I powiedział: Ja jestem Bogiem[523], Bogiem twego ojca. Nie bój się zejść do Egiptu[524], bo tam cię rozmnożę w wielki naród.
46.4 Pójdę z tobą do Egiptu i wyprowadzę cię stamtąd z powrotem[525], a Józef położy swoją rękę na twoje oczy.
46.5 I Jakub wyruszył z Beer-Szeby. I synowie Izraela wzięli swego ojca Jakuba, swoje dzieci i swe żony na wozy, które faraon posłał, aby go przywieziono.
46.6 Zebrali też swe stada i swój dobytek, który zdobyli w ziemi Kanaan, i przyjechali do Egiptu, Jakub i całe jego potomstwo razem z nim;
46.7 Swych synów i synów swoich synów, swoje córki i córki swoich synów oraz całe swoje potomstwo prowadził ze sobą do Egiptu.
46.8 A to są imiona synów Izraela, którzy weszli do Egiptu - Jakub i jego synowie: pierworodny Jakuba, Ruben.
46.9 Synowie Rubena: Henoch, Pallu, Chesron i Karmi.
46.10 Synowie Symeona: Jemuel, Jamin, Ohad, Jakin, Sochar i Szaul, syn kobiety Kananejki.
46.11 Synowie Lewiego: Gerszon, Kehat i Merari.
46.12 Synowie Judy: Er, Onan, Szela, Peres i Zerach. Lecz Er i Onan umarli w ziemi Kanaan. A synami Peresa byli: Chesron i Chamul.
46.13 Synowie Issachara: Tola, Puwwa, Job i Szimron.
46.14 Synowie Zebulona: Sered, Elon i Jachleel.
46.15 A to są synowie Lei, których - jak i córkę Dinę, urodziła Jakubowi w Paddan-Aram. Wszystkich dusz jego synów i córek było trzydzieści trzy.
46.16 Synowie Gada: Sifion, Chaggi, Szuni, Esbon, Eri, Arodi i Areli.
46.17 Synowie Aszera: Jimna, Jiszwa, Jiszwi, Beria i siostra ich Serach. A synowie Berii: Cheber i Malkiel.
46.18 To są synowie Zilpy, którą Laban dał swej córce Lei, których ona urodziła Jakubowi - szesnaście dusz.
46.19 Synowie Racheli, żony Jakuba: Józef i Beniamin.
46.20 Józefowi zaś urodzili się w ziemi Egiptu Manasses i Efraim, których urodziła Asenat, córka Poti-Fery, kapłana z On.
46.21 Synowie Beniamina: Bela, Beker, Aszbel, Gera, Naaman, Echi, Rosz, Muppim, Chuppim i Ard.
46.22 To są synowie Racheli, którzy się urodzili Jakubowi. Wszystkich dusz - czternaście.
46.23 Synowie Dana: Chuszim.
46.24 Synowie Neftalego: Jachseel, Guni, Jeser i Szillem.
46.25 To są synowie Bilhy, którą Laban dał swej córce Racheli, i których urodziła Jakubowi. Wszystkich dusz - siedem.
46.26 Wszystkich, którzy przyszli z Jakubem do Egiptu, pochodzących z jego lędźwi, oprócz żon synów Jakuba, wszystkich dusz było sześćdziesiąt sześć[526].
46.27 A synów Józefa, którzy mu się urodzili w Egipcie, były dwie dusze. I tak wszystkich dusz z domu Jakuba, które weszły do Egiptu, było siedemdziesiąt.
46.28 I Jakub posłał przed sobą Judę do Józefa, aby go uprzedził, zanim przybędzie do Goszen. I przybyli do ziemi Goszen.
46.29 I Józef zaprzągł swój wóz, i wyjechał naprzeciw swemu ojcu Izraelowi do Goszen. A gdy go zobaczył, rzucił mu się na szyję i długo płakał na jego szyi.
46.30 Wtedy Izrael powiedział do Józefa: Mogę już umrzeć, skoro ujrzałem twoją twarz, że jeszcze żyjesz[527].
46.31 Józef powiedział do swoich braci i do domu swego ojca: Pójdę zawiadomić faraona i powiem mu: Moi bracia i dom mego ojca, którzy byli w ziemi Kanaan, przyjechali do mnie;
46.32 A ci mężczyźni są pasterzami, bo zajmowali się hodowlą bydła. Przyprowadzili więc swoje owce i woły, i wszystko, co mieli.
46.33 A gdy wezwie was faraon i zapyta: Czym się zajmujecie?
46.34 Odpowiecie: Twoi słudzy od swego dzieciństwa aż do dziś są pasterzami, my i nasi ojcowie. W ten sposób będziecie mogli mieszkać w ziemi Goszen, bo Egipcjanie brzydzą się każdym pasterzem[528].
47.1 Józef więc przyszedł i powiedział faraonowi: Mój ojciec i moi bracia ze swymi owcami, wołami i ze wszystkim, co mają, przybyli z ziemi Kanaan; oto są w ziemi Goszen.
47.2 A spośród swych braci wziął pięciu mężczyzn i przedstawił ich faraonowi.
47.3 I faraon zapytał jego braci: Czym się zajmujecie? A oni odpowiedzieli faraonowi: Twoi słudzy są pasterzami, my i nasi ojcowie.
47.4 Powiedzieli jeszcze do faraona: Przyszliśmy, aby przebywać w tej ziemi, bo nie ma paszy dla stad, które mają twoi słudzy, gdyż ciężki głód panuje w ziemi Kanaan. Teraz prosimy, pozwól, aby twoi słudzy mieszkali w ziemi Goszen.
47.5 Wtedy faraon powiedział do Józefa: Twój ojciec i twoi bracia przybyli do ciebie.
47.6 Ziemia Egiptu jest przed tobą. W najlepszym miejscu tej ziemi osadź twego ojca i twoich braci, niech mieszkają w ziemi Goszen. A jeśli wiesz, że są wśród nich dzielni ludzie[529], uczyń ich przełożonymi nad moimi stadami.
47.7 I Józef przyprowadził swego ojca Jakuba, i postawił go przed faraonem. A Jakub błogosławił faraona.
47.8 Faraon zapytał Jakuba: Ile lat życia sobie liczysz?
47.9 Jakub odpowiedział faraonowi: Liczba lat mego pielgrzymowania to sto trzydzieści. Krótkie i złe były lata mego życia i nie osiągnąłem wieku moich ojców podczas ich pielgrzymowania[530].
47.10 Potem Jakub pobłogosławił faraona[531] i odszedł sprzed jego oblicza.
47.11 Wtedy Józef osiedlił swego ojca i swoich braci i dał im posiadłość w ziemi Egiptu, w najlepszym miejscu tej krainy, w ziemi Ramses, jak rozkazał faraon.
47.12 I Józef żywił chlebem swego ojca i swoich braci, i cały dom swego ojca, aż do najmniejszego.
47.13 A w całej ziemi nie było chleba, bo panował bardzo ciężki głód i była utrapiona przez głód ziemia Egiptu i ziemia Kanaan.
47.14 Józef zebrał więc wszystkie pieniądze, które znajdowały się w ziemi Egiptu i w ziemi Kanaan, za żywność, którą kupowano. I Józef wniósł te pieniądze do skarbu faraona.
47.15 A gdy zabrakło pieniędzy w ziemi Egiptu i w ziemi Kanaan, wszyscy Egipcjanie przyszli do Józefa i powiedzieli: Daj nam chleba. Dlaczego mamy umierać na twoich oczach? Gdyż nam już zabrakło pieniędzy.
47.16 Józef na to odpowiedział: Dajcie wasze bydła, a dam wam żywność za wasze bydła, skoro zabrakło wam pieniędzy.
47.17 Przyprowadzili więc swoje bydła do Józefa; i Józef dał im chleb za konie, za trzody owiec, za stada wołów i za osły. W tym roku zaopatrywał ich w żywność w zamian za wszelkie ich bydło.
47.18 A gdy minął ten rok, przyszli do niego w następnym roku i powiedzieli: Nie ukryjemy przed naszym panem, że już skończyły się nam pieniądze, a stada bydła należą do naszego pana. Nie zostaje nam nic przed naszym panem jak tylko nasze ciała i nasze pole.
47.19 Dlaczego mamy umierać na twoich oczach, zarówno my, jak i nasza ziemia? Kupuj za chleb nas i nasze pole, a my i nasza ziemia będziemy w niewoli u faraona. Daj nam tylko ziarno, abyśmy żyli, a nie pomarli, i by ziemia nie opustoszała.
47.20 I tak kupił Józef całą ziemię Egiptu dla faraona[532], bo każdy Egipcjanin sprzedał swoje pole, gdyż wzmógł się wśród nich głód. I cała ziemia stała się własnością faraona.
47.21 I przeniósł lud do miast, od jednego krańca Egiptu do drugiego.
47.22 Nie kupił tylko ziemi kapłanów, bo kapłani mieli żywność przydzieloną im przez faraona i żywili się swoją żywnością, którą dał im faraon. Dlatego nie sprzedali swej ziemi.
47.23 Potem Józef powiedział do ludu: Oto teraz kupiłem was i waszą ziemię dla faraona. Macie tu ziarno, obsiejcie nim pola.
47.24 A piątą część[533] waszych plonów oddacie faraonowi, cztery zaś części będą wasze - na obsianie pól i na żywność dla tych, którzy są w waszych domach, i na żywność dla waszych dzieci.
47.25 Wtedy odpowiedzieli: Uratowałeś nam życie! Obyśmy znaleźli łaskę w oczach swego pana, a będziemy niewolnikami faraona[534].
47.26 I Józef ustanowił to jako prawo aż do dziś w ziemi Egiptu, aby faraonowi oddawano piątą część plonów. Tylko ziemia samych kapłanów nie stała się własnością faraona.
47.27 Izrael mieszkał w ziemi Egiptu, w ziemi Goszen. Nabywali w niej posiadłości na własność, byli płodni i bardzo się rozmnożyli[535].
47.28 I Jakub żył w ziemi Egiptu siedemnaście lat. A w sumie Jakub przeżył sto czterdzieści siedem lat.
47.29 I zbliżył się czas śmierci Izraela[536]. Wezwał więc swego syna Józefa i powiedział do niego: Jeśli teraz znalazłem łaskę w twoich oczach, połóż, proszę, twoją rękę pod moje biodro, a wyświadcz mi tę łaskę i wierność: Proszę, nie chowaj mnie w Egipcie;
47.30 Ale gdy zasnę z moimi ojcami, wywieziesz mnie z Egiptu i pochowasz mnie w ich grobie[537]. A on powiedział: Uczynię według twego słowa.
47.31 A Jakub powiedział: Przysięgnij mi. I przysiągł mu. Potem Izrael pokłonił się na wezgłowie łoża.
48.1 Gdy to się stało, dano znać Józefowi: Oto twój ojciec zachorował. Wziął więc ze sobą swoich dwóch synów, Manassesa i Efraima.
48.2 I powiedziano Jakubowi: Oto twój syn Józef idzie do ciebie. A Izrael zebrał siłę i usiadł na łożu.
48.3 Wtedy Jakub powiedział do Józefa: Bóg Wszechmogący ukazał mi się w Luz, w ziemi Kanaan, i błogosławił mi.
48.4 I powiedział do mnie: Oto ja uczynię cię płodnym i rozmnożę cię, i wywiodę z ciebie wielki lud. I dam tę ziemię twemu potomstwu po tobie w wieczne dziedzictwo[538].
48.5 Dlatego teraz twoi dwaj synowie, Efraim i Manasses, którzy urodzili ci się w ziemi Egiptu, zanim przyszedłem tu do ciebie do Egiptu, są moimi. Będą moi jak Ruben i Symeon.
48.6 Ale twoje dzieci, które spłodzisz po nich, będą twoje; będą zwane w swych posiadłościach imieniem swoich braci.
48.7 A gdy wracałem z Paddan, umarła mi Rachela w ziemi Kanaan, w drodze, gdy byłem jeszcze w niewielkiej odległości od Efraty, i pogrzebałem ją tam przy drodze do Efraty, czyli Betlejem.
48.8 A gdy Izrael zobaczył synów Józefa, zapytał: Czyi oni są?
48.9 Józef odpowiedział swemu ojcu: To są moi synowie, których Bóg dał mi tutaj. A on powiedział: Proszę, przyprowadź ich do mnie, abym im błogosławił.
48.10 A oczy Izraela były tak słabe ze starości, że nie mógł widzieć. I przyprowadził ich do niego, a Jakub ich pocałował i uścisnął.
48.11 Potem Izrael powiedział do Józefa: Nie spodziewałem się, że będę jeszcze oglądał twoją twarz, a oto Bóg dał mi widzieć nawet twoje potomstwo.
48.12 Wtedy Józef odsunął ich od jego kolan i pokłonił się twarzą aż do ziemi.
48.13 Potem Józef wziął obydwu i postawił Efraima po swojej prawej ręce, czyli po lewej stronie Izraela; a Manassesa po swojej lewej ręce, czyli po prawej stronie Izraela, i przyprowadził ich do niego.
48.14 Izrael wyciągnął swoją prawą rękę, położył ją na głowę Efraima, który był młodszy, a swoją lewą rękę na głowę Manassesa, umyślnie pokładając swoje ręce, choć pierworodny był Manasses.
48.15 I błogosławił Józefowi[539], mówiąc: Bóg, przed którego obliczem chodzili moi ojcowie, Abraham i Izaak, Bóg, który mnie żywił od mej młodości aż do dziś;
48.16 Anioł[540], który wybawił mnie ze wszelkiego zła[541], niech błogosławi tym chłopcom i niech będą nazywani od mego imienia i od imienia moich ojców, Abrahama i Izaaka, i[542] niech się rozmnożą na ziemi.
48.17 A gdy Józef zobaczył, że jego ojciec położył swoją prawą rękę na głowę Efraima, nie podobało mu się to. Wziął więc rękę swego ojca, aby ją przenieść z głowy Efraima na głowę Manassesa.
48.18 I Józef powiedział do swego ojca: Nie tak, mój ojcze. Ten bowiem jest pierworodny, połóż swoją prawą rękę na jego głowę.
48.19 Ale jego ojciec wzbraniał się i powiedział: Wiem, mój synu, wiem. Ten też stanie się ludem i on też urośnie, ale jego młodszy brat go przewyższy, a z jego potomstwa wyjdzie mnóstwo narodów.
48.20 Błogosławił im więc tego dnia[543], mówiąc: Przez ciebie Izrael będzie błogosławił, mówiąc: Niech Bóg cię uczyni jak Efraim i jak Manasses. Tak wyróżnił Efraima przed Manassesem.
48.21 Potem Izrael powiedział do Józefa: Oto ja umieram, ale Bóg będzie z wami i przywróci was do ziemi waszych ojców[544].
48.22 Oto daję ci jedną część więcej niż twoim braciom, którą nabyłem moim mieczem i moim łukiem z ręki Amorytów.
49.1 Potem Jakub wezwał swoich synów i powiedział: Zbierzcie się, a oznajmię wam, co was spotka w waszych ostatnich dniach[545].
49.2 Zbierzcie się i słuchajcie, synowie Jakuba, a słuchajcie waszego ojca Izraela.
49.3 Rubenie, mój pierworodny, ty jesteś moją mocą i początkiem mojej siły, pierwszy dostojeństwem i pierwszy męstwem.
49.4 Niestabilny jak woda, nie będziesz przodować, bo wstąpiłeś do łoża twego ojca[546]; wstępując do mojego posłania, zbezcześciłeś je.
49.5 Symeon i Lewi, bracia, ich miecze to narzędzia przemocy[547].
49.6 Niech moja dusza nie wchodzi w ich radę, niech moja sława nie jednoczy się z ich zgromadzeniem, bo w swej zapalczywości zabili człowieka, a w samowoli wywrócili mur.
49.7 Przeklęta ich zapalczywość, bo uparta, i ich gniew, bo zatwardziały. Rozdzielę ich w Jakubie, a rozproszę ich w Izraelu.
49.8 Judo[548], to ciebie będą chwalić twoi bracia, twoja ręka będzie na karku twoich nieprzyjaciół, synowie twego ojca będą ci się kłaniać.
49.9 Judo, szczenię lwie, wróciłeś od łupu, mój synu. Skłonił się i położył się jak lew i jak lwica. Któż go obudzi?
49.10 Nie będzie odjęte berło od Judy ani prawodawca spomiędzy jego nóg, aż przyjdzie Szylo i jemu będą posłuszne narody.
49.11 Przywiąże do winorośli swoje oślę, a do wybornej winorośli - oślątko swojej oślicy. Wypierze w winie swoją szatę, a we krwi winogron - swoje odzienie.
49.12 Jego oczy czerwone od wina, a zęby białe od mleka.
49.13 Zebulon będzie mieszkać na morskim brzegu, przy porcie okrętów, a jego granice będą aż do Sydonu.
49.14 Issachar jak osioł kościsty leżący między dwoma brzemionami.
49.15 Zobaczył, że spoczynek jest dobry i ziemię, że jest urocza, nachylił swe ramię, by dźwigać, i stał się sługą składającym daninę.
49.16 Dan będzie sądzić swój lud jako jedno z pokoleń Izraela.
49.17 Dan będzie wężem na drodze, żmiją na ścieżce kąsającą końskie pięty, tak że jeździec spadnie do tyłu.
49.18 Oczekuję twego zbawienia, PANIE!
49.19 Gad będzie zwyciężony przez wojsko, ale on na koniec zwycięży.
49.20 Od Aszera będzie tłusty chleb, a on dostarczy przysmaków królewskich.
49.21 Neftali jak wypuszczona łania, mówiący piękne słowa.
49.22 Józef, latorośl płodna, latorośl płodna przy źródle, a jej szczepy rozchodzą się po murze.
49.23 Choć napoili go goryczą i strzelali do niego, i nienawidzili go strzelcy;
49.24 Jednak jego łuk został potężny i wzmocniły się ramiona jego rąk dzięki rękom mocnego Boga[549] Jakuba, stamtąd pasterz i opoka Izraela.
49.25 Od Boga twego ojca, który będzie cię wspomagał, i od Wszechmogącego[550], który ci pobłogosławi błogosławieństwami nieba z wysoka i błogosławieństwami głębin leżących na dole, i błogosławieństwami piersi i łona.
49.26 Błogosławieństwa twego ojca będą mocniejsze niż błogosławieństwa moich przodków aż do granic pagórków wiecznych. Będą nad głową Józefa i nad wierzchem głowy odłączonego od swych braci.
49.27 Beniamin jak drapieżny wilk, rano będzie jeść zdobycz, a wieczorem będzie dzielił łupy.
49.28 Oto wszystkich dwanaście pokoleń Izraela i to, co im powiedział ich ojciec, gdy im błogosławił. Każdemu według jego błogosławieństwa błogosławił.
49.29 Potem im nakazał: Ja będę przyłączony do mojego ludu. Pogrzebcie mnie z moimi ojcami w jaskini, która jest na polu Efrona Chetyty;
49.30 W jaskini, która jest na polu Makpela naprzeciwko Mamre w ziemi Kanaan. Kupił ją wraz z polem Abraham od Efrona Chetyty jako grób na własność.
49.31 Tam pogrzebano Abrahama i jego żonę Sarę, tam pogrzebano Izaaka i jego żonę Rebekę. Tam też pogrzebałem Leę.
49.32 Pole to i jaskinię na nim kupiono od synów Cheta.
49.33 A gdy Jakub przestał mówić do swoich synów, złożył swoje nogi na łoże i umarł[551], i został przyłączony do swego ludu.
50.1 Wtedy Józef przypadł do twarzy swego ojca i płakał nad nim, i całował go[552].
50.2 Potem Józef rozkazał swoim sługom, lekarzom, aby zabalsamowali jego ojca. I lekarze zabalsamowali Izraela.
50.3 I minęło czterdzieści dni[553], bo tyle trwa balsamowanie. Egipcjanie opłakiwali go przez siedemdziesiąt dni.
50.4 Po upływie dni żałoby Józef powiedział do domowników faraona: Jeśli znalazłem teraz łaskę w waszych oczach, powiedzcie, proszę, do uszu faraona:
50.5 Mój ojciec zobowiązał mnie przysięgą i powiedział: Oto ja umieram. Pogrzebiesz mnie w moim grobie, który sobie wykopałem w ziemi Kanaan[554]. Teraz, proszę, pozwól mi pojechać i pogrzebać mego ojca, a potem wrócę.
50.6 Faraon powiedział: Jedź i pogrzeb twego ojca, jak cię zobowiązał przysięgą.
50.7 Józef pojechał więc, aby pogrzebać swego ojca. Jechali też z nim wszyscy słudzy faraona, także starsi jego domu i wszyscy starsi ziemi Egiptu;
50.8 I cały dom Józefa, jego bracia i dom jego ojca. Tylko swoje dzieci, swoje owce i swoje woły zostawili w ziemi Goszen.
50.9 Wyruszyły też z nimi wozy i wyruszyli jeźdźcy. A orszak był bardzo wielki.
50.10 I przyjechali aż do klepiska Atad, które jest za Jordanem, i tam opłakiwali go wielkim i bardzo głębokim lamentem. Józef przez siedem dni obchodził żałobę po swym ojcu.
50.11 A gdy obywatele ziemi Kanaan zobaczyli tę żałobę na klepisku Atad, mówili: To ciężka żałoba Egipcjan. Dlatego nazwano to miejsce Ebel-Misraim; leży ono za Jordanem.
50.12 Jego synowie uczynili więc z nim tak, jak im rozkazał.
50.13 Jego synowie zawieźli go do ziemi Kanaan i pogrzebali go w jaskini na polu Makpela naprzeciwko Mamre, którą kupił Abraham wraz z polem od Efrona Chetyty jako grób na własność[555].
50.14 Po pogrzebie swego ojca Józef wrócił do Egiptu wraz ze swymi braćmi i ze wszystkimi, którzy pojechali z nim na pogrzeb jego ojca.
50.15 A bracia Józefa, widząc, że ich ojciec umarł, mówili: Może Józef będzie nas nienawidził i odpłaci nam sowicie za to wszystko zło, które mu uczyniliśmy.
50.16 Kazali więc powiedzieć do Józefa: Twój ojciec, zanim umarł, nakazał:
50.17 Tak powiedzcie Józefowi: Proszę, wybacz teraz przestępstwo twoich braci i ich grzech, że wyrządzili ci zło. Proszę, wybacz teraz występek sługom Boga twego ojca. I Józef płakał, gdy to mówili do niego.
50.18 I jego bracia podeszli, i upadli przed nim, mówiąc: Oto jesteśmy twoimi sługami.
50.19 Józef powiedział do nich: Nie bójcie się[556]. Czyż ja jestem na miejscu Boga?
50.20 Obmyśliliście zło przeciwko mnie, ale Bóg obrócił to w dobro[557], żeby sprawić to, co się dziś dzieje, aby zachować tak wielki lud.
50.21 Teraz więc nie bójcie się. Ja będę żywić was i wasze dzieci. I tak ich pocieszał, i serdecznie z nimi rozmawiał.
50.22 I Józef mieszkał w Egipcie, on sam i dom jego ojca. A Józef żył sto dziesięć lat.
50.23 Józef oglądał synów Efraima aż do trzeciego pokolenia. Także synowie Makira, syna Manassesa, wychowali się[558] na kolanach Józefa[559].
50.24 Potem Józef powiedział do swoich braci: Ja umrę, ale Bóg na pewno was nawiedzi i wyprowadzi z tej ziemi do ziemi, którą przysiągł Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi[560].
50.25 Józef zobowiązał więc przysięgą synów Izraela[561] i powiedział: Bóg na pewno was nawiedzi, a wtedy zabierzcie stąd moje kości.
50.26 I Józef umarł, mając sto dziesięć lat. Zabalsamowano go i złożono do trumny w Egipcie.
[1] Ps 96,5; Ml 2,10; Mk 13,19; J 1,1-3; Ef 3,9; Kol 1,16-17; Hbr 11,3.
[2] Ne 9,6; Ps 33,6; Ps 102,25; Iz 42,5; Jr 32,17; Dz 14,15; Dz 17,24.
[3] Hi 26,7; Iz 45,18; Jr 4,23.
[4] Ps 104,30.
[5] Hi 38,19; Ps 33,9; Iz 45,7; 2Kor 4,6.
[6] J 9,4; J 11,9; 2Kor 11,25.
[7] Kpł 23,32.
[8] Hi 26,7-13; Hi 37,18; Ps 19,1; Ps 104,2.
[9] Ps 95,5.
[10] Pwt 10,14; Hi 26,7; Ps 24,1; Ps 47,7; Ps 102,25.
[11] Ps 104,14; Mt 6,30; Hbr 6,7.
[12] Iz 55,10; Iz 61,11; Mk 4,28.
[13] Ps 136,5-9.
[14] Ps 104,19; Łk 21,11.25.
[15] 1Tm 4,4.
[16] Rdz 9,1; Rdz 35,11.
[17] Rdz 7,14.
[18] Ml 1,10; J 1,1.3; Kol 1,15-16.
[19] Rdz 3,22; Rdz 11,7; J 5,17; Rz 1,3; Kol 2,9; 1J 5,7.
[20] Rdz 5,1; Rdz 9,6; 1Kor 11,7; Kol 1,15.
[21] Rdz 9,6; Kol 1,15; 2Kor 4,4.
[22] Mt 19,4; Mk 10,6; 1Kor 11,8-9.
[23] Ps 115,16; 1Tm 4,4.
[24] Wj 20,11.
[25] Wj 20,11; Wj 31,17; Hbr 4,4.
[26] Kpł 23,3; Pwt 5,12-14; Mk 2,27.
[27] Hbr 1,10.
[28] Jr 14,22; Mt 5,45.
[29] Hi 33,6.
[30] Hi 27,3; Dz 17,25; 1Kor 15,45.
[31] Iz 45,18; Jr 33,2.
[32] Prz 3,18; Prz 11,30; Prz 13,12; Prz 15,4; Obj 2,7; Obj 22,2.14.
[33] Pwt 1,39; Hbr 5,14.
[34] Etiopia
[35] 1Tm 4,4.
[36] Ez 18,4; Rz 1,32; Rz 5,12-14; Rz 7,11-13; 1Kor 15,22; Ef 2,1-6; Kol 2,13; 1Tm 5,6.
[37] Prz 18,22; Kaz 4,10-12; 1Kor 11,7-12; 1Tm 2,11-13; 1P 3,7.
[38] BG mężatką
[39] BG męża
[40] Ml 2,14-16; Mt 19,4-6; Mk 10,6-9; 1Kor 6,16-17; 1Kor 7,1-4; Ef 5,28-31; Hbr 13,4.
[41] Iz 27,1; 2Kor 11,3; Obj 12,9; Obj 20,2.
[42] Mt 4,1-11.
[43] Rdz 2,16-17.
[44] Rdz 6,2; Joz 7,21; Mt 5,28; 1J 2,16.
[45] Hi 31,9; 1Tm 2,14.
[46] Rz 7,8-9.
[47] Wj 15,26; Pwt 13,18; Ps 29,3-9; Iz 6,8; Dz 7,31.
[48] 1Krl 19,9; Hi 38,4.
[49] Hi 31,33.
[50] Łk 10,29; Łk 14,18; Rz 1,20; Jk 1,13-15.
[51] Rdz 4,10; 1Sm 13,11.
[52] 2Kor 11,3; 1Tm 2,14.
[53] Mt 25,41; Ga 3,10-13; 2P 2,14.
[54] J 8,44; 1J 3,8-10.
[55] Ps 132,11; Iz 7,14; Rz 16,20; Ga 3,16; Ga 4,4; 1J 3,9.
[56] J 16,21.
[57] 1Kor 7,4.
[58] 1Kor 11,3; Ef 5,22-24; Kol 3,18; Tt 2,5; 1P 3,1-6.
[59] Iz 24,5; Rz 8,20-22.
[60] Rdz 18,27; Hi 19,26; Hi 21,26; Hi 34,15; Kaz 3,20; Kaz 12,7.
[61] Ga 4,26.
[62] Iz 61,10; 2Kor 5,2-3.21; Obj 19,8.
[63] Rdz 11,7; Kol 2,9; 1J 5,7.
[64] Rdz 2,9; Obj 22,2.14.
[65] Wj 25,19-22; Ps 80,1; Ps 99,1; Iz 37,16; Ez 10,1-20; Hbr 9,5.
[66] 1J 3,12; Jud 1,11.
[67] Mt 23,25; Hbr 11,4; Hbr 12,24.
[68] Hbr 11,4.
[69] Rz 2,7-10.
[70] Mt 23,35; Łk 11,51; 1J 3,12; Jud 1,11.
[71] BG Większa jest nieprawość moja, niżby mi ją odpuścić miano
[72] Obj 14,9.
[73] Rdz 5,4.
[74] 1Krl 18,24; Ps 116,17; Dz 2,21; Rz 10,13.
[75] Łk 3,38; Rz 5,14; 1Kor 15,21-22.45-47.
[76] Rdz 1,26-27; 1Kor 11,7; Kol 3,10.
[77] Mt 19,4; Mk 10,6.
[78] Rdz 4,25.
[79] Hi 20,23; Ps 89,48; Rz 5,12-14; 1Kor 15,21-22; Hbr 9,27.
[80] Rdz 6,9; Rdz 17,1; Am 3,3; Rz 8,1; 2Kor 5,7; 1J 1,7.
[81] Łk 23,43; Hbr 11,5-6.
[82] Ez 14,14.20; Łk 3,36.
[83] Rdz 1,28.
[84] Hi 1,6; Hi 38,7; Ps 82,6-7; J 1,12; 1J 3,1-2.
[85] Ne 9,30; Prz 1,24-33; Iz 63,10; Dz 7,51; Ga 5,17.
[86] Lb 13,33; Pwt 2,20; 1Sm 17,4.
[87] Lb 16,2.
[88] Rdz 13,13; Ps 14,1-4; Ps 53,2.
[89] Hi 15,16; Prz 6,18; Jr 17,9; Mt 5,19; Rz 1,28-31; Rz 3,10-13.
[90] Wj 32,14; 1Sm 15,11; Ps 106,45; Jr 18,8-10; Jon 3,10.
[91] Pwt 4,32; Prz 16,4; Iz 41,20; Iz 45,21.
[92] 1Sm 15,11.
[93] Rdz 19,19; Wj 33,12-17; Prz 3,4; Łk 1,30; Rz 11,6.
[94] Hi 1,1; Mt 1,19; Mk 6,20; Łk 2,25; Łk 23,50; Dz 10,22.
[95] Rdz 17,1; Ps 37,37; Mt 5,48; 2Tm 3,17; Jk 1,4.
[96] Rdz 5,24.
[97] Ps 14,2-3; Prz 15,3.
[98] Jr 51,13; 1P 4,7.
[99] J 10,1-9.
[100] Hbr 9,27.
[101] Rdz 9,9-11; Rdz 17,4-7; Rz 11,27; Hbr 13,20.
[102] Rdz 17,23; Wj 40,16; J 2,5; J 15,14; Hbr 11,7-8.
[103] Hi 1,1; Mt 10,41; 1Tm 1,9; Jk 5,16; 2P 2,8.
[104] Rdz 6,22; Wj 40,16; J 8,29.
[105] Mt 24,38; Łk 17,26-27; 1Tes 5,3; 2P 2,5; 2P 3,6.
[106] Pwt 33,27.Ps 91,1-10.
[107] Rdz 2,7.
[108] Rdz 19,29; Wj 2,24.
[109] Kpł 11,13-15; 1Krl 17,4-6; Hi 38,41; Ps 147,9.
[110] Pnp 2,14; Mt 10,16; Mk 1,10.
[111] Ne 8,15; Za 4,12-14; Rz 11,17.24.
[112] Wj 6,2.
[113] Rdz 1,28; Rdz 6,19; Hi 12,10; Ps 145,16.
[114] Rdz 12,7-8; Rdz 26,28; Wj 20,24.
[115] Kpł 1,9.13.17; 2Kor 2,15; Ef 5,2; Flp 4,18.
[116] Rdz 6,5; Ps 58,3; Jr 17,9; Mt 15,19.
[117] Rdz 9,15; Iz 54,9-10.
[118] Rdz 1,22.28; Rdz 24,60.
[119] Rdz 1,29-30; Dz 10,12-15; Rz 14,3.14.17; 1Kor 10,23-31; 1Tm 4,3-15.
[120] Kpł 17,10-14; Kpł 19,26; Dz 15,20.29; 1Tm 4,4.
[121] Wj 21,12-14; Kpł 24,17; Rz 13,4.10.
[122] Rdz 1,26-27; Jk 3,9.
[123] Rdz 46,2; Wj 6,2; Wj 20,1; Pwt 1,6.
[124] Pwt 5,2-3; Hbr 8,13.
[125] Łk 1,72.
[126] Prz 20,1; Prz 23,31-32; Ef 5,18.
[127] Dz 17,26.
[128] Rdz 11,9.
[129] Jon 1,2; Na 1,1; Mt 12,41.
[130] Rdz 13,10; Rdz 14,2; Rdz 19,24; Pwt 29,23; Jr 49,18; Mt 10,15; 2P 2,6; Jud 1,7.
[131] Dz 17,26.
[132] 2Sm 7,23; Prz 10,7; Prz 22,1; J 5,44; Obj 3,1.
[133] Rdz 18,1; Ps 11,4; Ps 33,13-14; Hbr 4,13.
[134] Rdz 3,22.
[135] Ps 2,1-4; Łk 1,51.
[136] Pwt 28,49; Ps 55,9; Jr 5,15.
[137] Rdz 10,10.
[138] Joz 24,2; 1Krn 1,26-27.
[139] Rdz 24,15.
[140] Rdz 15,2; Rdz 16,1.
[141] Ne 9,7.
[142] Rdz 15,7; Iz 51,2; Joz 24,2-3; Dz 7,2-6; Hbr 11,8.
[143] Rdz 18,18; Rdz 22,17-18.
[144] Rdz 28,4; Ga 3,14.
[145] Rdz 27,29.
[146] Dz 3,25; Rz 4,11.
[147] Rdz 17,1; Rdz 18,1; Rdz 26,1.24; Wj 3,2; Sdz 6,12; Mt 1,20; Łk 1,11.
[148] Rdz 25,19; Rdz 35,15.
[149] Rdz 4,26; Rdz 13,4; Rdz 16,13; Ps 116,4; Rz 10,13.
[150] Rdz 20,2.5.12.
[151] 1Krn 16,21; Ps 105,14-15.
[152] Rdz 12,7-8.
[153] Rdz 36,6-7; Łk 12,7-8; 1Tm 6,9.
[154] Ps 133,1; Mt 5,9; Dz 7,26; Rz 12,10.
[155] 1J 2,15-17.
[156] Rdz 19,28-29.
[157] Rdz 18,20; Ez 16,46-50; Rz 1,27; 2P 2,6-10; Jud 1,7.
[158] Hbr 4,13.
[159] Rdz 12,7; Pwt 34,4; 2Krn 20,7; Dz 7,5.
[160] Rz 4,16-18; Hbr 11,12; Obj 7,9.
[161] BG Goim
[162] BG Goim
[163] Rdz 11,27; Rdz 12,5.
[164] Rdz 39,14; Wj 2,6; Jon 1,9; 2Kor 11,22.
[165] Ps 76,2; Ps 110,4; Hbr 5,6.10; Hbr 6,20; Hbr 7,1-2.
[166] Ps 47,2; Ps 83,18; Mk 5,7; Dz 7,48.
[167] Ps 72,18; Ef 1,3.
[168] Rdz 28,22; Kpł 27,30-32; Ml 3,8-10; Hbr 7,4-9.
[169] Pwt 5,5; 1Sm 3,7.
[170] Iz 52,12.
[171] Pwt 1,10; 1Krn 27,23.
[172] Rz 4,18.
[173] Rz 4,3.22; Ga 3,6; Jk 2,23.
[174] Wj 6,2; Iz 42,8; Iz 43,3.11.15; Iz 45,4; Ml 3,6.
[175] Hi 4,13; Dn 4,8-9.
[176] Wj 12,40-41; Dz 7,6; Ga 3,17.
[177] Rdz 9,9; Rdz 17,2; Hbr 10,16.
[178] Rdz 30,4.
[179] Rdz 22,11; Wj 3,2; Lb 22,22; Sdz 2,1; Mt 1,20; Mt 28,2; Dz 5,19; Dz 7,30; Dz 12,23.
[180] Rdz 32,30; Wj 33,18-23; Wj 34,5-7; J 1,18.
[181] Rdz 12,7; Rdz 18,1; Kpł 9,23; 1Sm 3,21.
[182] Wj 6,3; Hi 8,3; Obj 1,8; Obj 4,8; Obj 11,17; Obj 19,15.
[183] Rdz 15,18; Ps 105,8-11; Ga 3,17-18.
[184] Joz 5,14; Mt 26,39; Łk 5,12.
[185] Rz 4,17-18.
[186] Rdz 9,16; 1Krn 16,17; Ps 105,10; Hbr 13,10.
[187] Rdz 28,4.
[188] Wj 12,48; Pwt 10,16; Pwt 30,6; Dz 7,8; Rz 2,28-29; 1Kor 7,19; Kol 2,11-12.
[189] Rz 4,11.
[190] Kpł 12,3; Łk 1,59; Łk 2,21.
[191] Rdz 3,20; Rdz 24,60; Ga 4,26.
[192] Rdz 16,10-12; Rdz 25,12-16.
[193] Hbr 11,9-10.
[194] ww. 13-22.
[195] Rz 9,8-9; Ga 4,28-29.
[196] Lb 11,23; 1Sm 14,6; Hi 42,2; Ps 95,3; Jr 32,17; Mt 3,9; Mt 19,26; Mk 10,27; Łk 1,37; Ef 3,20.
[197] Ps 25,14; Am 3,7; J 15,15.
[198] 2Sm 7,20; J 10,14; J 21,17; 2Tm 2,19.
[199] Pwt 6,6-7; Pwt 32,46; Joz 24,15; 1Tm 3,4-5.
[200] w. 1.
[201] Rdz 13,13.
[202] Ps 106,23; Jr 15,1; Ez 22,30; 1Tm 2,1.
[203] Ps 98,9; J 5,22; Hbr 12,23.
[204] Pwt 32,4; Hi 8,3; Ml 3,18.
[205] Rdz 2,7; Hi 42,6; Ps 8,4; Iz 6,5.
[206] w. 1.
[207] Rdz 18,1.22; Hbr 13,2.
[208] Pwt 21,19.
[209] Rdz 48,12; 1Sm 25,41; 1Krl 1,31; 2Krn 20,18.
[210] Wj 12,8.
[211] Kpł 18,22; Kpł 20,13; Sdz 19,22; Rz 1,23-27; 1Kor 6,9; 1Tm 1,10; Jud 1,7.
[212] Pwt 9,18; Sdz 19,23; 2Sm 24,17; Ps 18,21.
[213] Lb 31,35.
[214] w. 1; Rdz 18,1.22.
[215] Jk 5,4.
[216] 1Krn 21,15-16; Iz 37,36; Mt 13,46-47.49; Dz 12,23.
[217] 2Krn 36,16; Prz 29,1; Łk 17,28-30; Dz 17,32; 1Tes 5,3.
[218] Lm 3,22; Rz 9,15-18; 2P 2,7-9.
[219] Dz 10,14.
[220] Rdz 6,8; Wj 33,12-17.
[221] Ps 11,6; Mt 11,23-24; Łk 17,28-29; 2P 2,6; Jud 1,7.
[222] Łk 17,31-32; Hbr 10,38.
[223] Obj 14,10-11.
[224] Rdz 9,21; Prz 23,31-33; Ha 2,15-16.
[225] Kpł 18,6-7.
[226] Mk 12,19.
[227] Rdz 12,11-13.
[228] Rdz 31,24; Lb 12,6; Hi 33,14-15; Mt 2,12.
[229] Ps 105,14.
[230] Rdz 18,23.
[231] Prz 6,29; 1Kor 7,1.
[232] Wj 7,1; 1Krn 16,22.
[233] Wj 32,21; Joz 7,25; 1Sm 26,18-19.
[234] Rdz 12,17; 1Sm 1,6.
[235] Rdz 17,10-12; Kpł 12,3.
[236] Ga 4,28-29.
[237] Ga 4,30.
[238] Rdz 17,19-21; Rz 9,7-8; Hbr 11,18.
[239] Rdz 17,20; Rdz 25,12-18.
[240] Rdz 16,7; Wj 3,2.
[241] Joz 3,7; Iz 8,10.
[242] Rdz 12,8.
[243] Iz 40,28.
[244] Wj 16,4; Pwt 8,2; Pwt 13,3; Hbr 11,17; Jk 1,12-14; 1P 1,7.
[245] Wj 3,4; Iz 6,8.
[246] J 3,16; Rz 8,32; Hbr 11,17; 1J 4,9.
[247] Wj 19,11; Mt 17,23.
[248] J 12,20; Dz 8,27; Obj 11,1.
[249] Hbr 11,19.
[250] J 1,29.36; 1P 1,19-20; Obj 5,6-7; Obj 13,8.
[251] J 10,17-18; Ef 5,2; Flp 2,5-8.
[252] Wj 3,4.
[253] Hi 28,28; Ps 111,10; Ps 147,11.
[254] 1Kor 10,13.
[255] Iz 45,23; Łk 1,73; Hbr 6,13-14.
[256] Rdz 12,2.
[257] Rdz 18,18; Rdz 26,4; Dz 3,25; Ga 3,8.16.28-29; Ef 1,3.
[258] Rdz 18,2; Rdz 19,1.
[259] Rdz 25,9; Rdz 49,30-32; Rdz 50,13; Dz 7,16.
[260] Rdz 13,18; Rdz 35,27.
[261] Iz 51,2.
[262] Ezd 1,2; Ne 1,5; Ps 136,26; Dn 2,44; Jon 1,9; Obj 11,13.
[263] Rdz 12,1.
[264] Wj 23,20-23; Dn 3,28; Dn 6,22; Dz 12,11; Obj 1,1; Obj 22,6.
[265] Pwt 23,4.
[266] Sdz 6,17.37; 2Krl 20,8-11.
[267] Lb 31,17-18.
[268] Rdz 22,5; Wj 4,31; Wj 34,8; 1Krn 29,20; Ps 95,6; J 9,28; Obj 5,14.
[269] Sdz 17,2; Rt 3,10; Ps 115,15.
[270] Prz 10,22; Prz 22,4.
[271] 1Sm 1,13.
[272] 1Krn 29,10; Ne 8,6.
[273] Ps 118,23; Dz 11,17.
[274] tego, który żyje i widzi mnie; Rdz 16,14; Rdz 25,11.
[275] 1Krn 1,32-33.
[276] Rdz 21,10; Rdz 24,36; Mt 11,27; J 3,35.
[277] Rdz 35,29; Mk 15,37; Łk 23,46; Dz 5,5; Dz 12,23.
[278] tego, który żyje i widzi mnie
[279] 1Sm 1,11.27; Łk 1,13.
[280] Rz 9,10-13.
[281] Rdz 27,11.
[282] Oz 12,3.
[283] Rdz 10,9.
[284] Rdz 36,1.
[285] Rdz 43,33; 1Krn 5,1-2; Kol 1,15.18.
[286] Hi 21,15; Ml 3,14.
[287] Hbr 12,16-17.
[288] Rdz 12,10.
[289] Rdz 12,7; Wj 3,2; Pwt 31,15; 2Krn 7,12.
[290] Rdz 15,5; Dz 3,25; Ga 3,8.16.
[291] Rdz 18,19; Rdz 22,16; Hbr 11,8; Jk 2,21.
[292] Rdz 12,13; Rdz 20,2.
[293] Rdz 12,18; Rdz 20,9.
[294] Ps 105,15; Prz 6,29; Za 2,8.
[295] Ps 67,5-6.
[296] Rdz 24,35.
[297] Prz 27,4; Kaz 4,4.
[298] Rdz 12,7; Wj 3,2; Mt 1,20.
[299] Rdz 31,13; Wj 3,16; Mt 22,32.
[300] Rdz 8,20; Rdz 13,8; Wj 17,15.
[301] Rdz 12,8; Rz 10,13.
[302] Rdz 21,22; Joz 3,7; 2Krn 1,1; Rz 8,31.
[303] Ps 115,15; Iz 65,23.
[304] Rdz 21,31.
[305] Rdz 27,46.
[306] Hbr 9,27; Jk 4,14.
[307] Hbr 6,7.
[308] Rdz 22,17-18; Rdz 49,8-10; Ps 2,6-8.
[309] Rdz 12,3.
[310] Hbr 12,17.
[311] Rdz 25,26.
[312] Iz 65,14; Hbr 12,17.
[313] Rdz 4,5-8; Rdz 37,4.8; Am 1,11; 1J 3,15.
[314] Rdz 26,35.
[315] Rdz 24,3; Wj 34,15-16; 1Kor 6,14-16.
[316] Rdz 17,1; Rdz 35,11; Rdz 43,14; Wj 6,3.
[317] Ga 3,14.
[318] Rdz 26,3.
[319] Rdz 37,5; Lb 12,6.
[320] Rdz 15,7; Wj 6,2; Ez 13,9.
[321] Rdz 13,16; Rdz 32,12.
[322] Rdz 13,14.
[323] Rdz 12,3; Rdz 22,18; Dz 3,25; Ga 3,8.16.
[324] Hbr 13,5.
[325] Ps 121,5-8.
[326] Wj 3,3-6; Mt 17,6; Obj 1,17.
[327] Sdz 20,18; 1Krn 6,48; Ezd 1,4; Ps 42,4; Kaz 5,1; Mt 12,4; 1Tm 3,15; Hbr 10,21; 1P 4,17.
[328] J 10,9; J 14,6.
[329] Rdz 12,8; Oz 12,4-5.
[330] Rdz 31,13; Ps 61,5.8.
[331] 1Sm 15,8.
[332] Wj 15,2; J 20,28.
[333] Rdz 14,20; Kpł 27,30; Łk 18,12; Hbr 7,5-9.
[334] Rdz 2,23; Sdz 9,2; 2Sm 5,1; Ef 5,30.
[335] Oz 12,12.
[336] 2Kor 5,14; Ef 5,2.
[337] Pwt 21,15.
[338] Wj 3,7; Sdz 13,2-3; 1Sm 1,5; Ps 127,3.
[339] Lb 18,2-4.
[340] 1Sm 1,4-8; Ps 106,16; Prz 27,4.
[341] Rdz 16,2; Ps 113,9.
[342] Rdz 50,23; Hi 3,13.
[343] Prz 31,28; Łk 1,28.48; Łk 11,27.
[344] Sdz 13,9.
[345] Iz 4,1; Łk 1,25.
[346] Rdz 18,3; Rdz 39,3.
[347] Rdz 3,17; Rdz 18,29-32; 1Sm 12,22; Ps 23,3; Ps 25,7; J 13,37; 2J 1,2.
[348] 1Sm 22,21-23; Ps 37,6.
[349] Rdz 26,13.
[350] Rdz 7,1; Rdz 13,14; Rdz 16,10; Wj 4,2.
[351] Rdz 28,15.
[352] Hi 1,10; Ps 105,14.
[353] Rdz 21,17; Wj 14,19; Sdz 6,20.
[354] Rdz 22,7; Wj 3,4; 1Sm 3,4; Iz 6,8.
[355] Wj 3,9.
[356] J 2,5.
[357] Rdz 20,3; 1Krl 3,5; Dn 2,45.
[358] Rdz 24,50; Lb 24,13; Ps 105,14-15.
[359] J 19,10-11; Dz 5,38-39.
[360] Sdz 18,24; Iz 37,19.
[361] 1P 3,6; Kpł 19,32.
[362] Lb 16,15.
[363] Wj 22,10-13.
[364] Ps 124,1-3.
[365] Wj 3,7; Ps 31,7.
[366] Joz 24,27.
[367] Sdz 11,10; 1Sm 12,5; Jr 42,5; Ml 2,14; 1Tes 2,5.
[368] Mt 22,30; Łk 15,10; J 1,51; Hbr 1,6.
[369] Joz 5,14; 1Krl 22,19; 2Krl 6,13-17; Ps 103,21; Ps 148,2; Łk 2,13.
[370] Rdz 19,19; Rdz 32,5; Lb 32,5.
[371] Mt 3,11; Mt 8,8.
[372] Ps 31,16; Ps 51,1; Dn 9,8-9.
[373] Rdz 28,13-14; Wj 32,13.
[374] Joz 5,13-15; Iz 6,1-8; Jr 1,4-9; Dn 10,1-12; Dz 9,1-6.
[375] Oz 12,3-4.
[376] Wj 32,10; Pwt 9,14.
[377] Iz 45,11; Łk 18,1-7.
[378] Rdz 17,5.15; Rdz 35,10; Obj 2,17.
[379] Pwt 29,29; Sdz 13,16-18; Prz 30,4.
[380] Rdz 14,19.
[381] Wj 24,10-11; Wj 33,19-23; Pwt 34,10; Sdz 6,22-23; Sdz 13,21-22; Iz 6,5; J 1,18; Kol 1,15; Hbr 11,27.
[382] Prz 6,3.
[383] Hbr 2,13.
[384] J 4,5; Dz 7,16.
[385] Rdz 8,20; Rdz 12,7; Rdz 35,7.
[386] Rdz 39,7; 2Sm 11,2; Mt 5,28.
[387] Pwt 22,29; Sdz 19,24; Ez 22,10-11.
[388] 2Kor 6,14-18.
[389] Rdz 49,5-7; Joz 7,25; 1Krl 18,18.
[390] Rdz 13,3; Rdz 28,19; Rdz 31,13.
[391] Joz 24,14-15; Sdz 10,16; 1Sm 7,3.
[392] Wj 15,15-16; Pwt 11,25; 2Kor 5,11.
[393] Rdz 28,19; Wj 17,15; Sdz 6,24.
[394] Rdz 12,7; Rdz 18,1; Rdz 26,2; Wj 3,2; Mt 1,20.
[395] 1Krl 18,31; 2Krl 17,34.
[396] Rdz 46,3; Ps 50,7; Iz 43,12; Iz 46,9; Oz 11,9.
[397] Rdz 17,1; Wj 6,3; Obj 4,8; Obj 21,13.
[398] Rdz 12,7; Rdz 26,3.
[399] Rdz 25,8; Mk 15,37; Łk 23,46; Dz 5,5; Dz 12,23.
[400] 1Sm 10,2.
[401] Rdz 49; Kpł 18,1; 2Sm 16,21-22.
[402] Rdz 25,8; Rdz 49,33; J 19,30.
[403] Rdz 25,30.
[404] Rdz 17,8; Rdz 23,4; Hbr 11,9-16.
[405] Rdz 2,4; Rdz 5,1; Rdz 6,9.
[406] Mt 3,17; J 3,35; J 5,20.
[407] J 7,5; J 15,18-19.25.
[408] Lb 12,6.
[409] Łk 19,14; Łk 20,17.
[410] J 17,14.
[411] Rz 14,11; Flp 2,10.
[412] Mt 27,18; Mk 15,10; Dz 7,9; Dz 13,45.
[413] Łk 2,19.51.
[414] Łk 20,13; J 3,17; Rz 8,3.
[415] Rdz 22,1; 1Sm 3,4; Iz 6,8.
[416] 1Sm 17,17-18.
[417] J 1,38; J 18,4; J 20,15.
[418] Mt 15,24; Mt 18,11; Łk 19,10.
[419] Ps 37,32; Mt 21,38; Mt 27,1; Mk 14,1; J 11,53.
[420] Mt 28,13.
[421] Mt 27,42; Mk 15,31-32.
[422] Dz 5,38-40.
[423] Mt 27,28.
[424] Mt 26,15.
[425] Mt 27,9; Dz 7,9.
[426] 1Krl 2,6; 2Sm 12,23; Hi 21,13.
[427] Rdz 6,2.
[428] Rdz 29,23; Rdz 30,4; Rt 4,13; 2Sm 12,24.
[429] Pwt 25,5-10; Rt 4,5-11; Mt 22,23-27.
[430] Lb 11,1; 2Sm 11,27; Prz 24,18.
[431] Wj 13,15; 1Krn 2,3.
[432] Pwt 23,18; Ez 16,33.
[433] BG chustkę twoję; Wj 28,28; Sdz 16,9; Ez 40,3.
[434] Sdz 19,2; Jr 3,1; Oz 3,3.
[435] 1Sm 24,17; Ha 1,13.
[436] Mt 2,13-15; Dz 7,19.
[437] Ps 105,17.
[438] Pwt 29,9; Joz 1,7-8; 1Kor 16,2.
[439] Rdz 21,22; 1Sm 18,14.
[440] Rdz 6,8; Rdz 19,19.
[441] Rdz 18,29-32; Rdz 26,24; Wj 18,8; 1Sm 12,22; Łk 9,24; Ef 4,32.
[442] Prz 31,11.
[443] Rdz 29,17.
[444] Mt 5,28; 2P 2,14; 1J 2,16.
[445] Mt 4,1.
[446] Prz 1,10; Prz 6,23-25; Prz 7,5.24-27.
[447] Wj 20,14; Kpł 20,10; Prz 6,32; Hbr 13,4.
[448] Lb 32,23; 2Sm 12,13; Ps 51,4.
[449] Prz 5,8; 1Kor 6,18; 1Tes 5,22.
[450] 1Kor 6,18; 2Tm 2,22; 1P 2,11.
[451] Ps 35,11; Mt 5,11; Mt 26,59.
[452] 1P 2,20; 1P 3,14-16.
[453] Ps 105,18-19.
[454] Ps 1,3.
[455] Pwt 29,29.
[456] Dn 2,26; Sdz 7,15; Kaz 8,1; 1Kor 14,26.
[457] Mt 16,21; Mk 8,31; Łk 13,32; Łk 24,7.
[458] 2Krl 25,27; Jr 52,31.
[459] Łk 22,19; 1Kor 11,24-25.
[460] Łk 23,42.
[461] Rdz 14,13; Wj 10,3; 2Kor 11,22; Flp 3,5.
[462] Mt 13,4.32.
[463] Obj 19,17-21.
[464] Ne 2,1.
[465] Ps 31,12; Ps 105,19.
[466] Dn 2,1-3; Dn 4,5; Dn 5,6.
[467] Wj 7,11; Wj 8,19; Dn 2,27-28.
[468] Wj 10,16; Ps 105,20; Dn 2,25.
[469] Dn 5,16.
[470] Lb 12,6; 2Krl 6,27; Dn 2,20-23; Dz 3,12; Dz 14,14-15.
[471] Wj 9,14; Iz 43,22-23; Dn 2,28-29; Am 3,7; Obj 4,1.
[472] Wj 18,19-22; Dn 4,27; Dz 6,3.
[473] Lb 27,18; Dn 5,11.
[474] Rdz 1,2; Wj 31,3; Hi 33,14; Rz 8,14; 1Kor 3,16; 1J 4,2.
[475] Ps 105,21; Prz 22,29.
[476] Est 6,8-9; Dz 7,10.
[477] J 5,19.
[478] Łk 3,23.
[479] Joz 7,10; Mt 20,6.
[480] Dz 7,12.
[481] Iz 38,1.
[482] Rdz 12,10; Dz 7,11.
[483] Rdz 37,7-9.
[484] J 2,25; J 10,27; J 21,17.
[485] Łk 24,16; J 20,14; J 21,4.
[486] Kpł 25,43; Ne 5,15; Łk 18,2.
[487] Łk 19,41; J 11,35.
[488] Rdz 17,1; Rdz 28,3; Wj 6,3; Hi 8,3-5; Obj 1,8.
[489] J 21,12.
[490] Sdz 6,3; 1Sm 25,6; Łk 24,36; J 20,19.
[491] Rdz 37,7-10; Rz 14,11; Flp 2,10-11.
[492] Rdz 37,7; Wj 18,7.
[493] Lb 6,25; Ml 1,9.
[494] J 20,9.13.
[495] 1Sm 24,17; Ps 35,12; Prz 17,13; J 10,32.
[496] Rdz 37,7-9; Rdz 50,18; Flp 2,10-11.
[497] Rdz 3,13; Rdz 4,10.
[498] Dz 2,37.
[499] Lb 32,23; Mt 7,2.
[500] J 14,7-9; J 12,45; Hbr 1,3.
[501] J 3,35; J 5,20.
[502] Rdz 4,19.
[503] Rdz 37,33.
[504] 1Sm 18,1; 1Sm 25,29.
[505] Łk 24,36-53; Dz 10,41.
[506] Mt 14,27; Łk 24,31; Dz 9,5.
[507] Za 12,10; Mk 6,50; Łk 24,37-38; Obj 1,7.
[508] Rdz 37,28; Dz 4,10.
[509] J 3,16; J 10,36; 1J 4,14.
[510] Ps 105,16-17; Łk 23,34; Dz 2,23-28; Dz 7,9-15.
[511] Rdz 50,20;
[512] J 19,11; Rz 8,28; Rz 9,16.
[513] Wj 9,26.
[514] J 17,24; 1P 1,10-12; Obj 21,23.
[515] Mt 6,25; Łk 17,31.
[516] Rz 3,12; Hbr 12,13.
[517] Mk 16,11; Łk 24,11.34.41.
[518] Łk 2,28-30; J 16,22.
[519] Rdz 21,31.
[520] Rdz 4,4; Rdz 31,54; Ps 40,6; Ps 51,16.
[521] Rdz 24,3; Rdz 26,24; Rdz 28,13; Rz 3,29.
[522] Rdz 15,1; Dn 1,17; Jl 2,28; 2Kor 12,1.
[523] Rdz 28,13; Rdz 35,11; Ps 46,10; Iz 46,9.
[524] Pwt 26,5.
[525] Rdz 15,15-16; Rdz 50,13.25; Wj 3,8.
[526] Wj 1,5.
[527] Łk 2,29-30.
[528] J 10,14-15; Hbr 13,20.
[529] 1Tm 3,1.
[530] Rdz 5,5; Rdz 11,11; Rdz 25,7.
[531] Rdz 14,18-19; Rdz 38,1; Pwt 33,1.
[532] 1Kor 6,20; 1Kor 7,23; 2P 2,1.
[533] Rdz 41,34; Kpł 27,32.
[534] Ef 2,10.
[535] Wj 1,7-12; Ps 105,24; Dz 7,17; Hbr 11,12.
[536] Hi 14,14; Hbr 9,27.
[537] Rdz 50,5.13.
[538] Rdz 17,8.
[539] Pwt 33,1.
[540] Rdz 31,11.
[541] Iz 59,20.
[542] BG a jako ryby
[543] Hbr 11,21.
[544] Rdz 26,3; Rdz 50,24.
[545] Dn 10,14; Dz 2,17; 1Tm 4,1; 2Tm 3,1; Hbr 1,2.
[546] Rdz 35,22.
[547] Rdz 34,25.
[548] Rdz 29,35; Rdz 33,7; Hbr 7,14; Obj 5,5.
[549] Pwt 7,21; Ps 50,1; Iz 9,6; Jr 32,18; Ha 1,12.
[550] Rdz 17,1; Obj 1,18.
[551] Rdz 25,8; Rdz 35,29; Mt 15,37.
[552] Rdz 46,4.
[553] Lb 20,29; Pwt 34,8.
[554] Rdz 47,29-31.
[555] Rdz 23,16-18; Rdz 25,9; Rdz 49,29.
[556] Łk 12,32.
[557] Ps 105,17; Rz 8,28.
[558] BG porodzili się
[559] Rdz 30,3; 2Sm 21,8; Hi 3,12; Iz 66,12.
[560] Rdz 17,8; Rdz 26,3; Rdz 35,12; Wj 33,1; Pwt 1,8.
[561] Hbr 11,22.
Every one of us has a lot of things on our mind. Urgent tasks and important responsibilities practically never end. We lack time for rest, for reflecting on life, and even for sickness. And yet, one event - for example, a physician's dreadful diagnosis - can turn our present value system completely upside down. Things which previously seemed so important, suddenly don't matter anymore. So what is really important?
Have you ever walked along a road and wondered who walked it a few hundred years ago? Much like you, they were also absorbed by many important things. How many of those things still matter? Does anybody remember them? And how many of the issues that consume your thoughts right now are going to be significant in a few centuries? Where are those who lived before you? And where will you be in a few hundred years?
The fleeting nature of life isn't a popular subject. We view death as something terrifying and unnatural. The same goes for suffering, evil, injustice... Everything seems to conflict with the splendor of nature and the harmony of the universe. Somewhere deep down we long for beauty, virtue, and justice. Yet at the same time, all around us (and in ourselves, if we are honest), we see a great deal of imperfection and evil.
Another thing that troubles us is the distinct feeling of emptiness. It seems that something is missing. All of our activities, successes and pleasures give us satisfaction only for a short time. We still long for something which can constantly fill the void and give deeper meaning to our life.
Where does our fear of dying, our feeling of emptiness, and our longing for a better world come from? Only the Bible, the Word of God, answers this question reasonably and adequately.
In the Bible, we read that the first humans lived in a different world than we do. They didn't experience suffering, sickness, aging or death. And more importantly, they lived in friendship with God - in submission to His authority! Such a blissful state was the destiny of every man. However, they rejected God's authority and took matters into their own hands. As a result, they wandered from the way of safety and lost the life they had been called to. What's more, their rebellion and desire for independence from God (in other words, their sin) was passed on to the following generations just like a genetic disease. This is why, even at a very young age, we're capable of disobedience, deceit and acting selfishly. We don't have to learn these things because they're part of our nature.
We can console ourselves in the fact that we sin less than others. But the Bible says: "All have sinned, and fall short of the glory of God" (Rom. 3:23). If you were hanging by a chain over a cliff and the chain broke, it wouldn't make any difference if several links broke or just one. The result would be the same. It's the same with sin. One sin is enough to break our fellowship with God: "For whoever keeps the whole law, and yet stumbles in one point, he has become guilty of all" (Jam. 2:10).
The fact that we have been corrupted by sin is evident not only in that we break God's commandments, but primarily in that we don't give Him first place nor do we seek Him. We fail to thank Him for life and for the world, which He created. We take His gifts for granted. We don't ask Him what His plan for our life is nor what He expects of us. We don't appreciate His warnings: we tune out the feelings of emptiness, we try not to think about the fleeting nature of life, and even when we're shaken by the death of others, it's only for a moment.
God is perfect and holy. That's why He treats sin so seriously. Justice is part of His nature. He cannot simply wink at sin. Therefore, the filthy stain of our sin and the weight of our guilt - selfishness, ingratitude towards God, disregard of His will - brings upon us the just sentence of condemnation. The Bible teaches that "the wages of sin is death" (Rom. 6:23). This is not only physical death, but also "the second death" (Rev. 21:8). In other words, eternal condemnation.
Some people believe that through good works and keeping the Ten Commandments they can atone for their faults and escape condemnation. However, the Bible says something completely different: "Every mouth may be closed, and all the world may be brought under the judgment of God. Because by the works of the law, no flesh will be justified in his sight" (Rom. 3:19-20). Our "good works" might impress people, but in the eyes of a holy God who knows our motives and thoughts, they don't look so impressive (Isa. 64:6).
One characteristic of God's nature is perfect righteousness. But another one is incomprehensible love! We've rejected God, and yet in spite of this, He has never stopped loving us. Seeing our hopeless condition and desiring to deliver us from condemnation, He prepared a plan of salvation by sending His own Son into the world.
Jesus became a man and was the only one on earth to ever live a sinless life. As He healed the sick, raised the dead and lifted the brokenhearted, He demonstrated God's desire to restore the world to its original state. The culmination of Jesus' mission was His death on the cross. In accordance with God's plan, Jesus died for us. He was punished instead of us. In doing this, He fulfilled prophecies which had been written 700 years before His birth: "He was pierced for our transgressions. He was crushed for our iniquities. The punishment that brought our peace was on him; and by his wounds we are healed. All we like sheep have gone astray. Everyone has turned to his own way; and Yahweh has laid on him the iniquity of us all" (Isa. 53:5-6).
The cross was the expression of God's righteousness and God's love. Righteousness - because our sin was judged and justly punished. Love - because the Son of God took this punishment (in our stead!). Dying on the cross, Jesus took on Himself the sins of the whole world, including yours. Each and every sin! Dying in agony, He cried: "My God, my God, why have you forsaken me?" (Matt. 27:46). We are the ones who deserve eternal punishment and separation from God. However, instead of us, it was the eternal Son of God who was condemned and, for a time, even separated from God. As he was dying, Jesus cried: "It is finished" (John 19:30). The high price for our salvation had been paid.
Jesus lived a life that we could not live and took the punishment that should have been ours.
Raising Jesus from the dead, God confirmed that His substitutionary sacrifice had been accepted. His death opened the way for us to return to God.
Since that time, pardon is preached all over the world. We are guilty, cut off from God, and incapable of changing our predicament. A righteous sentence of condemnation hangs over us. But because of the death of Jesus, we can be pardoned! Our fellowship, which had been broken, is restored by God's pardon. This is why the news of God's act of grace is called the Gospel (Greek "euangelion"). In other words, good news.
The acceptance of God's pardon and salvation is a conscious decision. It's a change of course. Pardon is offered to all, but not everyone takes advantage of it. It isn't easy to admit our helplessness and confess that our only hope is the grace of God. We prefer to go our own way and believe that we aren't so bad. However, Jesus warns: "Enter in by the narrow gate; for wide is the gate and broad is the way that leads to destruction, and many are those who enter in by it. How narrow is the gate, and restricted is the way that leads to life! Few are those who find it" (Matt. 7:13-14).
Entrance through the door of God's grace changes everything. Have you entered? Are you already on the narrow road that Jesus spoke about? It's not about trying to live honestly, being religious, or going to church. Those are good things, but if they could help, Jesus' death wouldn't have been necessary. The most important question is: Have you accepted God's pardon? If not, do it while you have the opportunity. Tomorrow is uncertain and, after death, there's no second chance (Luke 16:26, Heb. 9:27).
Today you can be acquitted and saved from condemnation. You can begin a new and everlasting life with God (John 11:25-26). Are you ready for that step? How you make it through life and where you spend eternity will depend on that one step. Nothing else on this side of eternity will have such far-reaching consequences. God's gift of salvation can only be received in one way - being converted to God and believing in Jesus.
When he preached the Gospel, the apostle Paul called people to "repent and turn to God, doing works worthy of repentance" (Acts 26:20). Conversion is turning from sin and turning to God.
The essential part of conversion is repentance. Repentance is true remorse for our sins, as well as a readiness to turn from everything which does not please God. When you confess your sins to Him, you can be sure of His forgiveness. The Bible promises: "If we confess our sins, he is faithful and righteous to forgive us the sins, and to cleanse us from all unrighteousness" (1 John 1:9).
The essence of sin is man's independence, his self-centeredness, and his rejection of God's authority. Conversion is the opposite of that. It is putting God in first place and submitting every aspect of our life to Him. The Word of God describes conversion as submission to a new Authority - as a turning "from darkness to light and from the power of Satan to God" (Acts 26:18).
The Apostle Paul called everyone to "repentance toward God, and faith toward our Lord Jesus" (Acts 20:21). True conversion is always connected with faith in Jesus! Many people believe that Jesus existed. But that isn't the kind of faith we are talking about. The faith that saves is something more. It is trusting Jesus as Savior! You must recognize that Jesus took the punishment for your sins, and that His death reconciled you to God.
You can express this faith in a personal prayer. Confess to God that up until now you've lived without Him, then ask Him to forgive your sins. Tell Him that you acknowledge Jesus as your Savior and that from now on you want Him to be the Lord of your life and to guide you in His way.
If you made the conscious decision to take this step, you have started a new life with God! The assurance from the First Epistle of John applies to you: "These things I have written to you who believe in the name of the Son of God, that you may know that you have eternal life, and that you may continue to believe in the name of the Son of God" (1 John 5:13).
For God so loved the world, that he gave his one and only Son, that whoever believes in him should not perish, but have eternal life. For God didn't send his Son into the world to judge the world, but that the world should be saved through him.
He who believes in him is not judged. He who doesn't believe has been judged already, because he has not believed in the name of the one and only Son of God.
John 3:16-18
The Bible says that the person who doesn't experience a spiritual rebirth is actually dead. He eats, works, rests, but he is spiritually dead. For the most part, the essence of his life consists in matters which are, from eternity's perspective, completely irrelevant. He is also as a blind man - he sees only this world and cannot see the Kingdom of God (John 3:3). Conversion is a real turning point. If you have experienced it, your life will begin to change, and you'll begin to notice things you didn't see before.
If you have sincerely been converted to God and have acknowledged Jesus as your Savior, you've been cleansed from your sins, you've become a child of God and you've received eternal life.
Jesus took the punishment of your sins, and you were pardoned. Your blame was erased. The Bible says: "The blood of Jesus Christ, his Son, cleanses us from all sin" (1 John 1:7). The person who has experienced the grace of God can no longer live in sin (1 John 3:9). When he falls, he desires to stand up, confess his sin to God and forsake it.
The Bible says that everyone who receives Jesus as their Savior becomes a child of God. (John 1:12, 1 John 3:1). Before, God was only your Creator, but now He has become your Father! Jesus called this wonderful transformation the "new birth" (John 3:3). It means to be born into a life with God.
Every person who has trusted Jesus has eternal life (1 John 5:11-12). It's not just something in the future. Eternal life with God begins now! Jesus said: "I am the resurrection and the life. He who believes in me will still live, even if he dies. Whoever lives and believes in me will never die" (John 11:25-26).
True conversion completely changes your perspective and the way you look at the world. Here are some principles which will help you in your walk with Jesus.
Spiritual life requires spiritual food (Matt. 4:4). The apostle Peter encouraged those who trusted Jesus: "As newborn babies, long for the pure milk of the Word" (1 Pet. 2:2). You also should desire healthy nourishment. Begin reading the Bible daily. You can begin with the Gospel of Luke (which speaks about the life, death and resurrection of Jesus) and the Book of Acts (which speaks about the life of the first Christians).
As you read the Word of God, ask yourself this question: Does this portion of Scripture teach a certain truth about God? Does it contain an example to follow? Does it warn me about some sin or danger? How can I apply it to my life? Write down your thoughts. Don't be discouraged if you don't understand something. Some things will be clear immediately, others will become clear later. Ask God, who is the Author, to help you understand His Word and to give you strength to apply it to your life.
As a child of God you can turn to Him as to your Father. The Word of God encourages: "In nothing be anxious, but in everything, by prayer and petition with thanksgiving, let your requests be made known to God" (Phil. 4:6). Worship and praise God. Thank Him for your salvation, for life, for His care. Tell Him about everything that's important to you. Ask Him to help you and to show you His will. Prayer also means confession of sins. When you fall, ask God for forgiveness and strength to overcome. Pray also for other people.
When you trusted Jesus, you became a part of God's family. You have many brothers and sisters! Wouldn't you like to meet them? The Bible encourages us with these words: "Let's consider how to provoke one another to love and good works" (Heb. 10:24). Look for a Bible-believing church in your area, one that preaches the Gospel of salvation through Jesus. There, you will meet people who, just like you, have accepted God's pardon and been converted. Worship God with them, learn to live the Christian life, and serve with your gifts and talents.
The church is also the place where baptism and the Lord's Supper are practiced - ordinances that were given by Jesus himself.
Submit every aspect of your life to God and ask Him to fill you with the Holy Spirit. Through His power you'll be able to walk with Jesus, even when it's difficult or unpopular among those around you. He will give you the desire to share the Gospel with those who haven't heard it yet.
Jesus said: "You shall love the Lord your God with all your heart, with all your soul, and with all your mind. This is the first and great commandment. A second likewise is this, You shall love your neighbor as yourself" (Matt. 22:37-39). Make these words your life motto!
May God bless you and lead you in His way.