Kiedy miałem dwanaście lat, wybrałem się z czternastoletnią siostrą na tygodniowe wakacje nad morzem wraz z jej przyjaciółką Lilą i mamą Lili, Ruth. Mieszkaliśmy w starym, nieco zniszczonym domku na plaży, położonym na skraju urwiska z widokiem na ocean. Był sierpień i każdego dnia biegaliśmy krótką, krętą ścieżką na plażę, ścigaliśmy się z falami i wygrzewaliśmy się na słońcu. Następnie wspinaliśmy się z powrotem na wzgórze, spłukiwaliśmy z siebie słoną wodę w ogrodzie, wycieraliśmy się do sucha i biegliśmy do domu po lody. Jadaliśmy obfite posiłki, graliśmy w gry planszowe, a od czasu do czasu wyruszaliśmy do miasta na zwiedzanie.
Byłem wdzięczny siostrze za to, że mnie zaprosiła, a Ruth za to, że zgodziła się zabrać mnie na rodzinne wakacje. Wzięcie dwojga nastolatków, z których jednego nawet nie znała, na tygodniowy letni wypad wymagało sporo odwagi. Ruth, podobnie jak jej biblijna imienniczka, była niezwykle serdeczną gospodynią. Od razu poczuliśmy się jak w domu. Emanowała spokojem i pogodą ducha, uśmiechała się z wyrozumiałością i mówiła tonem, który pokazywał, że bardzo jej na nas zależy i że jesteśmy dla niej ważni. Jeśli między nami, dziećmi, pojawiało się choćby najmniejsze napięcie, potrafiła je z łatwością załagodzić. Nigdy nie mówiła nam, co mamy robić i kiedy, ale jakoś wiedzieliśmy i w jej obecności chcieliśmy zachowywać się tak, jak należy.
Jej osobowość wywarła wpływ nie tylko na mnie. Ruth pracowała jako nauczycielka klas trzecich, a wielu jej uczniów pozostawało z nią w kontakcie nawet kilkadziesiąt lat po ukończeniu szkoły. Miało się wrażenie, że bez wysiłku służy wsparciem wszystkim wokół siebie. Nie znaczy to, że jej życie było pozbawione wyzwań. Po tym, jak jej mąż zmarł w wieku czterdziestu sześciu lat na skutek choroby serca, została sama z dwiema córkami i musiała zmienić zawód, by zapewnić im utrzymanie. Zatrudniła się jako producentka telewizyjna w znanej stacji (a w tamtych czasach była to głównie męska branża) i wyprodukowała kilka docenionych przez krytyków filmów dokumentalnych.
Od tamtej pory miałem szczęście zwiedzić wiele pięknych miejsc na całym świecie i przeżyć tam cudowne chwile, ale tamten magiczny wyjazd z Ruth wciąż pozostaje dla mnie wyjątkowym wspomnieniem. Dopiero po latach, kiedy natknąłem się na badania dotyczące bezpiecznego stylu przywiązania, zrozumiałem, dlaczego te wakacje tak mocno zapadły mi w pamięć. To wszystko dzięki Ruth.
Wiedząc to, co wiem dzisiaj, zdaję sobie sprawę, że Ruth, której nie ma już wśród nas, była osobą ze zdrowym poczuciem bezpieczeństwa, czyli - w skrócie - osobą bezpieczną. Osoby te mają talent do podnoszenia na duchu wszystkich wokół siebie. Jeśli wrócisz myślami do własnej przeszłości, zapewne natrafisz na kilka doświadczeń z takimi osobami. A jeśli zastanowisz się głębiej, prawdopodobnie zauważysz, że były to również jedne z najszczęśliwszych chwil w twoim życiu.
Moja siostra, której zawdzięczam te wakacje, ma ten sam wrodzony talent co Ruth i odkąd pamiętam, była dla mnie bezpiecznym punktem odniesienia. Od najmłodszych lat zabierała mnie ze sobą wszędzie, dokądkolwiek szła. Nigdy nie wykluczała mnie ze swoich planów. Jedne z moich najwcześniejszych wspomnień dotyczą tego, jak w wieku czterech lub pięciu lat towarzyszyłem jej podczas wizyty u koleżanki, ponieważ ta miała trzy urocze szczenięta jamnika, z którymi chciałem się pobawić, czy też tego, jak dołączałem do grupy jej przyjaciółek, gdy szły do parku.
Liczne badania przeprowadzone w ciągu ostatnich kilku dekad potwierdzają, jak istotne dla naszego szczęścia i dobrostanu są nawet najmniejsze przejawy bezpiecznych interakcji. Naukowcy poszli o krok dalej i postawili tezę, że te bezpieczne interakcje zachodzące w ciągu naszego życia mogą stworzyć w nas zalążek bezpieczeństwa, który możemy pielęgnować i wykorzystywać, by sami stać się bardziej bezpieczni.
W niniejszej książce łączę refleksje na temat bezpiecznych doświadczeń z mojego życia z przemyśleniami moich pacjentów, studentów i rozmówców, a także z wynikami badań nad związkiem między bezpiecznym stylem przywiązania a funkcjonowaniem mózgu. Mam nadzieję, że pomogą one czytelnikom osiągnąć trwałe poczucie bezpieczeństwa. Korzystam również z metody stworzonej podczas pracy z pacjentami, którą nazwałem terapią bezpiecznego primingu1, inaczej terapią poczucia bezpieczeństwa. Metoda ta zachęca do dzielenia się bezpiecznymi wspomnieniami, gdy staramy się odkryć w sobie zalążki bezpieczeństwa, a następnie użyć tych doświadczeń jako punktu wyjścia do osiągnięcia większego bezpieczeństwa w codziennym życiu.
Przez lata moi pacjenci opowiadali mi o dziesiątkach bezpiecznych doświadczeń. Niektórzy mieli wyjątkowych rodziców, inni - całkowicie oddanych im dziadków. Wielu opisywało niezwykle troskliwych nauczycieli i wykładowców, małżonków, mentorów, szefów i rodzeństwo, którzy obdarzyli ich poczuciem bezpieczeństwa. Z biegiem czasu mój podziw dla osób ze zdrowym poczuciem bezpieczeństwa rósł coraz bardziej. Z zachwytem wsłuchując się w świadectwa bezpiecznego przywiązania, po prostu zakochałem się w takich ludziach z naszego otoczenia. To oni zawsze nas wspierają - rzadko nas zawodzą czy się z nami kłócą. Zdałem sobie sprawę, że ten talent bywa niedoceniany, a nawet lekceważony, prawdopodobnie dlatego, że bezpieczni są tak niezawodni. Rzadko zdarza się, by robili wokół siebie zamieszanie, więc ich liczne zalety pozostają niezauważone. Natomiast w terapii poczucia bezpieczeństwa osoby bezpieczne zajmują centralne miejsce, ponieważ są dla nas wzorem stabilności i komfortu w relacjach - uczą nas, jak żyć bezpieczniej. Takie podejście nie tylko pozwala nam budować bezpieczne relacje, ale także wywołuje zmiany w naszym mózgu, dzięki którym łatwiej nam uporać się z trudnościami z przeszłości.
Ta książka, podobnie jak praca, którą wykonuję z pacjentami, pomoże ci odkryć zalążki bezpieczeństwa zarówno w sobie, jak i w swoim otoczeniu, a następnie je rozwinąć i wykorzystać, byś i ty mógł/mogła stać się bardziej bezpieczny/bezpieczna, tak jak Ruth, moja siostra i inni. Takie podejście, nazwane przeze mnie bezpiecznym trybem, oznacza, że idziesz przez życie - kochasz, pracujesz, nawiązujesz przyjaźnie, dbasz o siebie i o innych - w sposób bardziej bezpieczny.
DALEKOSIĘŻNE SKUTKI ŻYCIA W BEZPIECZNYM TRYBIE
Najnowsze odkrycia naukowe dowodzą, że życie w bezpiecznym trybie może pozytywnie wpływać na wiele różnych aspektów naszej egzystencji. Z badań wynika, że korzyści płynące z takiego życia wykraczają daleko poza sferę związków romantycznych i oddziałują na to, jak postrzegasz siebie, otaczający cię świat i ogólnie swoje relacje z innymi. Przykładowo, badacze wykazali, że osoby bezpieczne lepiej radzą sobie w mediach społecznościowych, unikając negatywnych skutków, których często doświadczają osoby pozabezpieczne - takich jak obsesja na punkcie tego, jak są postrzegane przez otoczenie, czy interpretowanie braku polubień jako odrzucenia. Jeśli chodzi o zakupy, jako osoba bezpieczna mniej ulegasz konsumpcjonizmowi; logo i marki mają dla ciebie mniejsze znaczenie. W kwestii zdrowia i chorób z czasem cieszysz się lepszym zdrowiem i masz lepsze relacje z pracownikami ochrony zdrowia. Kiedy zmagasz się z poważną chorobą, czy to nowotworową, czy przewlekłą i bolesną, jak na przykład fibromialgia, odczuwasz mniej objawów fizycznych i łatwiej znosisz dolegliwości emocjonalne - rzadziej popadasz w depresję, a choroba w mniejszym stopniu wpływa na twoje ogólne podejście do życia. Jeśli jesteś osobą ze zdrowym poczuciem bezpieczeństwa, nawet do szukania pracy zazwyczaj podchodzisz z większym optymizmem. Podejmujesz skuteczniejsze działania i proces ten nie ma na ciebie tak negatywnego wpływu - nie obniża twojej samooceny.
Podsumowując dziesiątki badań, można stwierdzić, że życie jest znacznie mniej obciążające emocjonalnie, gdy jesteś osobą bezpieczną! Bezpieczne życie najwyraźniej pozwala ci poświęcić czas na rzeczy, które naprawdę mają znaczenie, dając ci możliwość nawiązywania przyjaźni, wychowywania dzieci, tworzenia i odkrywania.
Ale jak stać się osobą konsekwentnie bezpieczną?
Neuroobrazowanie niejednokrotnie wykazało, że osoby o bezpiecznym stylu przywiązania różnią się od tych o stylu pozabezpiecznym zarówno pod względem budowy mózgu, jak i jego funkcjonowania. Szczególnie dotyczy to obszarów mózgu związanych z lękiem i stresem. By stać się bardziej bezpiecznym, trzeba dosłownie znaleźć sposób na zmianę budowy i działania mózgu. Tylko jak to zrobić? Odpowiedź na to pytanie przyniósł mi pewien szczęśliwy zbieg okoliczności.
