Spis treści

1. Okładka

2. Strona tytułowa

3. Motto

4. PRZEDMOWA: Mądrość płynąca z odkryć na temat mózgu

5. WSTĘP: Twoja podróż do prawdziwego ja

6. CZĘŚĆ 1: PÓŁTORAKILOGRAMOWY WSZECHŚWIAT

7. ROZDZIAŁ 1: Witaj w swoim mózgu

8. Strona redakcyjna

Trzeba wiedzieć, że z mózgu samego płyną nasze przyjemności, radość, śmiech, wesołość, a także nasze smutki, ból, żałość i łzy. HIPOKRATES (ok. 460 p.n.e.)

Musisz znaleźć swoje prawdziwe ja. A twoje prawdziwe ja od zawsze jest w tobie – wewnątrz twojego umysłu. SAM IL SHIN GO,
STAROŻYTNE ŚWIĘTE PISMO KOREAŃSKIE

PRZEDMOWA

Mądrość płynąca z odkryć na temat mózgu

Jestem przekonany, że pomiędzy wiedzą a mądrością istnieje bardzo istotna różnica. Jako specjalista w dziedzinie zdrowia psychicznego opanowałem ogromną wiedzę. Znam niezliczone teorie psychologiczne i dziesiątki metod terapeutycznych. Jestem dyrektorem szpitala, więc wiem również, jak działają instytucje opieki zdrowotnej oraz jak poruszać się w tym systemie. Wykorzystuję tę wiedzę w swojej codziennej pracy. Ilchi Lee natomiast zbudował swoją karierę na mądrości i dlatego cieszę się, że mogę polecić jego książkę.

Mądrość to umiejętność podejmowania rozsądnych decyzji i prawidłowego ustalania priorytetów. I tego właśnie, mówiąc w skrócie, uczy program Edukacji Mózgu (Brain Education) Ilchiego Lee, pokazujący, jak mądrze wykorzystywać mózg, by wieść bardziej zrównoważone i zdrowsze życie. Ilchi Lee osiągnął głębokie zrozumienie tych kwestii nie tylko przez poznawanie faktów i teorii, ale również, co nawet ważniejsze, dzięki intuicyjnym spostrzeżeniom i pracy z tysiącami osób z najrozmaitszych środowisk.

Jego metoda zdecydowanie różni się od tradycyjnego podejścia psychologów i psychiatrów. Dlaczego zatem ją polecam? Przede wszystkim dlatego, że sam doświadczyłem jej dobroczynnych skutków. Wiem, że działa, bo w przypadku moich problemów się sprawdziła. Ponadto program Edukacji Mózgu stanowi uzupełnienie współczesnych teorii i praktyk wykorzystywanych w dziedzinie zdrowia psychicznego.

Jeszcze do niedawna psycholodzy i psychiatrzy dążyli głównie do wyeliminowania zaburzeń i zrozumienia cierpienia psychicznego. Ostatnio jednak coraz częściej dostrzegamy, że ludzie powinni dbać o utrzymanie lepszego samopoczucia w codziennym życiu, zamiast czekać, aż wystąpią problemy. Uważam, że program Edukacji Mózgu to niezwykle praktyczny sposób, żeby to właśnie osiągnąć. Dzięki temu pięcioetapowemu procesowi osoby w każdym wieku mogą pielęgnować i rozwijać swoją wewnętrzną mądrość i dobre samopoczucie, zyskując jednocześnie poczucie celu i znaczenia swojego życia.

Podejście krok po kroku

Przede wszystkim program Edukacji Mózgu pozwala skutecznie poradzić sobie z jednym z największych problemów zdrowotnych naszych czasów – stresem. Jako kierownik Poradni Psychiatrycznej Oddziału Zdrowia Psychicznego Dorosłych Hawajskiego Wydziału Zdrowia sam doskonale go znam. Najważniejsze, czego musiałem się nauczyć, to jak uspokajać umysł pełen kotłujących się myśli. Po powrocie do domu nie potrafiłem zapomnieć o pracy, tylko w kółko analizowałem problemy z danego dnia. Po ciężkim dniu „nagradzałem” się ulubioną potrawą poprawiającą mi nastrój – smażonym kurczakiem. Tymczasem już po stosunkowo krótkim czasie stosowania programu Edukacji Mózgu przekonałem się, że mój umysł zdecydowanie się uspokoił. Nie potrzebuję już kofeiny, żeby podtrzymać energię, i zmalał mój apetyt na niezdrową żywność.

Metody łagodzenia stresu przedstawione w kroku pierwszym programu Edukacji Mózgu opierają się na pielęgnowaniu uważności, czyli zdolności skupiania uwagi na chwili obecnej. Wiele badań naukowych potwierdziło, że jedną z korzyści wynikających z uważności jest redukcja stresu. W ramach Edukacji Mózgu konkretnie pracujemy nad rozwinięciem tak zwanej interocepcji – zdolności uświadamiania sobie i interpretowania sygnałów płynących z naszego ciała. W medycynie Zachodu badania interocepcji są stosunkowo nowe, ale uważa się obecnie, że ma ona ogromne znaczenie dla naszego dobrostanu i motywacji. Nieprawidłowa interocepcja prowadzi do licznych problemów przekładających się też na zdrowie publiczne, takich jak uzależnienia, depresja, zaburzenia odżywiania, bóle przewlekłe i zespół stresu pourazowego.

Krok drugi polega na pracy nad elastycznością mózgu, tak żebyśmy łatwiej godzili się ze zmianami. W zachodniej neuronauce mówimy w tym wypadku o koncepcji plastyczności mózgu. Badania wielu neurobiologów prowadzone w drugiej połowie XX wieku pomogły nam zrozumieć, że nasz mózg nieustannie się zmienia, usuwając i tworząc połączenia nerwowe w zależności od tego, jak z niego korzystamy. Ćwiczenia fizyczne, szczególnie o niskiej intensywności, jakie proponuje program Edukacji Mózgu, zwiększają wydzielanie neurotrofin – białek wytwarzanych przez neurony, należących do czynników wzrostu nerwów – co sprzyja zdolności mózgu do zmian połączeń nerwowych.

Krok trzeci pomaga uwolnić mózg od niepożądanych wzorców emocjonalnych. W sytuacjach o dużym napięciu emocjonalnym u osób zdrowych obserwuje się pobudzenie obszarów mózgu przetwarzających emocje i jednocześnie jeszcze silniejszą aktywację tych zaangażowanych w planowanie i podejmowanie decyzji. Niestety, często zdarzają się też nieprawidłowe reakcje emocjonalne, które uniemożliwiają mądre wybory i planowanie. Metody proponowane w Edukacji Mózgu pomagają poradzić sobie z tym problemem – zastąpić odruchowe reakcje umiejętnościami szukania rozsądnych rozwiązań.

W minionych dwudziestu latach liczne zachodnie badania medyczne i psychologiczne wykazały, że medytacja i praktyki duchowe, takie jak zalecane w tym programie, wzmacniają strukturę i funkcje obszarów mózgu odpowiedzialnych za kontrolę i podejmowanie decyzji. Ponadto metaanaliza badań nad psychologicznymi skutkami medytacji wykazuje znaczne złagodzenie lęku i negatywnych emocji. Innymi słowy, medytacja poprawia naszą zdolność rozpoznawania emocji i świadomego na nie reagowania, dzięki czemu nie pogarszamy sytuacji.

W kroku czwartym skupiamy się na integracji funkcji mózgowych i uwolnieniu swojego potencjału dzięki ponownemu przeanalizowaniu „podstawowych informacji” – takich jak przekonania na temat siebie samych, innych i świata – a następnie zmiany reakcji na nie. W psychologii Zachodu odpowiada temu koncepcja ponownej oceny poznawczej, czyli zmiany interpretacji informacji wzbudzających emocje, co wyzwala bardziej pożądaną reakcję emocjonalną. Często nawet nie uświadamiamy sobie tych podstawowych informacji – tego, co w tym programie nazywane jest systemem operacyjnym naszego mózgu. Zdajemy sobie z nich sprawę dopiero w wyniku określonej reakcji emocjonalnej, wspomnienia czy podejścia. Dzięki wykryciu i zmianie negatywnych reakcji możemy przeredagować swoje podstawowe informacje za pomocą cudu neuroplastyczności. Na Zachodzie dopiero niedawno rozpoczęto badania nad ponowną oceną poznawczą i procesami decentracji, toteż mamy ograniczoną ilość dowodów, że uważność wpływa na nie korzystnie. Z dowodów anegdotycznych wynika jednak, że ma ona obiecujący potencjał w tym zakresie.

W kroku piątym szkolimy się w celowym wykorzystywaniu funkcji mózgu. Ma to związek z zachodnimi koncepcjami poczucia własnej skuteczności, samokontroli i poczuciem umiejscowienia kontroli. Poczucie własnej skuteczności to siła przekonania danej osoby, że potrafi wykonywać zadania i osiągać cele. Samokontrola polega na umiejętności panowania nad swoimi emocjami, zachowaniem i pragnieniami w zetknięciu z czynnikami zewnętrznymi. Z kolei poczucie umiejscowienia kontroli mówi o tym, do jakiego stopnia dana osoba wierzy, że ma wpływ na zdarzenia, które ją spotykają. Liczne badania psychologiczne wykazały, że silna samokontrola, wysokie poczucie własnej skuteczności oraz wewnętrzne umiejscowienie kontroli wiążą się z całą gamą korzystnych skutków – lepszym ogólnym samopoczuciem, rozsądniejszymi wyborami w dziedzinie stylu życia, większym zadowoleniem z pracy, większymi sukcesami i lepszymi relacjami.

Uwolnienie wielkich zasobów własnego potencjału

Poświęciłem życie wspieraniu dobrego samopoczucia psychicznego, toteż bardzo się cieszę, widząc, że program Edukacji Mózgu pomaga ludziom osiągnąć lepsze zdrowie i większe szczęście. My, lekarze, też mamy trudności z prowadzeniem zdrowego, zrównoważonego życia. Dlatego sam skorzystałem z metod przedstawionych w tej książce. Stosując się do zaleceń, schudłem, poprawiłem relacje z innymi i zmieniłem wiele szkodliwych nawyków, których wcześniej nie potrafiłem się wyzbyć.

Nadzwyczajny mózg to przystępny i zajmujący podręcznik. Zachęcam cię do jego przeczytania, bo wiem, że praktykowanie pięciu kroków tego programu może na zawsze zmienić twój mózg, a tym samym twoje życie. Edukacja Mózgu to praktyczny i rozsądny sposób pomagania ludziom w uzyskiwaniu poczucia dobrostanu, którego tak wielu pragnie w dzisiejszym skomplikowanym świecie. Mam nadzieję, że w miarę lektury będziesz odkrywać ogromny potencjał swojego mózgu w ekscytująco nowy sposób i że będziesz korzystać z tego uwolnionego potencjału przez resztę życia.

James Westphal

Kierownik Poradni Psychiatrycznej

Oddziału Zdrowia Psychicznego Dorosłych

Hawajskiego Wydziału Zdrowia

WSTĘP

Twoja podróż do prawdziwego ja

Możesz zrobić wszystko i możesz być wszystkim. Wierzysz w to? Zapewniam cię, że to prawda. Sekret stawania się tym, kim chcesz być, tkwi w mózgu. Zanim jednak będziesz mógł z niego odpowiednio korzystać, musi on stać się twoim prawdziwym przyjacielem. Ta książka wskaże ci, jak zaprzyjaźnić się z własnym mózgiem, żeby móc w pełni zrealizować swój potencjał.

Bez mózgu nie moglibyśmy absolutnie niczego robić. To dzięki niemu widzisz i słyszysz i dzięki niemu potrafisz myśleć, pracować, posługiwać się przedmiotami i nawiązywać relacje z innymi. Mózg umożliwia ci płacz podczas wzruszającego filmu, a także wyznanie komuś: „Kocham cię”. I dzięki niemu możesz zadawać sobie pytanie: „Kim jestem?”.

Ludzie słusznie zachwycają się wieloma cudownymi rzeczami na świecie – roślinami i zwierzętami, gwiazdami na niebie, niezwykłymi osiągnięciami techniki – ale nasz mózg jest tysiące razy bardziej niesamowity. W niewielkiej przestrzeni czaszki mieści się centralna sterownia, miejsce medytacji i ośrodek uzdrawiania. Masz tam również szkołę, placówkę badawczą, fabrykę chemiczną i park rozrywki.

Mózg kontroluje każdą myśl, emocję i zachowanie. Uczy się najróżniejszych form wiedzy niezbędnej nam do codziennego funkcjonowania. Obserwuje obiekty i rozpracowuje sposób ich działania. Potrafi leczyć urazy ciała i psychiki, duże i małe. Wytwarza związki chemiczne pośredniczące we wszystkich naszych funkcjach umysłowych i fizjologicznych, a ponadto generuje najrozmaitsze fantazje naszej niepohamowanej wyobraźni. Potrafi zrozumieć najbardziej zawiłe teorie filozoficzne i najbardziej skomplikowane równania matematyczne. Jest nawet zdolny do uświadomienia sobie nieskończonej świadomości, świata istniejącego poza emocjami i myślą.

Wszystkie wielkie osiągnięcia – każde dokonanie w dziejach ludzkości – są dziełem mózgu. Na dodatek nasz mózg ma nieskończenie wielki uśpiony potencjał. Jeśli zatem go obudzisz i dobrze wykorzystasz, być może wpłyniesz nie tylko na własny los, ale i na przyszłość całej ludzkości, pomagając w naprawianiu naszej planety, której przyszłość wisi teraz na włosku.

Podróż ku pełnemu wykorzystaniu potencjału mózgu zaczyna się od uświadomienia sobie następującego faktu: „Mam mózg o niewiarygodnych możliwościach”. Kiedy w pełni w to uwierzysz, możesz zacząć lepiej go użytkować. A dzięki temu poprawić swoje życie i zapoczątkować wielkie zmiany w świecie. Ta książka została napisana z myślą o tym, żeby cię do tego zainspirować i dostarczyć ci potrzebnych narzędzi.

Jak to wszystko się zaczęło

W młodości borykałem się z zespołem deficytu uwagi. Podczas lekcji nie potrafiłem się skupić na słowach nauczycieli ani materiale w podręcznikach. Błądziłem myślami gdzie indziej, rozważając takie pytania, jak: „Kim jestem? Dlaczego się urodziłem? Dlaczego muszę żyć? Dlaczego istnieje wszechświat?”. Inne rzeczy mnie nie interesowały. Rodzice, nauczyciele i koledzy tego nie rozumieli i uważali, że jestem dziwakiem, dlatego zawsze byłem samotny.

Kiedy dorastałem, te pytania mnie nie opuściły, tylko raczej skłoniły do jeszcze bardziej intensywnego i wytrwałego zastanawiania się nad sobą i istotą człowieczeństwa. Szukając na nie odpowiedzi w okresie dojrzewania i wczesnej dorosłości, doszedłem do nowych spostrzeżeń i przemyśleń dotyczących mnie samego, innych ludzi i ludzkiego mózgu. Uświadomiłem sobie, że mózg jest moim życiem – że jest wszystkim. Wszelkie pragnienia życiowe, czy chodzi o zdrowie, szczęście, sukcesy, a nawet oświecenie, mogę zrealizować tylko dzięki mózgowi.

Około dwudziestu lat temu zebrałem zasady i metody rozwoju mózgu, które badałem i sprawdzałem, i opracowałem kompleksowy program samorozwoju o nazwie Edukacja Mózgu. Z tych zasad i praktyk skorzystały już osoby z najrozmaitszych środowisk, które zapragnęły zadbać o swoje zdrowie i rozwój. Program był prezentowany w różnych formach, w tym jako przedmiot szkolny i szkolenia firmowe.

Obecnie Edukacja Mózgu stała się samodzielną dyscypliną akademicką. Założone w Korei Południowej instytut badawczy i uniwersytet ułatwiają bardziej specjalistyczne badania, nauczanie i rozpowszechnianie tego programu. Państwo to uznaje trenerów Edukacji Mózgu za profesjonalistów. Dodatkowo uczniowie w wieku licealnym mogą odkrywać swoje pasje i poczucie własnej wartości w alternatywnej szkole Benjamin School for Character Education, gdzie dojrzewają i realizują wymarzone projekty, wykorzystując zasady i metodologię Edukacji Mózgu.

Nie po raz pierwszy piszę książkę o mózgu. Kilka z nich przedstawiających wykorzystanie tego narządu stało się nawet światowymi bestsellerami. Ta jest jednak najbardziej kompleksowa i zawiera uaktualnione, dopracowane i poprawione zasady i metody Edukacji Mózgu. Od ponad dwudziestu lat je udoskonalam za pomocą badań, rozwijania ich i stosowania w codziennym życiu tysięcy osób z całego świata.

W tej książce nie skupiam się na anatomii ani neurofizjologicznych funkcjach mózgu. Poświęcona jest ona raczej wyjaśnieniom, jak wykorzystać mózg do odkrycia własnej wartości, stworzenia na nowo fabuły swojego życia i zmiany przyszłości. A przede wszystkim chcę położyć nacisk na to, że poprawa życia za pomocą rozwijania mózgu jest umiejętnością, którą każdy może opanować, ćwiczyć i stosować w codziennym życiu. Dzięki temu możesz wprowadzić w nim ogromne zmiany.

System operacyjny mózgu

Postrzegam mózg jako podobny pod pewnymi względami do komputera. Oczywiście, jest bez porównania bardziej skomplikowany i może samodzielnie celowo się zmieniać, do czego komputery nie są zdolne. Mimo wszystko uważam, że praktyczne jest myślenie, iż mózg posiada system operacyjny, który możemy zmieniać i uaktualniać. Wykorzystuje go do przetwarzania informacji, podobnie jak komputer, tyle że w przypadku mózgu taki system składa się z przekonań i uprzedzeń, za których pośrednictwem wchodzisz w interakcje ze światem. Główne przesłanie tej książki mówi, że potrafisz stale uaktualniać system operacyjny własnego mózgu, dzięki czemu osiągnie on ostatecznie pełnię swoich możliwości.

Kiedy kupujemy samochód, komputer czy inne urządzenie, otrzymujemy podręcznik użytkownika, ale niestety nikt nam go nie wręcza w przypadku najbardziej złożonej technologii, jaką jest mózg. Czy nie byłoby wspaniale, gdybyśmy mogli po prostu zajrzeć do instrukcji i sprawdzić, jak panować nad emocjami, jak maksymalnie wykorzystać swoje możliwości i jak znaleźć spokój w rozgorączkowanym świecie? Co prawda w pewnym sensie mamy taki podręcznik, tylko musimy na nowo się nauczyć, jak go czytać. Istnieje on w formie naszej wrodzonej wiedzy, którą dysponujemy od chwili przyjścia na świat. Wystarczy, że nie będziemy w tym przeszkadzać i uświadomimy sobie, iż cała ta wiedza tam jest, wpisana w samą naturę naszego mózgu.

Przez całe życie zajmuję się odkrywaniem na nowo, resetowaniem i uaktualnianiem systemu operacyjnego mojego mózgu. „Kim jestem? Co jest celem mojego życia?” Fundamentalne pytania, które sobie zadawałem, okazały się punktem zwrotnym, dzięki któremu w moim mózgu rozbłysło jasne światło. A kiedy znalazłem na nie odpowiedzi, moje życie radykalnie się zmieniło. Głęboka autorefleksja pozwoliła mi odkryć cel, na którym naprawdę mi zależało, a mózg pomógł mi przeorganizować życie tak, żebym nastawił się na jego osiągnięcie. Wszystko, czegokolwiek potrzebowałem, żeby spełnić swoje marzenie, uzyskałem za pomocą mózgu.

Niezależnie od tego, czego akurat pragniesz, możesz to urzeczywistnić. Jeśli masz jakieś marzenia, nie wahaj się. Odważnie wybierz to, na czym naprawdę ci zależy. A potem, tocząc nieustanne rozmowy z mózgiem, doprowadź do tego, żeby się spełniło. Jeśli jeszcze nie masz marzenia, bez wahania poproś mózg, żeby je znalazł. Uważnie cię wysłucha i zrobi wszystko, żeby odkryć, czego najbardziej pragniesz. Pamiętaj o ogromnej mocy ukrytej w mózgu i zadaj sobie pytanie, co się stanie, jeśli nigdy w pełni jej nie wykorzystasz. Co, jeśli dzień za dniem będziesz wieść niezadowalające życie do czasu, aż wydasz ostatnie tchnienie? Czy to nie będzie prawdziwy dramat?

Niezależnie od tego, kim jesteś, jeśli będziesz podchodzić do mózgu z miłością i szacunkiem, szeroko otworzy ci drzwi. Najbardziej liczę na to, że dzięki tej książce doprowadzisz do tego, że mózg stanie się dla ciebie najbardziej oddanym przyjacielem, jakiego można sobie wyobrazić. Ten przyjaciel może być twoją najmocniejszą stroną, kiedy będziesz dążyć do odkrycia prawdziwego siebie – tego, kim naprawdę jesteś. Mam nadzieję, że podczas interakcji i rozmów z mózgiem, które będziesz prowadzić tak, jakbyś rozmawiał z najdroższym przyjacielem i bratnią duszą, uświadomisz sobie niezmierną wartość i potencjał, jakie masz do dyspozycji, i w pełni je wykorzystasz.

Kiedy latami pracowałem nad rozwijaniem i popularyzowaniem Edukacji Mózgu, największym darem, jaki otrzymałem, było ponowne odkrycie wielkości ludzkiego ducha. Niezwykle pokrzepiająco było widzieć, że tak wiele osób odzyskuje poczucie pewności siebie, odwagę, harmonię i spokój dzięki interakcjom z mózgiem. Obserwować, jak rozkwita ich zrozumienie, szacunek i miłość do ludzi oraz innych form życia, szczególnie wśród młodszych pokoleń. Uważam, że aby poradzić sobie z wyzwaniami stojącymi obecnie przed ludzkością i naszą planetą, musimy obudzić w sobie najwspanialsze i najszlachetniejsze cechy istot ludzkich. Wiemy już aż nazbyt dobrze, że jeśli nasza świadomość nie jest dostatecznie dojrzała, by myśleć o całej Ziemi i ludzkości, nawet najbardziej zaawansowane technologie mogą stać się przekleństwem zamiast błogosławieństwem.

My, ludzie, stajemy się naprawdę wielcy dzięki naszej zdolności realizowania szlachetnego pragnienia pomagania innym bez oglądania się na bezpośrednie osobiste korzyści. To właśnie są najwyższe uśpione moce ludzkiego mózgu. Jeśli nie zdołamy stworzyć pokojowej i trwałej ziemskiej cywilizacji, choć dysponujemy mocą naszego niesamowitego mózgu, czy nie będzie to prawdziwa hańba? Gdybyśmy uznali te cele za priorytet ludzkości, nasze mózgi z pewnością osiągnęłyby tę wielkość. A wówczas ludzki mózg nie byłby już po prostu „mądry”, tylko udowodniłby, że jest prawdziwie nadzwyczajny.

wiosna 2016

Ilchi Lee

1

Półtorakilogramowy wszechświat

ROZDZIAŁ 1

Witaj w swoim mózgu

Czy przyniosłeś swój mózg?

Czy przyniosłeś swój mózg? Takie pytanie często zadaję uczestnikom na początku publicznych wykładów. Wszyscy się śmieją i odpowiadają „Tak!”, jakby to było oczywiste. Wtedy ponownie pytam: „Czy naprawdę każde z was przyniosło tu dziś ze sobą mózg? Rzeczywiście?”.

Po drugim pytaniu uczestnicy zaczynają się zastanawiać, o co tak naprawdę mi chodzi. A ja, kiedy uznam, że nadszedł właściwy moment, szybko dodaję: „Jest jeden warunek, żeby można było wysłuchać tego wykładu. Każdy z was musi się upewnić, że jego mózg jest naprawdę tu i teraz. Jeśli nie, proszę go w tej chwili sprowadzić”.

Mózg kieruje wszystkimi naszymi poczynaniami fizycznymi i umysłowymi, od najważniejszych funkcji życiowych naszego organizmu po najbardziej zaawansowane funkcje poznawcze. Nie ma jednak nerwów czuciowych, aby wyczuwać swoją obecność, ani nerwów ruchowych czy mięśni, żeby sobą poruszać. Znajduje się w twardej czaszce, toteż nie możemy go zobaczyć ani dotknąć. Większość z nas przechodzi przez życie, zazwyczaj nie uświadamiając sobie jego obecności.

Oczywiście wszyscy słuchacze mają ze sobą swój mózg, ale większość z nich tylko w sensie fizycznym. Uświadamiają sobie jego istnienie, dopiero kiedy spytam: „Czy naprawdę przyniosłeś ze sobą mózg?”. Wtedy w końcu zaczynają zdawać sobie sprawę z obecności mózgu.

Większość z nas nie zastanawia się nad mózgiem, dopóki nie zacznie boleć nas głowa albo zawodzić pamięć. Na ogół zakładamy, że jest to coś poza naszym wpływem. Choć oczywiście rozumowo wiemy, że dzięki mózgowi możemy korzystać z pięciu zmysłów, zapominamy o nim samym, bo bezpośrednio nie doświadczamy jego istnienia. Nieczęsto myślimy o nim jako o jednej z części naszego ciała. Co więcej, uczy się nas, że możliwości intelektualne mózgu są genetycznie zaprogramowane, a to sugeruje, że nie możemy go rozwijać i przekształcać. W rzeczywistości jednak mózg nieustannie się dostosowuje i modyfikuje swoje połączenia, a ty przez cały czas możesz zmieniać go na lepsze.

Coś nadzwyczajnego

Ludzki mózg często porównuje się do komputera, a wiele osób wręcz sądzi, że i jedno, i drugie działa w dużej mierze tak samo. Niektórym nawet się wydaje, że zaawansowane komputery, takie jak te, które wysłały statek kosmiczny na Marsa, mają o wiele większe możliwości niż ludzki mózg. W rzeczywistości jednak żaden komputer na świecie nie potrafi dorównać jego niezwykłym osiągnięciom.

Na przykład żaden komputer nie potrafi stworzyć własnego programu. Tymczasem mózg nie tylko kieruje działaniem całego organizmu, ale też nieustannie się doskonali, żeby sprostać złożonym wymaganiom społeczeństwa, w którym żyjesz. Na dodatek szybko się adaptuje do różnych i zmieniających się środowisk, dostosowuje je do naszych potrzeb oraz ocenia własne działanie. Najbardziej zaawansowane komputery na świecie są dziełem ludzkiego mózgu, ale nawet on sam nigdy nie zdoła w pełni się replikować w postaci maszyny. Nigdy nie będzie niczego równie potężnego, zaawansowanego i twórczego jak ludzki mózg – a ty już go masz! Czy nie wydaje się rozsądne, żeby po prostu jak najlepiej go wykorzystać, a przez to wzbogacić dosłownie każdy aspekt swojego życia?

Jeśli postanowisz w pełni wykorzystać potencjał nadzwyczajnego mózgu, musisz się nauczyć traktować go jak nieodłączną część swojego ciała. Prawdę mówiąc, żaden inny narząd nie jest tak ściśle zaangażowany w każdą ludzką aktywność. Mózg nie tylko jest częścią twojego ciała, ale też generuje i reguluje wszystkie jego funkcje.

Podobnie jednak jak mięśnie i stawy sztywnieją, gdy się nie ruszamy, tak i mózg traci swoją elastyczność, gdy go zaniedbujemy. Dla zachowania kondycji fizycznej konieczne są rozciąganie i ćwiczenia. Mózgowi też musimy zapewnić dostateczną porcję aktywności, żeby zadbać o jego optymalną sprawność. Jest on bezpośrednio połączony z wszystkimi innymi częściami ciała, toteż w dbaniu o niego niezbędne są energiczne ćwiczenia fizyczne, prawidłowe odżywianie i sen oraz dobre relacje z innymi. Dużą rolę odgrywają też zajęcia umysłowe, jak czytanie, rozmowy i gry strategiczne, ale metody Edukacji Mózgu, z którymi zapoznasz się w tej książce, pobudzają go bardziej bezpośrednio i wszechstronnie.

Wewnątrz ludzkiego mózgu

Zanim będziesz mógł lepiej panować nad swoim mózgiem, musisz przede wszystkim poczuć się w jego towarzystwie swobodnie i dobrze go poznać – jak przyjaciela, którym w istocie jest. Z jednej strony jest on wszystkim i pozostaje nierozerwalnie związany z każdym twoim oddechem, każdą myślą i każdym działaniem, które kiedykolwiek podjąłeś. Z drugiej strony jednak jest narządem różniącym się od serca, wątroby czy żołądka tylko swoją niezwykłą złożonością. Nie musisz posiąść pełnej wiedzy o mózgu, żeby bardziej świadomie podchodzić do każdego aspektu życia. Potrzebujesz natomiast podstawowych informacji o jego działaniu, bo to pozwoli ci uzyskać nad nim większą kontrolę i zmienić życie na lepsze w sposób, którego pragniesz.

FASCYNUJĄCE INFORMACJE O MÓZGU

Poznaj kilka interesujących danych liczbowych dotyczących mózgu. Czy coś cię zaskoczyło?

1. Typowy mózg stanowi około 2 procent masy ciała człowieka, ale zużywa około 20 do 25 procent jego energii i wdychanego tlenu.

2. Każdy neuron łączy się średnio z 40 tysiącami synaps, a informacja przepływa pomiędzy neuronami w ciągu tysięcznej części sekundy.

3. Twój mózg zawiera około 100 miliardów neuronów – zatem potrzebowałbyś ponad trzech tysięcy lat, żeby je policzyć.

4. Kawałek tkanki mózgowej wielkości ziarnka piasku zawiera 100 tysięcy neuronów i miliard synaps, które mogą komunikować się ze sobą.

5. Kiedy nie śpisz, wszystkie twoje neurony łącznie mogą wygenerować od 10 do 20 watów mocy. To wystarczy, żeby oświetlić pokój, chociaż byłoby w nim raczej ciemno.

6. Mózgi nastolatków nie są w pełni rozwinięte, bo dojrzewanie racjonalnych części kory mózgowej kończy się około 25 roku życia. W rezultacie na ich decyzje w nadmiernym stopniu wpływają emocje.

7. W przeciętnym mózgu rodzi się około 70 tysięcy myśli dziennie i uważa się, że 70 procent z nich jest negatywnych.

8. Gdyby całkowicie odciąć dopływ krwi do mózgu, żyłbyś tylko 10 sekund.

Poświęćmy trochę czasu na krótką wycieczkę po mózgu. Przyłóż dłonie do boków czaszki i po prostu pomyśl, że pod tą twardą osłoną znajduje się tkanka mająca większe znaczenie niż jakakolwiek inna część ciebie – tkanka, bez której wszystkie inne są bezużyteczne. Trzymając głowę w dłoniach, uświadom sobie, że to mózg zapoczątkował i przeprowadził skomplikowane procesy, które umożliwiły ci podniesienie rąk. A rozmyślając tak o mózgu, pamiętaj, że to myślenie zachodzi w narządzie znajdującym się tuż pod czubkami twoich palców. Kiedy twój mózg myśli, to ty myślisz. Twój mózg jest tobą w dosłowny i wspaniały sposób.

Pomarszczony, gąbczasty i różowawo-szary

Zapewne widziałeś zdjęcia mózgu i wiesz, jak wygląda. Jest różowawo-szary i pofałdowany, z labiryntem zagłębień w powierzchni. Dzięki tym fałdom zwiększa się powierzchnia połączeń nerwowych i w rezultacie niezwykle wydajny mózg zajmuje stosunkowo niewielką przestrzeń. Kawałek tkanki mózgowej wielkości ziarnka piasku zawiera około 100 tysięcy neuronów. Ochronę mózgu stanowi czaszka oraz otaczający go płyn.

Konsystencję tego narządu porównuje się do miękkiego tofu lub żelatyny, tyle że z siecią pasm podobnych do pajęczyny. Przeciętny ludzki mózg waży około półtora kilograma i jest nieco mniejszy, niż mogło ci się wydawać – ma wielkość mniej więcej grejpfruta.

Wśród zwierząt to nie ludzie mają największy mózg. Rekord należy do kaszalota, którego mózg waży około 7,8 kg. Nas natomiast cechuje najwyższy stosunek masy mózgu do masy całego ciała, wynoszący około 2 procent. Mózg kaszalota jest ponad pięć razy cięższy niż ludzki, ale w kategoriach udziału w całkowitej masie ciała twój mózg jest sto razy większy niż u tych stworzeń.

Komórki mózgowe i połączenia nerwowe

Na poziomie mikroskopowym w mózgu znajduje się specjalny rodzaj komórek zwanych neuronami. To one są podstawowym jego budulcem. Wszystkie informacje w mózgu są przesyłane od neuronu do jego sąsiada i ten proces powtarza się tysiące razy, od neuronu do neuronu, nawet dla najprostszych myśli, wspomnień czy ruchów.

Neurony komunikują się ze sobą za pośrednictwem synaps, czyli oddzielających je niewielkich złącz, przez które przesyłany jest sygnał elektrochemiczny. Każdy neuron uwalnia związek neurochemiczny – chemiczny przekaźnik wytwarzany w mózgu – w celu nawiązania kontaktu z sąsiadem i pobudzenia go do wysłania sygnału do kolejnego neuronu. W naszym mózgu powstały miliardy takich połączeń i stale tworzą się nowe, na przykład gdy coś pomyślimy albo nauczymy się czegoś nowego. Sygnały bioelektryczne płyną przez te połączenia z szybkością błyskawicy, dając początek naszym myślom, emocjom i odczuciom. Odbywa się to 25 tysięcy razy szybciej niż w najszybszych współczesnych komputerach.

Wydajność mózgu nie zależy od liczby neuronów, tylko od stanu sieci informacyjnej neuronów i synaps. Im więcej masz połączeń synaptycznych w mózgu, tym ściślej są połączone jego neurony, co usprawnia funkcjonowanie mózgu, a tym samym twoje.

Kiedy przyszedłeś na świat, w twoim mózgu znajdowało się 100 miliardów komórek. Każdego dnia aż 100 tysięcy z nich obumiera. Dzieje się to wskutek reakcji neurochemicznych, stresu psychicznego, wstrząsów fizycznych i procesu starzenia się, ale także w wyniku braku snu lub aktywności fizycznej, złej diety i pewnych środków psychoaktywnych. A mimo to, nawet jeśli dożyjesz do setki, 96 procent mózgu pozostanie nietknięte. Na dodatek pomimo tej utraty komórek masa całego mózgu się zwiększy. Jak to możliwe? Po prostu, im więcej używasz mózgu, tym więcej wytwarza się synaps pomiędzy neuronami, a tym samym gęstość tego narządu się zwiększa. Ten ciągły rozwój i stymulowanie „rośnięcia” mózgu jest zarówno naszym obowiązkiem, jak i cudownym darem.

NEURONY I SYNAPSY

Typowe mapy sieci nerwowych we wczesnych fazach rozwoju

W przeciwieństwie do komputera – w którym zmiany odbieranych, przechowywanych lub przesyłanych informacji nie wpływają na jego strukturę – zmiany informacji w mózgu mogą zmieniać jego strukturę, zarówno delikatnie, jak i radykalnie. Kiedy jako dziecko uczyłeś się mówić, twój mózg się zmieniał, a jego gęstość rosła dzięki nowym połączeniom synaptycznym między neuronami. Zmiana informacji podczas nauki nowego wyrazu dosłownie na zawsze zmieniła twój mózg. I właśnie ta trwająca całe życie współzależność odróżnia ludzki mózg od maszyny i sprawia, że jesteś zdolny do praktycznie nieskończonych osiągnięć.

Każdy rodzaj nauki – czy to będzie magia języka, umiejętności motoryczne potrzebne do rzucenia podkręconej piłki, opanowanie pozycji jogi czy gromadzenie doświadczeń życiowych, które nazywamy wiedzą – powoduje powstanie nowych lub zmianę istniejących dróg nerwowych. Te drogi to zarówno sieć, wzdłuż której przemieszcza się energia elektrochemiczna, jak i skomplikowany system przetwarzający informacje. Twoje zrozumienie otaczającego świata, twój system wartości, osobowość, wspomnienia, umiejętności, a nawet nawyki, wszystko to ma u podłoża głęboko zakorzenione fizyczne układy dróg nerwowych, utrwalone dzięki częstemu przesyłaniu przez nie sygnałów.

Ze względu na to, że mózg jest zdolny do ciągłych zmian, zmieniać się może także wszystko, co kontroluje – innymi słowy, każdy element twojego życia. Co dzień możesz uczyć się nowych sztuczek, od znalezienia krótszej drogi do domu, przez obcy język czy poznanie funkcji nowego smartfona, po jasne zrozumienie, jak powstał wszechświat. Kiedy nauczysz się grać w golfa albo na fortepianie, na zawsze zmienisz strukturę swojego mózgu. Nawet kiedy dodajesz nowy wymiar duchowości do swojego życia, też ją modyfikujesz. Ponieważ nowe informacje, doświadczenia i czynności fizycznie zmieniają nasze drogi nerwowe, okazuje się, że nawet głęboka transformacja, którą nazywamy oświeceniem, również opiera się na neuronach i łączących je synapsach.

NASZ MÓZG A WSPÓŁCZESNY STYL ŻYCIA

Współczesny styl życia zmienia nasz mózg. Badania wykazują, że nie zawsze na lepsze.

1. Skraca się nasz okres skupienia uwagi. W 2000 roku wynosił średnio dwanaście sekund, a teraz osiem. Oznacza to, że jest krótszy niż u przeciętnej złotej rybki, gdzie wynosi dziewięć sekund.

2. Co ciekawe, milenialsi (osoby w wieku od 18 do 34 lat) są bardziej zapominalscy niż osoby z okresu boomu demograficznego. Częściej niż ich rodzice zapominają, jaki jest dzień tygodnia lub gdzie położyły klucze!

3. Przewlekły stres towarzyszący codziennemu życiu zmienia budowę i funkcjonowanie mózgu. Kurczy się struktura uczestnicząca w przechowywaniu wspomnień (hipokamp), natomiast powiększa się ta, gdzie rodzą się strach i niepokój (ciało migdałowate).

4. Ewoluowaliśmy do życia na łonie natury. Przebywanie przez cały dzień w czterech ścianach jest wysoce nienaturalne oraz stresujące dla ciała i umysłu. Deprywacja sensoryczna spowodowana pracą w mdłych wnętrzach odbija się bardzo niekorzystnie na funkcjach poznawczych wyższego rzędu, takich jak zdolność rozwiązywania problemów, kreatywność i myślenie.

5. Kiedy nie dostarczasz organizmowi dość kalorii, znajdujące się w mózgu neurony odpowiedzialne za uczucie głodu posuwają się do aktów kanibalizmu, traktując to jako ostatnią szansę na zdobycie energii. Czyli odchudzanie się może zmusić twój mózg, by dosłownie sam się zjadał!

6. Częstotliwości fal magnetycznych emitowanych przez komputer i telefon komórkowy mogą uszkodzić delikatne błony komórkowe w mózgu, tak że staną się nieszczelne. Wówczas szkodliwe substancje mogą się przedostać do komórek mózgowych, a przydatne związki z nich wypłynąć.

Trzy poziomy mózgu

Mózgi wszystkich zwierząt, dużych i małych, spełniają zadziwiająco wiele funkcji. Nawet u najmniejszych stworzeń przez cały czas monitorują i regulują funkcje życiowe oraz naturalne procesy zdrowienia. Co zatem sprawia, że mózg ludzki jest tak wyjątkowy? Staje się to bardziej zrozumiałe, kiedy spojrzymy na ten narząd z punktu widzenia procesów ewolucyjnych, które go ukształtowały. Trzy wyraźne poziomy, które obecnie zgodnie współpracują w naszej głowie, rozwinęły się kolejno w toku ewolucji.

Podstawowy mózg – pień mózgu

Połóż dłoń u podstawy czaszki, tam gdzie łączy się ona z karkiem. Pod twoją dłonią, włosami, skórą, czaszką i cienką warstwą tkanki ochronnej zwanej oponą twardą znajduje się pień mózgu – czasem nazywany mózgiem gadzim, bo stanowi główną część mózgów zwierząt z tej gromady. Podczas ewolucji zachowaliśmy tę pierwotną, głęboko położoną strukturę mózgową. W kategoriach ewolucyjnych pień mózgu jest jego najstarszą częścią i strażnikiem życia.

Każda najmniejsza informacja płynąca do wyższych ośrodków mózgowych z reszty ciała musi najpierw przejść przez pień mózgu. Bierze on udział w kontrolowaniu układów sercowo-naczyniowego i oddechowego, wrażliwości na ból i czujności. Wyobraź sobie, że musiałbyś pomyśleć o zaczerpnięciu każdego oddechu, przypominać sercu, że ma pompować krew, lub świadomie wzywać leukocyty do miejsca zakażenia. Gdyby przeżycie wymagało od ciebie ciągłego myślenia, co twój organizm ma zrobić, nie miałbyś czasu na nic innego. Na szczęście nie musisz bez przerwy poświęcać uwagi interakcjom mózgu z resztą ciała, bo pień mózgu robi to za ciebie, nieustannie i bez angażowania twojej świadomości. Dar mózgu gadziego polega na przeniesieniu podstawowych funkcji życiowych do nieświadomości, dzięki czemu energię świadomości możesz skierować na sprawy wyższego rzędu.

Śródmózgowie – układ limbiczny

Teraz połóż dłonie po bokach głowy, nieco z tyłu, tak żeby ich nasady spoczywały na górnych częściach uszu. Głęboko pod tym obszarem i w okolicy pnia mózgu znajduje się kilka struktur wchodzących w skład układu limbicznego, czasem nazywanego mózgiem ssaczym, bo mają go wszystkie ssaki. Niewielki cylindryczny rdzeń przedłużony łączący rdzeń kręgowy z mózgowiem reguluje oddychanie i ciśnienie krwi. Nad nim znajduje się szersza struktura zwana mostem, która kontroluje ruch i zachowanie równowagi. Wzgórze przekazuje informacje zmysłowe z zakończeń nerwowych z całego ciała do wyższych ośrodków mózgowych, gdzie są one analizowane i stanowią podstawę do działania. Z kolei sąsiednie podwzgórze kontroluje spożycie pokarmu, popęd płciowy, stężenia hormonów, zatrzymywanie wody i autonomiczny układ nerwowy.

To właśnie autonomiczny układ nerwowy dba o twoje codzienne przeżycie. Jego część współczulna (sympatyczna) steruje reakcją walki lub ucieczki w obliczu stresu i niebezpieczeństwa, zwiększając tętno, ciśnienie krwi i krążenie, uwalniając adrenalinę, kierując energię uzyskaną z pokarmu do mięśni oraz inicjując wydzielanie do mózgu innych związków chemicznych, co łącznie pomaga ci poradzić sobie z nagłym wyzwaniem. Natomiast układ przywspółczulny (parasympatyczny) pośredniczy w funkcjach odpoczynku i trawienia – obniżaniu tętna, pobudzaniu trawienia, senności i magazynowaniu energii uzyskanej z pokarmu do późniejszego wykorzystania.

Układ limbiczny odgrywa rolę w pobudzeniu seksualnym, odczuwaniu przyjemności i bólu oraz różnych i zmiennych emocji. Jest też ściśle powiązany z ośrodkami myślenia i świadomości na wyższych poziomach mózgu, a coraz więcej naukowców jest przekonanych, że w sprawne rozwiązywanie problemów są też zaangażowane obszary odpowiedzialne za emocje w układzie limbicznym. W kategoriach duchowych darami związanymi z tą częścią mózgu są poczucie łączności z innymi, informacje, jak czuć się bezpiecznym, dostarczanie ciału przyjemności i umożliwianie nam doceniania fizycznych doświadczeń.

TRÓJPOZIOMOWA STRUKTURA MÓZGU I JEJ FUNKCJE

Poziom mózgu

Etap ewolucji

Funkcje

Charakterystyka

Kora nowa

Naczelne

Logika, inteligencja

Indywidualna

Układ limbiczny

Ssaki

Emocje, reakcje

Grupowa

Pień mózgu

Gady

Funkcje życiowe, naturalne zdrowienie

Uniwersalna

Nowy mózg – kora nowa

Rozłóż palce obu dłoni najszerzej, jak potrafisz, i połóż je na szczycie czaszki, tak żeby małe palce dotykały brwi, a kciuki sięgały jak najbardziej do tyłu. Pod dłońmi masz teraz około 90 procent kory mózgowej – jej część zwaną korą nową lub nowym mózgiem, która w toku ewolucji rozwinęła się najpóźniej, a zatem jest najmłodszą częścią mózgu niektórych zwierząt. Zazwyczaj kiedy myślimy o wyglądzie mózgu, mamy na myśli przypominającą orzech włoski korę nową, pełną fałd i zagłębień.

W tych partiach mózgu zlokalizowane są wszystkie wyższe funkcje, w tym mowa, analiza wspomnień i nasza niezwykle złożona cecha, którą nazywamy świadomością. Dzięki rozwojowi kory nowej ludzie stali się zdolni do wynalezienia niesamowicie zaawansowanych systemów komunikacji, zorganizowania społeczeństw, stworzenia ideologii i religii, badania i wyjaśniania świata natury oraz tworzenia dzieł sztuki i pięknych obiektów.

Kora mózgowa jest podzielona na lewą i prawą półkulę, a każda z nich na obszary zwane płatami, które specjalizują się między innymi w mowie, myśleniu koncepcyjnym, postrzeganiu zmysłowym, zadaniach przestrzenno-wzrokowych, orientacji ciała, skupieniu uwagi oraz inicjowaniu ruchów mięśni. Chociaż półkule są anatomicznie podobne, występują pomiędzy nimi istotne różnice. Jeśli należysz do większości, twoja lewa półkula odgrywa bardziej analityczną rolę niż prawa i steruje procesami matematycznymi, językowymi oraz analitycznymi. W prawej natomiast znajdują się ośrodki myślenia niewerbalnego, orientacji wizualno-przestrzennej i holistycznego postrzegania relacji.

W zdrowym mózgu obie półkule angażują się w praktycznie każde nasze przedsięwzięcie, nieustannie komunikując się ze sobą przez dużą wiązkę włókien nerwowych zwaną ciałem modzelowatym lub spoidłem wielkim mózgu. Jednocześnie nasz mózg jest na tyle zaradny i elastyczny, że kiedy dojdzie do uszkodzenia jakiegoś obszaru z powodu urazu lub choroby, często potrafi „się przeprogramować” i odtworzyć utracone funkcje w innym miejscu, i to nawet w drugiej półkuli.

Kora nowa pośredniczy zarówno w pierwotnych instynktach, jak i wyższym myśleniu, i jest wyłącznie odpowiedzialna za twoje świadome interakcje ze światem, w którym żyjesz. Bez niej i jej niezwykłych zdolności obserwacji, myślenia, eksperymentowania i działania nie mógłbyś wykonywać ważnej pracy, prowadzić samochodu, śpiewać kołysanek dziecku ani opowiadać o najważniejszych dla ciebie przeżyciach przyjaciołom i najbliższym. Wielkim darem tej części mózgu jest to, że ma ona klucze do twojego potencjału rozwojowego, do twojej zdolności świadomego przekształcania własnego życia i świata oraz połączenia się z czymś znacznie większym od ciebie.

Współdziałanie wszystkich poziomów

W codziennym życiu drogi nerwowe w mózgu gadzim, ssaczym i naczelnych nieustannie harmonijnie ze sobą współpracują. Każdy z tych poziomów jest niezbędny dla twojego przetrwania i dobrostanu. Chociaż to kora nowa sprawuje najbardziej zaawansowane funkcje, to bez wspierających działań innych obszarów mózgu nie mógłbyś zrealizować swoich imponujących dokonań.

Na przykład kora nowa nie mogłaby sobie wyobrazić i namalować obrazu bez emocjonalnego zaangażowania układu limbicznego oraz jego pośrednictwa w sterowaniu mięśniami ręki i dostarczaniu informacji wzrokowych. Z kolei gdyby nie działanie pnia mózgu, z którego zupełnie nie zdajesz sobie sprawy, w ogóle nie mógłbyś malować, bo serce nie pompowałoby krwi, a płuca nie pobierały tlenu.

ŻYWNOŚĆ POPRAWIAJĄCA WYDAJNOŚĆ MÓZGU

Zdrowa, zbilansowana dieta ma ogromne znaczenie dla prawidłowej pracy mózgu. Zapamiętaj prostą praktyczną radę: co jest dobre dla twojego ciała, jest dobre i dla mózgu.

1. Wszystkie rodzaje owoców jagodowych, w tym borówki amerykańskie, truskawki, maliny i jeżyny, wspomagają pamięć.

2. Pełne ziarno uwalnia glukozę – źródło energii dla mózgu – do krwiobiegu, ale odbywa się to powoli, dzięki czemu zachowujesz gotowość umysłu przez cały dzień. Wybieraj „brązowe” płatki zbożowe, otręby pszenne, razowe pieczywo i makaron.

3. Ryby zawierają dużo kwasów tłuszczowych omega-3, korzystnych dla zdrowia mózgu, serca, stawów i ogólnego dobrego samopoczucia. Wybieraj ryby o dużej zawartości tłuszczu, jak łosoś, sardynka i śledź.

4. Brokuły są doskonałym źródłem witaminy K, która poprawia zdolności poznawcze i inteligencję.

5. Kurkuma, dodawana zazwyczaj do curry, ma silne właściwości przeciwzapalne i jest dobrym przeciwutleniaczem. Zmniejsza ilość blaszek amyloidowych występujących w chorobie Alzheimera i otępieniu starczym.

6. Orzechy są bogatym źródłem witaminy E. Duże jej ilości znajdują się również w zielonych warzywach liściastych, szparagach, oliwkach, nasionach, jajkach i pełnym ziarnie. Witamina E zapobiega obniżaniu się zdolności poznawczych.

7. Gorzka czekolada jest pysznym źródłem przeciwutleniaczy. Jednak ze względu na zawarte w niej tłuszcz i cukier ogranicz się do około 25 g dziennie.

8. Herbata korzystnie wpływa na przepływ krwi. Zielona herbata jest szczególnie dobra dla mózgu, bo wykazano, że regeneruje jego komórki.

Z drugiej strony, każdy z nas powinien być wdzięczny za łaskawość ewolucji, która oddzieliła pień mózgu od kory nowej. Gdyby niższe struktury mózgu nie filtrowały informacji zmysłowych i nie kierowały ich do odpowiednich obszarów, życie byłoby dla nas chaotycznym, oszałamiającym, a nawet bolesnym bombardowaniem bodźcami – podobnym do przeładowania bodźcami odczuwanego przez część osób z autyzmem. Bez tego oddzielenia i filtrowania przerażająca myśl mogłaby zatrzymać oddychanie, a pocałunek ukochanej osoby spowodować takie uniesienie, że serce zaczęłoby bić z niebezpieczną częstotliwością.

Uważam, że błędem jest uznawanie tylko kory mózgowej za część mózgu mającą znaczenie dla ludzkiego charakteru. Emocje powstające w układzie limbicznym mają silny wpływ – zarówno pozytywny, jak i negatywny – na nasze relacje z innymi, podejmowanie decyzji i poczucie celu życiowego. Dlatego bardzo ważnym zadaniem jest nauczenie się ich rozpoznawania i kierowania nimi – nie sposób tego przecenić. Wiele lat treningu duchowego przekonało mnie także, że nieustanna komunikacja pomiędzy pniem mózgu i jego wyższymi strukturami jest podstawowym źródłem zdolności i potencjału mózgu. Jeśli zdołasz umiejętnie obudzić pień mózgu, będziesz mógł wykorzystać pierwotną energię i nieograniczone źródło zdolności naturalnego zdrowienia.

Badania naukowe wykazują, że w stanie silnej koncentracji maleje aktywność w korze nowej i układzie limbicznym, a wzrasta w pniu mózgu, choć odbywa się to poza naszą świadomością. Twój największy potencjał i najprawdziwsza kreatywność rodzą się z integracji pierwotnej siły życiowej ukrytej głęboko w pniu mózgu, emocjonalnego bogactwa zapewnianego przez układ limbiczny i eksperymentalnych mocy kory mózgowej – trzech poziomów mózgu współpracujących ze sobą we wspaniałej koordynacji i skomplikowanej równowadze.

Często się zdarza, że pewne obszary mózgu przeszkadzają innym, na przykład gdy emocje biorą górę nad racjonalnym myśleniem. Bywa, że strach skłania nas do niewłaściwych decyzji albo racjonalna część umysłu uniemożliwia pełne wyrażenie uczuć. Metody Edukacji Mózgu skupiają się na wszystkich trzech poziomach tego narządu i mają na celu doprowadzenie do ich harmonijnej współpracy, która zastąpi rywalizację między nimi.

Nasz obecny system edukacji koncentruje się zazwyczaj na najwyższym poziomie mózgu, kładąc nacisk na racjonalne myślenie, rozwój językowy i umiejętności matematyczne. Na podstawie własnych doświadczeń doszedłem jednak do wniosku, że przeładowanie mózgu faktami i liczbami niekorzystnie wpływa na nasze zdrowie i szczęście, jeśli nie dysponujemy narzędziami, żeby zintegrować „myślący mózg” z jego emocjonalnym i nieświadomym poziomem. Podstawowe zasady i praktyczne metody przedstawione w tej książce pozwolą ci harmonijnie korzystać ze wszystkich trzech poziomów i rozwinąć nadzwyczajny kompleksowy mózg.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Tytuł oryginału: The Power Brain

Polish translation copyright © 2022 by Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o., THE POWER BRAIN. Copyright © 2016. All Rights Reserved. Published by arrangement with the original publisher, Best Life Media.

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor: Agnieszka Horzowska

Projekt i opracowanie graficzne okładki: Urszula Gireń

Fotografia na okładce: Shutterstock

Wydanie I e-book (opracowane na podstawie wydania książkowego: Nadzwyczajny mózg, wyd. I, Poznań 2022)

ISBN 978-83-8188-906-3

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61 867 81 40, 61 867 47 08

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer